Hastalıktan ari işletme sertifikalarının iptali sektörü neden bu kadar korkuttu?

Bursa’da 19 “Hastalıktan Ari İşletme” belgesinin iptal edilmesiyle başlayan tartışma, birkaç gün içinde teknik bir denetim meselesi olmaktan çıkıp, sosyal medyada, sektörde ve kulislerde birbirinden farklı senaryoların konuşulmasına neden oldu. Ki­mileri siyaseti, kimileri hayvan ithalatını, kimileri yıllardır göz yumulan sistemi, çoğu CHP Gölge Ta­rım Bakanı Sencer Solakoğlu’nu merkeze koydu. Gerçekten de mesele bunlardan biri veya birkaçı mı?

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın açıklaması ol­dukça net. “Denetimlerin yalnızca Bursa’ya özgü olmadığı, 2026 yılı içinde 36 ilde toplam 104 has­talıktan ari işletmenin denetlendiği ve Bursa’da­ki incelemelerin de bu rutin programın bir parça­sı olduğu” özellikle vurgulanıyor.

Tüm bunlar “maksat üzüm mü yemek yok­sa bağcıyı mı dövmek sorusunu düşündürüyor.” Muhasebe dersinin ilk başlığı olan “güven esas kontrol şart” sözünü düşündüm. Devletin belge vermesi kadar, o belgenin şartlarını denetlemesi ve gerektiğinde iptal etmesi de hukuk devletinin doğal gereği değil mi?

Sertifikalar iptal edilebilir

Asıl soru şu. Kurallara uyuluyorsa, neden bir de­netim haberi bütün sektörü bu kadar tedirgin etti? Bu sorunun cevabı yüksek sesle dile getirilmeyen bazı hayvancılık işletmelerinin hastalık konusun­da yeterince önlem almadığı söylentilerini akıllara getiriyor. İşletmeler zaten uymak zorunda oldukla­rı koşulları bilmiyorlar mı? Kurallara uyuluyorsa neden endişe ediyorlar.

Ari işletme belgesi aslında bir ekonomi belgesi

Hastalıktan ari işletme statüsünün iptal edilme­si, işletmenin faaliyetinin durdurulduğu anlamına gelmiyor. Kamuoyu “Hastalıktan Ari İşletme” bel­gesini yalnızca sağlıkla ilgili teknik bir sertifika olarak görüyor. Oysa sektör açısından bu belge çok daha büyük bir anlam taşıyor. Bakanlığın sağladığı ilave desteklemelerden yararlanabilmenin anahta­rı, damızlık hayvancılıkta önemli bir referans. Süt sanayicisinin işletmeye duyduğu güveni artırıyor, üreticinin pazarlık gücünü yükseltiyor, marka de­ğerini besliyor, tüketiciye de “bu işletme düzenli denetleniyor” mesajını veriyor.”

“Bazı şirketlerin belgeyi alana kadar her hususa dikkat ettiği daha sonra yeteri kadar önem verme­diği,” sektörde uzun yıllardır konuşulanlar arasın­da. Bazı hayvancılık şirketleri Türkiye’de kullanıl­mayan aşılar kullanarak işletmesinde hastalık risk­lerine karşı mücadele ederken, diğer taraftan bazı işletmelerde biyogüvenlik ve hastalık yönetimine ilişkin eksikliklerin yeterince ciddiyetle ele alın­madığı yönünde eleştiriler dile getiriliyordu.

Belgesi iptal olan işletmelere ne olacak?

Sertifikanın iptal nedeni işletmeden işletme­ye değişebilir. Eğer iptalin nedeni hastalık tes­piti ise ilgili hayvanlar için mevzuatta öngörülen sağlık tedbirleri uygulanacak. Sertifikanın kay­bedilmesi ise desteklerden yararlanma, finans­mana erişim açısından işletmeye önemli ekono­mik sonuçlar doğurabilir. Sektörün ortak kanaa­ti, “2026 yılıyla birlikte Bakanlık hayvan sağlığı konusunda çok daha düşük toleranslı yeni bir de­netim anlayışı benimsiyor olması. Yerelde fark­lı uygulamalara alan bırakılmak istenmemesi yö­nünde.” Kulislerde görevden alınan memurlar ol­duğu konuşuluyor.

Ari işletme olmanın koşulları

Bir işletmenin Ari belgesi alabilmesi için; “ka­rantina alanı bulunacak, yeni gelen hayvanlar 30 gün izole edilecek, Tüberküloz gibi testler düzen­li yapılacak. Süt hijyeni sağlanacak, çeşitli biyogü­venlik önlemleri gibi onlarca koşul var. Bu şartlar­dan herhangi birinin yerine getirilmemesi halinde sertifika iptal edilebilir.

Türkiye yıllarca 100 dolara dünyanın en önemli gıda güvenliği belgesi ISO 22 bin aldı, gıda mühen­dislerinin bazıları kendilerini tik atan ISO’culara dönüştürdü. Yılda birkaç defa gelen denetçilere çay kahve ikram edilip gönülleri hoş tutuldu. Vaktiyle aylar süren eğitim ve uygulamalarla aldığımız ISO 22 bin sektörde şaşkınlık yaratmış “ne gerek var parasını ödeyince zaten alınıyor” denilmişti.

Demem o ki bazılarımız kural sevmiyor, denet­lenmekten hoşlanmıyor, bize bir şey olmaz diyor. Gelişmiş ülkelerde sistem kurmak için araç olan belgeler Türkiye’de çoğu zaman amaç haline ge­liyor, sistemleri yaşatamıyoruz. Bu anlamda Bur­sa’da iptal edilen aslında belgeler değil, yıllardır sorgulanmayan güven sistemi olabilir mi?

Velhasıl, sertifika iptallerinin yaygınlaşması ha­linde hayvan hareketlerinin zorlaşması, sürü yeni­leme hızının yavaşlaması ve buna bağlı olarak üre­tim maliyetlerinin artması ihtimali sektörün en büyük endişeleri arasında. Riskler nedeniyle yatı­rımlar düşecek olsa da denetim için doğru zaman her zamandır. Belgeyi duvara asarak üzerimizden attığımız sorumluluklar sınavlara açıktır. Sertifi­kalar duvarda değil, sahada yaşar. Bu anlamda et fi­yatlarının arttığı, sütün azaldığı bir dönemde yapı­lan iptaller elbette sektörü yoracak ve kalıcı arazlar bırakacak. Ancak kurallara uymayı, her denetimde, güvenle inşa edilen itibarı öğrenmek zorundayız.