Haneler küçüldü, yalnız yaşam arttı

2008’de 4 kişi olan ortalama hane halkı büyüklüğü, 2025’te 3,08 kişiye düştü. Tek kişilik hane oranı 2014-2025 döneminde yüzde 13,9’dan yüzde 20,5’e çıktı.

Türkiye’de doğum hızının düşmesi, boşanmala­rın artması, evliliklerin gecikmesi, tek kişilik yaşamın yaygınlaşması, kırsal büyük ai­le yapısının çözülmesi ve eko­nomik nedenler gibi faktörlerin etkisiyle ortalama hane büyük­lüğü giderek düşüyor. Bu eğilim, Türkiye’nin demografik, top­lumsal ve ekonomik yapısın­da oldukça derin bir dönüşüme işaret ediyor.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), "Milli Aile Haftası" dolayısıyla yayımladığı “İsta­tistiklerle Aile” araştırmasına göre Türkiye’de 2008’de 4 ki­şi olan ortalama hane halkı bü­yüklüğü, yıldan yıla azalarak 2025’te 3,08 kişiye kadar düş­tü. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) üzerinden yapılan belirlemelere göre orta­lama hane halkı büyüklüğünün en yüksek olduğu il, 4,84 kişi ile Şırnak. Bu ili 4,63 kişi ile Şanlı­urfa ve 4,43 kişi ile Batman izle­di. Ortalama hane halkı büyük­lüğünün en düşük olduğu il ise 2,49 kişi ile Tunceli oldu. Tun­celi’yi, 2,50 kişi ile Giresun ve 2,51 kişi ile Çanakkale izledi.

Tek kişilik haneler arttı çekirdek ve geniş aile azaldı

2014 yılında yüzde 13,9 olan tek kişilik hane halklarının ora­nı 2025’te yüzde 20,5’e yükseldi. İllere bazında incelendiğinde, 2025 itibarıyla tek kişilik hane halklarının oranının en yük­sek olduğu ilin yüzde 32,7 ile Gümüşhane olduğu görüldü. Bu ili yüz­de 30,8’le Tunceli ve yüzde 30,5’le Giresun izle­di. Tek kişilik hane halkla­rının oranı­nın en dü­şük olduğu il ise yüz­de 11,5 ile Batman oldu, onu yüzde 12,4’le Diyarbakır ve Van izledi.

Tek çekirdek aile olarak ifade edilen, yalnızca eşlerden veya eşler ile çocuklarından veya tek ebeveyn ve en az bir çocuktan oluşan hane halklarının 2014’te yüzde 67,4 olan oranı 2025’te yüzde 62,7’ye geriledi. 2025 iti­barıyla tek çekirdek aile oranı en yüksek il yüzde 70,5’le Gazi­antep. Bu ili yüzde 69,8’le Diyar­bakır ve yüzde 69,6 ile Şanlıur­fa takip ediyor. Tek çekirdek ai­le oranının en düşük olduğu il ise yüzde 49,9’la Tunceli oldu, onu yüzde 51,5’le Gümüşhane ve yüzde 53,4 ile Artvin izliyor.

Geniş aile olarak tanımlanan ve en az bir çekirdek aile ve di­ğer kişilerden oluşan hane halk­larının oranı da aynı dönemde yüzde 16,7’den yüzde 13,5’e düş­tü. Geniş aileden oluşan hane halklarının oranının en yüksek olduğu il ise yüzde 21,2 ile Hak­kâri. Onu yüzde 19,2 ile Batman ve yüzde 18,6 ile Şırnak ta­kip ediyor. Bu oranının en düşük olduğu il­ler ise yüzde 9,2 ile Eskişehir ve yüzde 10,3’le Ankara ve Çanakkale.

“Tek ebeveynli” aileler de artıyor

Boşanmalar paralelinde “tek ebeveynli aile” oranı arttı. Tek ebeveyn ve çocuklardan oluşan hane halklarının 2014’te yüzde 7,6 olan oranı 2025’te yüzde 11,3’e yükseldi. 2025 itibarıyla toplam hane halklarının yüzde 2,8’ini baba ve çocuklardan oluşan, yüzde 8,5’ini ise anne ve çocuklardan oluşan hane halkları oluşturdu. Tek ebeveyn ve çocuklardan oluşan hane halklarının oranının en yüksek olduğu il yüzde 13,8 ile Bingöl oldu. Bu ili, yüzde 13,7 ile Elâzığ ve yüzde 13,4’le Adana izledi. Bu oranın en düşük olduğu iller ise yüzde 8,3’le Ardahan, yüzde 8,9’la Burdur ve yüzde 9,1’le Yozgat.

Aralarında eş, anne-çocuk veya baba-çocuk ilişkisi olmayan kişileri içeren; başka deyişle çekirdek aile bulunmayan ancak birden fazla kişiden oluşan hane halklarının 2014’te yüzde 2,1 olan oranı 2025’te yüzde 3,3’e yükseldi.

Nüfus yaşlanıyor

Hanelerin yüzde 26,1’ini oluşturan 7 milyon 46 bin 560’ında ise 65 ve daha yukarı yaşta en az bir fert bulunduğu görüldü. En az bir yaşlı fert bulunan hanelerin 2014 yılında 1 milyon 73 bin 367’sini tek başına yaşayan yaşlı fertler oluştururken 2025 yılında bu sayı 1 milyon 836 bin 496’ya yükseldi. Tek kişilik hanelerin yüzde 33,2’sini tek başına yaşayan yaşlılar oluşturdu. Tek kişilik yaşlı hane halklarının yüzde 26,5’ini erkek, yüzde 73,5’ini ise kadınlar oluşturdu.

Tek kişilik yaşlı hane halklarının toplam tek kişilik hanelerdeki oranı yüzde 47,6 ile en yüksek Balıkesir’de. Bu ili yüzde 47,4’le Burdur ve yüzde 46,8’le Çorum izliyor. Bu oranın en düşük olduğu iller ise yüzde 10’la Hakkâri, yüzde 16,2 ile Şırnak ve yüzde 21’le Batman.

2025 yılında yaşlı fertlerin yüzde 37,9’unun en az bir çocuğu ile aynı adreste, yüzde 5,9’unun çocuğu ile aynı binada, yüzde 6,8’inin aynı cadde veya sokakta, yüzde 8,3’ünün çocuğu ile aynı köyde veya mahallede, yüzde 15’inin çocuğu ile aynı ilçede ve yüzde 9,3’ünün çocuğu ile aynı ildeki farklı bir ilçede ikamet ettiği görüldü. Yaşlıların yüzde 9,9’unun aynı ilde, yüzde 1,7’sinin ise Türkiye’de ikamet eden çocuğu bulunmuyor.

Tek yaşayan yaşlıların ise yüzde 10,1’i en az bir çocuğu ile aynı binada, yüzde 12,8’i aynı cadde/ sokakta, yüzde 13,3’ü aynı köy veya mahallede, yüzde 22,8’i aynı ilçede ve yüzde 14,2’si aynı ildeki farklı ilçede oturuyor. Tek başına yaşlı fertlerin yüzde 14,3’ünün aynı ilde, yüzde 2,7’sinin Türkiye’de ikamet eden çocuğu yok. Tek başına yaşayan ve aynı ilde çocuğu olmayan yaşlı fertlerin oranı en yüksek yüzde 40,9’la Çankırı, en düşük yüzde 4,1’le İstanbul’da.

Araştırmada çarpıcı bulgular

TÜİK’in konuya ilişkin diğer araştırma bulgularını toplulaştırdığı Aile Araştırması’nda göze çarpan başlıca hususlar şöyle:

* 2025 itibarıyla toplam sayısı 26 milyon 977 bin 795 hanenin yüzde 41,9’unda 0-17 yaş grubunda en az bir çocuk bulunuyor. Bu oranın en yüksek olduğu il yüzde 68,2 ile Şanlıurfa, en düşük olduğu il yüzde 27,3 ile Tunceli. Hanelerin; yüzde 14,1’inde iki, yüzde 5,7’sinde üç, yüzde 1,9’unda dört, yüzde 1,1’inde ise beş ve daha fazla çocuk var.

* 25-29 yaş grubunda ve hiç evlenmemiş 3 milyon 502 bin 33 kişiden yüzde 70 oranındaki 2 milyon 452 bin 909’u anne ve/ veya babası ile birlikte yaşıyor. Bunun yüzde 42,6’sı erkek, yüzde 27,4’ü kadın.

* 2025 yılında Türkiye’de toplam 21 milyon 375 bin 930 çocuk içinde hem annesi hem babası ölmüş olanların sayısı 4 bin 907, babası ölmüş çocuk sayısı 251 bin 929, annesi ölmüş çocuk sayısı ise 79 bin 214.

* 2025’te 193 bin 793 çift boşandı, 191 bin 371 çocuk velayete verildi. Çocukların velayetinin yüzde 74,6’sı anneye, yüzde 25,4’ü babaya verildi.

* 2025 yılında Türkiye genelinde kuruluş bakımı altında çocuk sayısı 15 bin 508. Mevcut koruyucu aile sayısı 9 bin 96, koruyucu aile yanında bakımı sağlanan çocuk sayısı ise 10 bin 841. Evlat edindirilen çocuk sayısı da 681 oldu.

* Eşdeğer hane halkı kullanılabilir fert medyan gelirinin yüzde 60’ı dikkate alınarak belirlenen sınıra göre yoksulluk oranı 2025 yılında yüzde 20,6 olarak gerçekleşti.

* Tek kişilik hane halklarının yüzde 9,8’i, tek çekirdek ailelerin yüzde 20,4’ü, geniş ailelerin yüzde 27,1’i, çekirdek aile bulunmayan birden fazla kişiden oluşan hane halklarının ise yüzde 14,3’ünün yoksulluk sınırı altında.

* Bireylerin yüzde 57,1’i oturduğu konutun sahibi, yüzde 27’si ise kiracı. Lojmanda oturanlar yüzde 0,9, kendi konutunda oturmayıp kira ödemeyenlerin oranı yüzde 15.

* 2025 yılında nüfusun yüzde 28,8’i konutunda sızdıran çatı, nemli duvarlar, çürümüş pencere çerçevesi vb. sorunla karşılaştı. Nüfusun yüzde 27,9’u izolasyondan dolayı ısınma sorunu yaşarken, yüzde 22,1’i trafik veya sanayinin yol açtığı hava kirliliği, çevre kirliliği veya diğer çevresel sorunlar yaşadı.

* Toplam resmi evlilikler içinde, son evliliğinde birinci dereceden kuzenleri ile akraba evliliği yapmış bireylerin oranı yüzde 8.

* Toplam evli bireyler içinde son evliliğinde akraba evliliği yapanların oranı en yüksek yüzde 19,7 ile Mardin, en düşük yüzde 1,2 ile Edirne’de.

* 2010’te resmi evlenmeler içinde yüzde 5,9 olan akraba evliliği oranı sürekli gerileyerek 2025 itibarıyla yüzde 3’e düştü.

* Kendilerini en çok ailelerinin mutlu ettiğini belirtenlerin oranı yüzde 69, bunu yüzde 15,6 ile çocukları, yüzde 4,8’le kendisi, yüzde 3,9’la eşi, yüzde 3,3 ile annesi/babası ve yüzde 1,9’la torunları şıkkı takip ediyor.