11 °C
Serbest Kürsü
Serbest Kürsü

Hak ediş ödemelerindeki sıkıntı, Sağlık Bakanlığı’na da mı sıçradı?

İlyas KILIÇ - Kılıç Hukuk Bürosu

Yüklenicilere yapılacak hak ediş ödemeleri, kanun ve ikincil mevzuat ile teminat altına alınmıştır

Kamu ihale sözleşmeleri, kamu idareleri ile yükleniciler arasında, karşılıklı sorumluluklar doğuran bir edim şeklidir. Yani yüklenici sözleşme hükümlerini yerine getirir, kamu idaresi de hak ediş ödemesi yapar. Çıkarılan yasalar ve ikincil mevzuat ise yüklenicilerin hak ediş almasını belirli bir esasa bağlamıştır. Bunun nedeni, kamu idarelerinin hak ediş ödemelerinde keyfi davranmasını önlemek, Yüklenicilerin mağdur olmamasını sağlamaktır.

Bu kapsamda, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, ihaleye çıkabilmesinin en önemli şartı olarak, idarenin ödeneğinin olması koşulunu getirmiştir. Yani ödeneği bulunmayan hiçbir iş için ihaleye çıkılamaz. (Bkz. 4734 sayılı Kanun’un 5. maddesi) İkincil mevzuatta da yüklenicilere, yaptıkları iş kapsamında, belirli sürelerde hak ediş verilmesi, teminat altına alınmıştır. Örneğin Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nde özetle; hak ediş raporunun yüklenici tarafından imzalandığı tarihten başlamak üzere en geç otuz gün içinde tahakkuka bağlanacağı ve bu tarihten başlamak üzere otuz gün içinde de ödeme yapılacağı, düzenlemesi yapılmıştır. (Bkz. Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin “Hak ediş ödemeleri” başlıklı 42’nci maddesi)

Hak edişin uygun şekilde ve süresi içerisinde ödenmesi, basiretli ve sorumlu kamu İdaresi olmanın, gereğidir

Son zamanlarda, bazı önemli kurumların, uygun şekilde ve zamanında hak ediş ödemesi yapmadıkları, ödenek olmaması nedeniyle hak edişleri geciktirdikleri bilinmektedir. Bir devlet kurumunun, serbest iradesiyle yaptığı sözleşme hükümlerine, kendisinin uymaması oldukça vahim bir durumdur! Çünkü, kamu idarelerinin aldığı mal, hizmet ve yapım işleri kapsamında yaptığı sözleşmelerdeki yegane görevi, aldığı şeyin hak edişini zamanında ödemesidir. Fakat son zamanlarda;
- Ödeneği olmadığı halde ihaleye çıkan,
- İhale dokümanına, “Ödenek Olduğunda/Nakit Durumu Müsait Olduğunda, hak ediş verilecektir…” türünden, mevzuatta bulunmayan hükümleri koyan,
- Hak ediş ödemesini yapmamak için, yükleniciye çeşitli bürokratik engeller çıkaran,
- Yükleniciye, hak edişi oranında haksız ceza kesintileri yaparak, hak ediş ile para cezalarını denkleştirmeye çalışan,
İdarelerin olduğu bilinmektedir. Bu tutum ve davranışlar, “basiretli ve sorumlu kamu İdaresi olma” ilkesine açıkça aykırıdır.

İhalesi iptal edilen Sağlık Bakanlığı da hak ediş ödeyemeyen idareler arasına mı katıldı?

Hak edişi zamanında ödemeyen İdarelerinin sayısının son zamanlarda artması, üzücüdür. Ama daha da üzücü olanı, Sağlık Bakanlığı gibi önemli bir kurumun yaptığı ve yemek hizmet alımı gibi önemli bir ihalede, adeta, “ödenek bulursam ödeme yaparım” türünden bir düzenleme yapması ve bu ihalenin, Kamu İhale Kurumu tarafından iptal edilmesidir. (Bkz. Kamu İhale Kurumu’nun 24.10.2019 tarihli 2019/UH.II-1378 sayılı kararı)

Somut olayda;
- Gaziantep İl Sağlık Müdürlüğü tarafından 23.09.2019 tarihinde “Sağlık Tesisleri İçin Malzeme Dâhil Yemek Pişirme, Dağıtım ve Sonrası Hizmet Alımı” ihalesi yapılmıştır.
- İhale dokümanına, “Döner Sermaye Muhasebe Birimince fatura ve ekleri kontrol edilerek, nakit durumuna göre 90 (doksan) takvim günü içerisinde ödenir” hükmü konulmuştur.
- Bu hüküm, Kamu İhale Kurumu tarafından; yükleniciye yapılacak ödemenin tahakkuk tarihinden itibaren 30 gün içinde yapılması gerektiği, bu itibarla ödeme süresinin belirlenmesi hususunda idareye herhangi bir takdir yetkisi verilmediği, gerekçesiyle hukuka uygun bulunmamıştır. Ayrıca, ihale iptal edilmiştir.
Sağlık Bakanlığı’na bağlı kuruluşlarının bu tür ihale dokümanı hazırlaması, akıllara;
- Ödenek sıkıntısının Sağlık Bakanlığı gibi önemli bir kamu idaresine dahi sıçradığını,
- Yemek hizmet alımlarında dahi hak edişlerin geciktirilmesinin, sağlık sektöründe de önemli sorunlar yaşandığını,
getirmektedir.

Yorumlar

Yorum yapabilmek için lütfen giriş yapınız.
Giriş Yap