Fon soruşturmasında yanıt bekleyen sorular

Bugün sanayinin durumunu ele almayı planlamıştım. Temmuzda sanayi üretim endeksi önceki aya kıyasla yüzde 1 gerile­di. Sanayi çok uzun süredir (meslektaşım ve dostum Haluk Tükel’in hesabına göre 52 ay­dır) uzun dönem büyüme hızının altında çok düşük bir düzeyde seyrediyor. Neden böy­le olduğunun anlaşılması sorunların teşhisi ve çözüm yollarının tasarlanması için hayati önemde. Ama öte yandan ekonomik gündem son 10 gündür fon konusuyla yatıp kalkıyo­ruz. Finans piyasaları uzmanlık alanım değil. Buna karşılık bir taraftan da Türkiye ekono­misine dair her hafta bu köşede düşünceleri­ni paylaşan bir iktisatçı için sadece basit bir konudan ibaret olmayan bu kadar önemli bir olayı es geçmek de beni rahatsız ediyordu. Sonunda Oksijen Gazetesinin “Madoff Pon­zi’sinde batan paralar nasıl kurtarıldı” baş­lıkla yazısını okuyunca benim gibi herkesin merak ettiği ama yanıtların henüz belli ol­madığı soruları içeren bir yazı yazmaya ka­rar verdim. Sanayiye sonra bakarız.

10 lira birkaç ayda nasıl 100 hatta 500 lira olur?

Tasfiye sürecine giren 130 fonun ortak özelliği anladığım kadarıyla topladıkları pa­ralarla aldıkları hisse senetlerinin değerle­rini kat be kat arttırmaları. Böylece pasifin­de 100-200 milyon lira ile başlayan bir fon aylar içinde aktifinde kâğıt üstünde birkaç milyar lira biriktiriyor. Olayın patlak verdi­ği günden itibaren ilk ve en çok sorulan so­ru, Borsa yönetiminin ve Sermaye Piyasa­sı Kurulu’nun bu hisse manipülasyonlarını görmemeleri mümkün olmadığına göre ne­den müdahale etmedikleri. Bu sorunun he­nüz resmi yanıtı yok. Bu soruya bağlı olarak aklımı kurcalayan ve izlediğim kadarıyla so­rulmayan başka bir soru daha var. Nasıl olu­yor da Borsaya kayıtlı kimi hisseler bu kadar kolaylıkla kısa sürede 15-20 kat değer kaza­nabiliyor? Manipülasyona bu kadar açık his­selerin firmaları nasıl oluyor da SPK deneti­minden geçebiliyor? Eğer Borsa’nın uğradı­ğı büyük güven kaybı giderilecekse bu soru mutlaka yanıtlanmalı ve halka açılma kural­ları sıkılaştırılmalıdır.

Fonlara yatırılmış olan paraların akıbeti

Şu sıralar çok konuşlan bir diğer soru göz kamaştıran kazançlar elde etmek amacıy­la fona yatırılan paraların ne ölçüde geri alı­nacağı. Esasen fona para yatıranlar iki gruba ayrılıyor. 1) Yatırdığı parayı tam zamanında yani olayın patlak vermesinden kısa bir süre önce misliyle geri alanlar, 2) Paralarını kaptı­ranlar. Tasfiye giren fonlara çok büyük mik­tarlarda, yüz milyonlar mertebesinde, para yatırıp milyarlarca parayı çekip cebe indi­renler ne kadar masum? Evet, fon yasal ama elde edilen kazançların kaynağında yasal ol­mayan yollar var. Bu noktada Madoff tasfi­yesi çok önemli bir çözüm sunuyor. Yazıda iki örnek var. En çarpıcı olanı Madoff’un ka­dim dostu Jeffry Picower. Bu şahıs 500 mil­yon yatırmış, zaman içinde de 7,2 milyar do­lar çekmiş. Tasfiye ile görevlendirilen avu­katlar mahkemeye başvuruyor. Mahkeme, Madoff fonunun bir Ponzi olduğuna karar veriyor ve şu hükme varıyor: “Dağıtılan kar veya getiriler Ponzi prensibinin parçası­dır…Dolayısıyla yatırımcının net varlığı ya­tırdığı paranın toplamından çektiği parala­rın toplamının düşülmesiyle hesaplanır”. Bu karar sayesinde yatırılan paranın üzerinde kazanç sağlayanlardan yasal yollardan ara­daki farkın tahsilatının yolu açılıyor ve Ma­doff skandalının patlak vermesinden bir­kaç ay sonra yüzme havuzunda ölü bulunan Picower mirasçılarından milyarlarca dolar tahsil ediliyor. Bizde tasfiye işi Ziraat Ban­kası ile İş Bankası’na verildi. Bu kuruluşlar Madoff tasfiyesinden sorumlu avukatların izlediği yolu izleyip şeffafça davranabilecek­ler mi? Yarım milyona yakın yatırımcı var. Bunların ne kadarı ilk grupta yer alıyor? Bu isimler ve kazançları açıklanacak mı? Yoksa içerden bilgi sayesinde astronomik kazanç­lar elde edenlerin yanına bu kazançlar kar mı kalacak? Paraları batanlara gelince. Her santimin etkili bir şekilde peşine düşüldüğü Madoff tasfiyesinde (Madoff’un şahsi eşya­ları dahil) yatırımcıların 17,5 milyar dolarlık talebinin 15,5 milyar doları ödenmiş. Büyük başarı. Bizim fon olayında eğer kayırmalar, iltimaslar devreye girerse ne yazık ki anapa­ranın çok azı ödenebilecek. Girmez ise yatı­rılan parayı geri alma oranı bu tasfiyeden so­rumlu kurumların ne kadar hakkaniyetle ve tavizsiz davranacağına bağlı olacak.