Girdi piyasası neden allak-bullak?

Osman AROLAT
Osman AROLAT AROLAT'tan osman.arolat@dunya.com

Dow Jones Hammadde İndeksi her şeyi çok net anlatıyor: Ocak-Temmuz döneminde indeks %70 artmış. Ama haziran sonrası bir kırılma hali var. Bir kısım hammadde/girdi fiyatı yükseliyor, bir kısmı ise geriliyor, örnek vermek gerekirse, kütük demir gerilememiş, buna karşılık lityum artmış, bu bize hemen bir saptama yaptırıyor: 

- Çin‘in uzun süreli yüksek büyüme halinin tetiklediği hammadde fiyat artışı dönemi artık geride kaldı.

Ancak bu bize resmin tamamını anlatmaya yetmiyor, başkaca öğeler var, sıralayayım: 

1- Büyüme yeni bir kavram içinde şekilleniyor, gelişiyor, buna “düş-kalk ritmi’’(start- stop growth ) deniliyor. Tüm ülkelerin genelini kapsayan bir büyüme halinden çok, ülkeden ülkeye göre değişen büyüme halleri var. 

2- Hem ABD, hem de AB’nin peşi sıra aldıkları Yeşil Dönüşüm kararı, yeni ürün gamları ortaya çıkardı, bu da yeni hammadde talep alanları doğurdu, örneğin lityum madeni. Bu madenin eylül ayında fiyatı %21 arttı. 

3- İklimdeki anomali artık günlük yaşamın bir parçası oldu. Brezilya’daki bir kar yağışı Temmuz- Ekim döneminde kahve fiyatını %22 artırdı. 

4- Jeo-politik gerilimlerin biri bitiyor, bir başkası başlıyor. Bunun sonucu AB’nin Rusya’dan aldığı doğal gazın fiyatı ağustostan bu yana %80 arttı.   5- OPEC duruş gösterdi, petrol arzını kısmayı başardı, petrol de 3 yıldan sonra yeniden 80 doları gördü. 

İşte bütün bunlar, piyasanın her gün bir iniş bir çıkış yaşamasına neden oluyor. Bu durumu şimdiden “stagflasyon” (enflasyonlu ortamda durgunluk hali) olarak niteleyenler var. IMF Başekonomisti “Pandemi sonrası yeniden büyüme dönemini çok erken ilan etmişiz, oysa engeller çok fazla” demek zorunda kaldı. Ben bunlara bakıp “Yeni Normal dedikleri bu olsa gerek” diyorum. İstikrarı olmayan, denge bilmeyen, diken üstündeki bir ekonomik duruş... 

Anlaşılan Türkiye dahil yüksek büyüme beklentisini tüm dünya için revize etmek zorundayız, durum bu...

GÜNÜN NOTU: Almanya’da koalisyon pazarlığı başladı, bu aylar boyu sürebilir ama sistem takır takır işliyor, ders çıkarmak gerek.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar