Gümüşün çöküşü ve yasın beş evresi

Geçen hafta Cuma deyim yerindeyse gü­müş ve altın çakıldı. Tarihte görmediği­miz bir hareketi gördük; gümüş en tepesi olan 121.64’ten iki gün içinde 71.46’ya kadar gerileye­rek %41.25 değer kaybetti. Tabii ki bu en tepeyle en dip arasındaki mesafe. Her yatırımcının ilgi­li enstrümanı ne zaman alıp sattığı değiştiği için herkesin kar-zarar hesabı da kendine özgüdür.

Ama günün sonunda 2 hafta önce bu köşede be­lirttiğimiz tarihin tekerrür etmediği ama kafiye­li olduğu gerçeği bir kez daha karşımıza çıkmış oldu. Altında da bu derece sert olmasa da benzer hareketleri yaşadık. Daha önce de belirttiğim gi­bi bir şey çok hızlı yükseliyorsa doğru hareket artan maliyetlerden pozisyon artırmak değil, ka­demeli olarak karı realize etmektir. Çünkü fiyat­lar merdivenle çıkarlar ama inerken camdan at­larlar ve pozisyondan çıkmak çoğu zaman müm­kün olmaz.

Şimdi gelelim bu yazının konusuna. Fiyatlar­da benzer şekilde bir sert düşüş olduğu durum­da yatırımcıların nasıl tepki verdiği meselesine. Aslına bakarsanız insanların finans dışı dünya­da da başlarına gelen olumsuz bir olaya verdik­leri tepkiyle buradaki tepkiler birbirine çok ben­zer. Özellikle sosyal medyanın varlığı bu tepkile­ri gözlemlememize yardımcı oluyor.

Yasın 5 aşamasını duymuş olabilirsiniz. Kişi değer verdiği bir varlığı geri döndürülemez şekil­de kaybettiğinde 5 farklı evreden geçer. Bunlar; inkar, öfke, pazarlık, depresyon ve kabul aşama­larıdır. Bu aşamaların çok benzerleri finansal pi­yasalarda yaşanan büyük kayıplarda da görülür.

İnkar

Örneğin geçen haftaki büyük düşüşlerden sonra en fazla rastladığım paylaşımlar bana “in­kar” evresini hatırlattı. Birkaç örnek; “Bu düşüş geçici”, “Çin borsasındaki fiyatlarla batıdaki fi­yatlar uyumsuz.”, “Ay sonu olduğu için kontrat ayarlaması var.”, “Keriz silkeliyorlar”, “Büyük yükseliş öncesi temizlik yapılıyor”, “Uzun po­zisyondakileri sıkıştırıyorlar”, “Gümüşün sana­yideki kullanımı, yenilenebilir enerji talebi, AI gelişmeleri fiyatları hemen yukarı çekecek”…

Örnekler çoğaltılabilir. Bu argümanların bazı­ları belki doğrudur, belki gerçekten önümüzde­ki süreçte tekrar yükseliş olacaktır ama bu argü­manların ortaya atılması sakin bir analize değil büyük ölçüde pozisyonda olmaya ve kaybı inkar etmeye dayanıyor.

Bu da yatırımcılık açısından sıkıntılı bir durum oluşturuyor. Tabii bu aşama­da portföyünüzün ne kadarını gümüşte tuttuğu­nuz, borçla ya kredili pozisyonla mı gümüş aldı­ğınız gibi sorular hayati öneme sahip. Eğer risk yönetimini doğru yaptıysanız kriz yönetmek zo­runda kalmazsınız. Ama yapmadıysanız işte ya­sın 5 aşaması sizin için devreye girebilir.

Öfke

Peki bundan sonra hangi aşamalar var. İlki “öfke” aşaması. Suçu başka odaklara yöneltme. “Küçük yatırımcıyı mağdur etmek için yapıyor­lar”, “manipülasyon var” vs. Bu aşamadan son­ra “pazarlık” devreye girebilir. “Düşünce biraz daha alıp maliyet düşüreyim”, “Maliyetime ge­lince satacağım”, “Ben zaten uzun vadeli düşü­nüyorum”. Eğer bu aşama hüsranla sonuçlanır­sa “depresyon” aşamasına geçiyoruz.

O aşamada artık yatırımcı enstrümana olan ilgisini kaybe­diyor, hatta finansal piyasalara küsüyor, ben bu yatırım işini beceremiyorum diyerek kenara çe­kiliyor. Son evredeyse, yani “kabullenme” evre­sinde, eğer yapabilirse, yatırımcı dürüst bir öze­leştiri yapıyor ve süreçteki hatalarını ortaya ko­yuyor. “Pozisyonumu zamanla azaltmalıydım”, “sepet yapmalıydım”, “stop koymalıydım” gibi dersler çıkarılabilir bu dönemde. Bir sonraki de­neyimde de bu derslerden yararlanılırsa gelişme sağlanabilir.

Bu yazdıklarım genel itibariyle yükselen, hız­la düşen ve bir daha uzunca süre toparlanama­yan enstrümanlar için geçerli. Aynı senaryo kıy­metli madenler için geçerli olacak diye bir kaide yok ama geçmiş hareketler bu tarz sert düşüşler sonrası eski en yükseklere gelmek için biraz za­man geçmesi gerektiğini söylüyor.