Haksız rekabet

Dr.Sedat Karabulut secturkiye@yahoo.com Türkiye'de ISO belgesi veren, yüzün üzerinde belgelendirme firması olduğu biliniyor. Bu kuruluşlar aracılığı ile en çok verilen belgeler ise ISO 9001 ve ISO 14001'dir. 2005 yılına kadar verilen ISO 9000 belge sayısının yaklaşık 14 bin, ISO 14000'in ise 700-800 civarında olduğu tahmin ediliyor. Belgelendirme süreci... Yazımıza konu olan ISO belgelendirme süreci şöyle işliyor; işletmeler seçilen standarda (9000, 14001, 18001, vb.) uygun bir sistemin kurulması ve belli bir süre uygulanması ile gerekli etkinliğin sağlanmasından sonra, uluslararası geçerli akredite edilmiş denetim kuruluşları adına, uluslararası geçerli denetim yetkisine sahip denetçiler marifetiyle belgeleniyor. Belge alan işletmenin, bu belgenin gerekliliklerini, uygulanmaya devam edip etmediğini daha sonra belli aralıklar ile denetleniyor. Uygulamada aksaklıklar var ise, belge askıya alınıyor veya tamamen iptal ediliyor. Buraya kadar her şey açık ve anlaşılır. Ancak Türkiye'de yaşanan asıl iklem; işletmeler için belgelendirme süreci "yaşayan bir sistem" sahibi olamak için mi, yoksa bir "belgenin alınması" süreci mi? Türkiye'de ISO belgesi alan firmaların durumlarını incelediğimiz zaman, genel tercih hakkında bir fikrimiz oluyor aslında. Denetçi... Belgelendirme sürecinin en kritik elemanı "denetçi". ISO denetçisi olabilmek için, yetkili kuruluşlar tarafından verilen sertifikalı eğitimi tamamladıktan sonra, yapılan sınavlarda başarılı olmak zorunluluğu var. Bundan sonra bir başdenetçi ile birlikte, belge başvurusu yapan işletmeleri denetleme süreci işliyor. Maliye, iş sağlığı ve güvenliği denetlemesi yapan müfettişlerde olduğu gibi, bir usta-çırak ilişkisi yaşanıyor. İyi bir denetçi olmak için yıllar gerekiyor. Sözün özü, ISO başdenetçisi ağaçta yetişmiyor. Bu durumda sorulacak bazı sorular var; - Türkiye'deki denetim kuruluşlarının sayısı ile belge verdikleri ve belge talebinde bulunan işletme sayıları karşılaştırıldığında, karşımıza çıkan tablo bizi tatmin ediyor mu? - Kurulalı üç ay olduğu halde yüzlerce sertifika basan ve belgelendirme yapan kuruluşlar var mı? - Kuruluşu yıllar öncesine dayandığı halde, üç ay önce kurulmuş firmadan daha az belgelendirme yapan, disiplinli ve ahlaklı çalışanların hakkını kim koruyor? - Bu kuruluşları kim denetliyor? Bindiğimiz dalı kesmeyelim... İşini doğru yapan denetim kuruluşları, denetçilerini doğru yetiştirmek, denetlemek ve belgelediği işletmelerin süreçleri doğru şekilde işletilmesini sağlamak zorunda kalıyor. Zaman zaman sıkıntılar yaşıyor. Ama her sektörde olduğu gibi bu sektörde de aynı özeni göstermeyen kuruluşlar var. Bunlar çok daha ucuza, problem çıkartmadan hizmet verebiliyorlar. Hepimize düşen sorumluluklar var. Sektör kendi içindeki çürük elmaları ayıklamaya çalışırken, işletme sahipleri de belgelendirme yapacak firma seçiminde fiyatı temel kriter olarak almamalıdırlar. Unutmayalım ISO belgeleri sadece olsun diye alındığıda; - İşletme yönetici ve çalışanları, belge alımından kısa süre sonra, konuya olan ilgilerini, - Belgelendirme öncesi ve sonrasında yapılan ara denetlemeler, göstermelik hale geldiğinde ise saygılarını kaybediyorlar.