Fiyat baskısı tüketim ve ciroya vites küçülttü

Jeopolitik gerilim ve savaş yüzünden küresel ekono­mide derin sarsıntı ya­şanan yılın ilk yarısında, Türk perakende sektöründe fiyat baskısı tüketimi ve ciro artış hızında vites küçülttü. Ancak toplam ticaret hacminde ve sa­nayi, inşaat, ticaret ve hizmet sektörlerinin toplam cirosun­daki düşüşe karşılık, peraken­de sektörü büyüme rotasını iv­me kaybına rağmen koruyor.

Türkiye İstatistik Kuru­mu’nun açıkladığı verilere gö­re haziranda ticaret satış hac­mi geçen yılın aynı ayına göre yüzde 4,5 azaldı. Ticaret satış hacminin geçen yılın aynı ayın­da yüzde 22,9 düzeyinde bulu­nan yıllık büyüme oranı, izle­yen dönemde ivme kaybederek bu yıl nisanda sıfıra yaklaşmış, mayısta da yüzde 1,4’le yerini düşüşe bırakmıştı.

Ticaret sa­tış hacminin bileşenlerine ba­kıldığında, yıllık bazda motor­lu kara taşıtlarının ve motosik­letlerin toptan ve perakende ticareti ile onarımında yüzde 13,8, toptan ticarette yüzde 9,4 azalırken, perakende ticarette ise yüzde 11,8 arttığı dikkati çe­kiyor. Ticaret satış hacmi ha­ziranda mayısa göre ise yüzde 1,9’luk bir artış kaydetti. Aylık bazda satış hacmi motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin toptan ve perakende ticaretin­de yüzde 5,7 azalırken, toptan ticarette yüzde 4, perakende ti­carette yüzde 0,7 arttı.

Sanayi, inşaat, ticaret ve hiz­met sektörleri toplamında ci­ro endeksi ise haziranda yıllık bazda yüzde 25,8 arttı. Bunun alt detaylara bakıldığında; sa­nayi sektöründe yüzde 26,7, inşaatta yüzde 29,9, ticarette yüzde 23,5, hizmet sektörün­de yüzde 31,3 yıllık artış oldu­ğu görüldü.

Sanayi, inşaat, tica­ret ve hizmet sektörleri topla­mında ciro endeksi haziranda aylık bazda ise yüzde 0,3 azal­dı. Önceki aya göre ciro sanayi sektöründe yüzde 2,7 ve inşaat­ta yüzde 0,7 azalırken, ticarette yüzde 0,5, hizmet sektöründe yüzde 0,8 artış gösterdi.

Vatandaş boğazından kıstı harcaması yine arttı

Perakende sektöründe satış hacmi, ciro ve deflatör bazında ilk yarıdaki gelişmeler tüketicinin gıda ve yakıttaki yüksek fiyat artışları yüzünden köşeye sıkıştığını, bütçenin büyük kısmı mutfağa ve depoya gittiği için kıyafet, mobilya ve ev eşyası gibi harcamaların kısıldığını gösteriyor.

Perakende ticareti kurtaran ve ciroları ayakta tutanın ise daha çok teknoloji ürünleri ve uygun fiyat sunan internet alışverişleri olduğu görülüyor. Haziran ayı itibarıyla gıda, içecek ve tütün grubunda yıllık yüzde 32 gibi yüksek fiyat artışı (deflatör) bulunuyor. Satış hacmindeki yıllık artış ise sadece yüzde 2,9 olurken, fiyattaki yükselişe bağlı olarak ciro artışı yüzde 35,8’e geldi. Bu veriler vatandaşın boğazından kıstığını, ancak bu alana ayırdığı bütçenin büyümeye devam ettiğini gösteriyor.

Perakendede harcama alanları içinde en fazla pahalanma, ÖTV ayarlamalarına rağmen akaryakıtta. Depoyu doldurmanın maliyetinde haziran itibarıyla deflatör bazında yıllık yüzde 33,3 artış bulunuyor. Akaryakıt satış hacmindeki yıllık artış ise sadece 1,1’de kalırken, pahalanmaya bağlı olarak sektörün cirosundaki yıllık artış da yüzde 34,8’i buldu.

İsteğe bağlı harcamalar ertelendi

Satış hacminde haziran itibarıyla yıllık artış tekstil, giyim, ayakkabıda yüzde 3,9, ses ve görüntü cihazları, hırdavat, boya ve cam, elektrikli ev aletleri, mobilya grubunda sadece yüzde 1,6. Buna göre vatandaş kıyafet, mobilya ve beyaz eşya gibi harcamalarını büyük oranda ertelemiş.

İki grupta da enflasyonun altında yıllık yüzde 26 dolayında ciro artışı bulunuyor. Mağazaların müşteri çekebilmek için fiyat artışlarını yüzde 21 -yüzde 23 ile sektör ortalamasının altında tutmaya çalıştığı görülüyor.

Bilgisayar, kitap, iletişim grubunda ise yıllık fiyat artışı yüzde 31,6 olmasına rağmen satış hacmi artışı yüzde 28,8, ciro artışı yüzde 69,9 düzeyinde. Zımni fiyat deflatörünün yüzde 30’un üzerinde olduğu eczane, kozmetik, kişisel bakım ürünlerinde de yüzde 16,9 hacim artışı ve yüzde 52,1 ciro artışı var.

İş, eğitim veya sağlık ile ilgili zorunlu harcamaların, ertelenemediği için şirketlerin cirolarını büyüttüğü görülüyor. Bu arada alışveriş alışkanlıkları dijitale kaymaya devam ediyor. Fiyat artışı yüzde 15,6 ile en makul seviyede kalan online tüketimde satış hacminde yüzde 22,4, ciroda yüzde 41,5 artış bulunuyor.

Manşet enflasyonla makas tekrar açıldı

Perakende sektörü zımni fiyat deflatörü, geçen yılın haziran ayında 23,8’le, aynı tarihte yüzde 35,05 olan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) bazında yıllık manşet enflasyonun 11,3 puan altındaydı. Perakende zımni fiyat deflatörü ile manşet enflasyon arasındaki makas izleyen dönemde giderek daraldı ve bu yıl nisan ayında 1,6 puana kadar indi.

Anılan ayda perakende deflatörü yüzde 30,8’le neredeyse yıllık TÜFE artışı kadar bir orana ulaştı. Söz konusu makas mayıs ayından itibaren ise yeniden açılmaya başlayarak 2,2 puana ve yıllık TÜFE artışının yüzde 32,11 olduğu, zımni deflatörün yüzde 25,4’e indiği haziranda 6,7 puana çıktı. İki gösterge arasındaki fark, hizmet enflasyonundan kaynaklanıyor.

Perakendede büyüme hız kesse de sürüyor

Haziran verileri perakendede büyümenin sürdüğünü ancak hız kestiğini gösteriyor. Mağazalardaki fiyat artış ivmesi diri kalırken; bu baskı karşısında vatandaşın tüketim hacmi ve sektörün ciro artışı vites küçülttü. İlk yarıda perakende satış hacmi, küresel jeopolitik riskler ve iç piyasadaki fiyat baskılarının gölgesinde dalgalı bir büyüme performansı sergiledi.

İlk yarı, perakendecilerin biriken maliyet zammını etiketlere tamamen yansıttığı ve genel enflasyonu neredeyse yakaladığı bir dönem oldu. Perakende sektörü “yüksek fiyat- düşük talep” kıskacına girdi. Vatandaş pahalılık karşısında harcamalarını kısıtı, bu durgunluk da mağazaların ciro artış hızını düşürdü. Ancak sektör bu dönemde hız keserek de olsa büyümeye devam etti.

Perakende sektörü yıla yüzde 15 civarında istikrarlı bir yıllık büyüme oranıyla başlarken, küresel sıcak savaş şokunun yaşandığı mart ayında hacim artışı yüzde 21,8’le zirve noktasına ulaştı. Bu ani sıçrama, tüketicilerin “gelecekte ürün bulamama veya fahiş zam gelmesi” endişesiyle harcamalarını öne çekmesinden ve stoklama güdüsünden kaynaklandı.

Marttaki panik alışverişiyle talebin erkenden doyuma ulaşması ve nisan ayında fiyat artış hızının (deflatör) yüzde 30,8’le tavan yapması, tüketiciyi sert bir şekilde frenledi. Nisan ayında hacim artış hızı neredeyse yarı yarıya düşerek yüzde 11,7’ye geriledi. Mayısta yüzde 12,8 olan satış hacmi büyümesi haziranda da yüzde 11,8’le yatay bir seyir izledi. Sektör, küresel altüst oluşa ve içerideki katı fiyat baskısına rağmen küçülmedi; ancak vites küçülterek mutedil bir büyüme temposuna yerleşti.

Perakende sektörünün nisanda yüzde 53,6’ya ulaşan ciro büyümesi, izleyen dönemde hız keserek, satış hacmi artışının yüzde 11,8, zımni deflatörün yüzde 25,4 olduğu haziranda yüzde 40,2’ye geriledi. Saat ve mücevher hariç tutulduğunda ise perakende sektörünün satış hacminde yıllık artış yüzde 5,9’da kaldı. Kalan grupta zımni fiyat deflatörü yüzde 26,8 ve ciro artışı yüzde 34,3 oldu.