Halı, un ve makarna da atıl kapasite sorununa dikkat!

Gazian­tep’in sanayi gü­cü, Türki­ye’nin üre­tim ve ihra­cat liginde her zaman dikkat çe­ker. Özellik­le halı, un ve makarna sektörlerinde kent, ülke toplamının bü­yük kısmını sırtlar: Maki­ne halısı üretiminin yak­laşık yüzde 75’i, halı ihra­catının yüzde 83’ü burada gerçekleşir. Makarna üre­timinde Gaziantep bölge­sel merkez konumundadır. Un sektöründe ise Türkiye 13 yıldır dünya lideri; Ga­ziantep bu zincirin önemli halkalarından biridir.

Ancak son dönemde bu üç sektörde ortak bir sorun öne çıkıyor: atıl kapasite. Yüksek kapasiteli tesisler kurulmuş olsa da, üretim hatları tam dolmuyor. Ha­lıda küresel talep dalgalan­maları ve rekabet, makar­nada ise yeni yatırımlara rağmen ihracat pazarları­nın kaybedilmesi (birçok ülkede yerel üretim baş­laması) etkili oluyor. Un ihracatının yaklaşık üç­te biri Irak’a bağımlı; an­cak Irak’taki kendi üretim hamleleri ve bölgesel an­laşmazlıklar nedeniyle bu pazar daralıyor. Son veriler de ihracatta düşüşü doğ­ruluyor: 2025’te un ve ma­karna ihracatında belirgin gerilemeler yaşandı.

Atıl kapasite, sermaye verimliliğini düşürüyor, bi­rim maliyetleri yükseltiyor ve rekabet gücünü zayıfla­tıyor. Enerji maliyetlerin­deki belirsizlik, hammad­de fiyatlarındaki oynaklık ve küresel talepteki yavaş­lama devam ederse, kapa­site kullanım oranları daha da gerileyebilir; bu da is­tihdam ve yeni yatırım ka­rarlarını doğrudan etkile­yecektir.

Çözüm yolları belki şöyle olabilir;

* Talep odaklı esnek üretim modellerine geçil­meli; siparişe dayalı plan­lama ile boş hatlar minimi­ze edilmeli.

* Ürün farklılaştırması ve katma değer yaratılmalı: Un ve makarnada fonksiyonel/ özel ürünler, halıda tasarım ve marka odaklı yaklaşımlar rekabet avantajı sağlar.

* İhracat pazarları çe­şitlendirilmeli: Afrika, Gü­ney Amerika ve Asya’ya açılım hızlanırken, AB ve ABD’deki engeller için ti­caret heyetleri ve lojistik çözümler devreye alınmalı.

* Verimlilik yatırımları teşvik edilmeli: Enerji ta­sarrufu projeleri, sözleş­meli tarım ve vadeli ham­madde alımları maliyet risklerini azaltır.

Son Söz: Gaziantep’in sanayi kapasitesi yüksek; ancak bu kapasiteyi ak­tif üretime dönüştürecek strateji henüz tam oturmuş değil. Atıl kapasite bir teh­dit olarak kalabilir; ama es­nek modeller, pazar çeşit­lendirmesi ve verimlilik odaklı politikalarla fırsata çevrilebilir. Kentin ulusla­rarası rekabet gücünü ko­rumak için bugün atıl kalan hatları yarına yatırım ya­parak devreye almak şart.