Finansal esenlik

Finansal konularda kişilerin hissiyatla­rı ülkelere, o ülke içindeki kişilerin ge­lir durumlarına, yaşlarına, cinsiyetlerine göre birçok kritere göre farklılık gösteri­yor. En temel finansal kaygılar; enflasyon, barınma giderleri, sağlık harcamaları ola­rak gösteriliyor.

Türkiye’de insanların parayla ilişkilerini şekillendiren çok kuvvetli ekonomik finan­sal hatıralar toplumsal hafızamızda önem­li bir yer tutuyor. Bunlardan en önemlilieri bir türlü düşürülemeyen enflasyon, dönem dönem tekrarlanan devalüasyonlar, seçim öncesi dağıtılan ucuz kredilerle yaratılan eşitsizlikler vs. Bunların hepsi insanların bireysel olarak parayla arasındaki ilişkiyi şekillendiren temel meseleler.

Gidilecek yolumuz var

Aynı gelir seviyesine sahip insanların pa­rayla aralarındaki ilişkinin çok farklı ol­duğunu, kiminin daha fazla tasarruf eder­ken kiminin edemediğini, finansal planla­ma yaparken bazılarının daha iyi olduğunu, harcama alışkanlıkları konusunda farklı eğilimlerin olduğunu biliyoruz. Dolayısıy­la finansal olarak insanın kendini güvende hissetmesinin tek belirleyicisinin gelir se­viyesi olmadığını söyleyebiliriz. Bu da bi­ze akşamdan sabaha gelirimizi artıramasak bile parayla olan ilişkimizi değiştirerek fi­nansal konulardaki esenliğimizi/hissiyatı­mızı iyileştirebileceğimizi gösterir.

Bunu gerçekleştirmenin yazmaktan daha zor olduğunu kabul etmek gerekir. Yazının girişimde belirttiğim gibi kişinin parayla olan ilişkisini belirleyen kendi kontrolü dı­şında birçok faktör var. Bu aslında bir kişi­nin; kendi bedeniyle, hayatla, arkadaşlarıy­la, eşiyle, çocuğuyla, toplumla, patronuyla, çalışanıyla olan ilişkisinden bağımsız bir fenomen değil. Nasıl ki insanların bahset­tiğim konuların bazılarında çözemedikle­ri varsa ve bunları çözmek için de birçok metod kullanılıyorsa parayla olan ilişkisin­de de iyileşme yaşaması için konuya ekstra hassasiyet gösterilmesi gerekir.

Finansal fitness

Çoğumuz sağlıklı bir vücudun, iyi bes­lenmenin, düzenli spor yapmanın, alkol ve sigara tüketmemenin ne kadar önemli ve mutluluğumuz üzerinde ne kadar etki­li olduğunu biliriz. Ama bunları gereçek­leştirebilenler olduğu gibi gerçekleştire­meyen birçok insan olduğunu da biliriz. Bu “yapamama” konusunun her birey özelin­de farklı psikolojik ve sosyolojik sebepleri vardır. Bu konuda ilerleme kaydetmek için insanlar kitaplar okurlar, psikologlara gi­derler, kişiye özel çözümler bulmaya çalı­şırlar.

Aynı şey parayla olan ilişkimizde de geçerli. Para konusundaki zihinsel sorun­ların çözümü de ekstra efor ve kişiye özgü çözümler gerektiriyor. Nasıl ki bir kişiye haftada iki gün kardiyo yapmalısın, iki gün de ağırlık çalışmalısın dediğinizde anında bir davranış değişikliği yaratamıyorsanız, aynı şekilde acil durum fonu ayır, uzun va­deli planlama yap, bütçe yap, harcamaları­na dikkat et dediğinizde de hemen bir so­nuç beklememeniz gerekir.

Ebeveynlerin yükünü taşıyan çocuklar

Hele ki bizimki gibi yüksek enflasyonlu ve parasının değeri çok stabil olmayan bir ülkede insanlardan bunu beklemek haksız­lık. Dünyada ve özellikle Türkiye gibi geliş­mekte olan ülkelerde son 30-40 yılda kişi başı gelirlerin arttığını görüyoruz. Birçok evde daha düşük gelirli ailelerin çocukları 1-2 nesil sonra daha iyi imkanlara sahip ol­dular. Bunu ülkemizde biraz da fırsat eşitli­ğini gözeten cumhuriyete ve sosyal devlete borçluyuz.

“Şu andaki eğitim sistemi içeri­sinde bu hala mümkün müdür?” sorusu or­ta yere duruyor ama şimdilik konumuz bu değil. Konumuz, bu nesiller arası gelir ar­tışını yakalayabilmiş kişilerin hala parayla olan ilişkilerinde ailelerinin sorunlu kalıp­larının mevcut olması. Diğer taraftan ebe­veynlerden gelen kıtlık bilincinin çocuk­ların vizyonları üzerinde yarattığı baskı ve daha fazla kazanmaya giden yolda kendi kendilerini sabote etmeleri de yine paray­la olan sorunlu ilişkilerden kaynaklanıyor.

Konu uzun, çetrefilli ve önemli. Burada amacım bu konuya bir girizgah yapıp çö­zümün herkes için farklı olduğuna dikkat çekmek. Diğer bir amaç da parayla olan ilişkinin diğer ilişkiler gibi ciddiyetle ele alınması ve toplum/birey bazında gerekli çalışmaların yapılmasının öneminin altı­nı çizmek.