Hazine borçta ‘net ödeyici’

Hazine, 63 ay sonra ilk kez hazirandaki toplam borç yönetiminde net ödeyici konumuna geldi. Haziranda net iç borçlanmasını 99,1 milyar TL ile geçen yılkinin üçte biri düzeyine çeken Hazine, dış borçta ise net bazda 108,6 milyar TL geri ödedi, toplam borçlanmada 9,6 milyar lira ile net ödeyici oldu.

Hazine, hazi­ran ayında özellikle rekor faiz dışı faz­la sayesinde hem iç piyasadaki net borçlan­masını ciddi oranda azalta­rak hem de dış piyasaya yüklü miktarda net geri ödeme ya­parak, aylık borç yönetiminde 63 ay sonra ilk kez net ödeyici pozisyonuna geldi.

Hazine ve Maliye Bakan­lığı’nın haziran ayı bütçe fi­nansman verileri, kamu borç yönetiminde pozitif bir tablo ortaya koydu. Jeopolitik risk­ler ve belirsizlikle artan kü­resel maliyetlerin baskısına karşılık, bütçede giderek ar­tan faiz dışı fazla, Hazineyi kamu borç yönetiminde stra­tejik bir yönelime itti. Hazi­ne, haziranda uluslararası pi­yasalardan sadece 17,4 milyar TL’lik yeni dış kaynak (kulla­nım) sağlarken, vadesi gelen tam 126 milyar TL tutarında eski dış borcun geri ödemesi­ni gerçekleştirdi. Böylece dış borçlanmada 108,6 milyar TL’lik net ödeme yapılarak kamunun döviz cinsinden yü­kümlülükleri hafifletildi.

İç borçlanmada sert fren

Hazine’nin iç borçlanma­da net borçlanıcı olmaya de­vam etmekle birlikte, net tu­tar geçen yılın aynı ayına göre sert bir düşüş kaydetti. Vade­si gelen eski iç borçlanmala­rı dolayısıyla haziranda 364 milyar liralık itfa gerçekleş­tiren Hazine, 463 milyar lira­lık da yeni borçlanmaya gitti. Böylece Hazine’nin Haziran 2025’te 296,1 milyar TL olan net iç borçlanması, bu yıl ay­nı ayda 99,1 milyar TL ile bu­nun üçte biri düzeyinde kaldı. Bu veri; ekonomi yönetiminin dış borçlarını kapamak için iç piyasadan yeni bir borç sar­malına girmediğini, aksine iç borçlanma ihtiyacını da yüz­de 66,5 oranında azalttığını gösteriyor.

Rekor faiz dışı fazlanın katkısı

Bu gelişmelerle toplam 490 milyar lira geri ödeme gerçek­leştirilen haziranda toplam borçlanma 480,4 milyar lira­da kaldı ve Hazine aylık baz­da 9,6 milyar lira ile borçta “net ödeyici” oldu. Hazine’nin bundan önce en son, pande­mi yüzünden dış kaynak mus­luklarının neredeyse tümden kapandığı Mart 2021’de 25,9 milyar lira ile net ödeyici po­zisyonunda olduğu belirlendi.

Hazine’nin hem içeride hem dışarıda borçlanma bas­kısını hafifleten ana kaldıraç, bütçenin kendi ürettiği yapı­sal kaynak oldu. Haziran ayın­da vergi gelirlerinin yüzde 72 gibi yüksek bir oranda artma­sıyla bütçenin 114,2 milyar TL fazla vermesi, Hazine’nin elini rahatlatan en büyük un­sur. Faiz ödemeleri ise hazi­randa geçen yıla göre yüzde 26,9 azalarak 201,6 milyar li­raya geriledi. Geçen yıl hazi­ran ayında 54,5 milyar TL fa­iz dışı açık veren merkezi yö­netim bütçesi, bu yılın aynı ayında 315,8 milyar TL faiz dı­şı fazla üretti. Vergi gelirlerin­deki güçlü tahsilatın besledi­ği bu kaynak, Hazine’nin elini rahatlatan en büyük güç oldu.

Bütçe faiz dışı fazlası, kü­resel faiz kıskacına karşı güç­lü kalkan oluşturdu. Ulusla­rarası piyasalarda borçlanma faizlerinin yüksek seyretme­si nedeniyle, Hazine eski dış borçları fahiş maliyetli yeni Eurobond’larla döndürmek yerine kapamayı seçti. Hazi­randa vadesi gelen dış borç, iç borçlanmaya yüklenilmeden doğrudan bütçenin ürettiği faiz dışı fazla ile göğüslendi.

Haziran ayı tablosu, kamu­nun dış borç eritme strateji­sini borcu borçla ikame ede­rek değil, sıkı maliye politika­sıyla üretilen “gerçek nakit” üzerinden yürüttüğünü gös­teriyor. Analistler, faiz dışı fazlanın bu şekilde korunma­sı durumunda kamu maliye­sinin üzerindeki borç ve faiz bas­kısının önümüzdeki aylarda daha da ha­fifleyeceğini öngörüyor.

75,8 milyar TL kasada kaldı

Bütçenin haziran ayında­ki 114,2 milyar liralık fazla­sı, bütçe emanetleri ve avans­lardaki işlemler sonrası 86 milyar liraya indi. Bunun 9,6 milyarı ile net borç ödemeyi gerçekleştiren, 0,7 milyar li­ralık kısmı ile de nakit sıkı­şıklığı olan bazı kamu kurum ve kuruluşlarına borç veren Hazine’nin kasasında 75,8 milyar TL kaldı.

Hazine’nin bütçe finans­manı sonrasında ka­sasında (Merkez Bankası ve kamu bankalarındaki he­saplarında) taze nakit birik­tirmesi, kamu maliyesi için hayati önemde stratejik bir güvenlik kalkanı ve likidite tamponu anlamına geliyor. Bu para, gelecek aylardaki büyük borç ödemelerine güvence oluşturuyor. Hazine’nin ka­sasında para olduğunda, son­raki aylarda borçlanmak için piyasaya muhtaçlığı azalıyor. Bankalardan borç talep et­me ihtiyacının azalması, dev­let tahvili ihalelerinde piyasa faizlerinin yukarı gitmesini baskılıyor. Kasa bakiyesi, aynı zamanda dolaylı olarak Mer­kez Bankası’nın toplam rezer­vini yukarı çekiyor.

Faiz hariç güçlü tablo

Faiz hariç tutulduğunda ise bütçe performansı oldukça güçlü bir tablo sunuyor. Geçen yıl ilk yarıda 131 milyar TL olan faiz dışı fazla, bu yıl aynı dönemde yüzde 298,1 artışla 521,4 milyar TL’ye ulaştı. Bu veri, sıkı maliye politikası ve vergi tahsilatının ilk yarıyılda başarıyla uygulandığını teyit ediyor. Uzmanlara göre bütçeyi aşağı çeken asıl unsur, bütçenin kendi üretimi değil, faiz sarmalı. Güçlü vergi tahsilatı sayesinde büyük bölümü haziranda olmak üzere altı ayda üretilen rekor faiz dışı fazla, aynı dönemde 1,5 trilyon liraya yakın devasa faiz duvarına çarpıp eridi. Sonuçta Hazine, ilk yarıyı kapatabilmek için piyasadan 819 milyar TL net yeni borç çekmek zorunda kaldı. 2025’in ilk yarısında bütçeyi döndürmek için 1 trilyon 245,8 milyar TL olan bu tutar bu yıl yüzde 34,3 azaldı. Borçlanma ihtiyacındaki bu gerileme olumlu bir gelişme, ancak 6 ayda piyasadan bu tutarda yeni borç alınmış olması kamu finansmanının hala borçlanmaya göbekten bağımlı olduğunu gösteriyor. Ekonomi yönetiminin kararlı mali sıkılaşma adımları, haziranda bütçeyi faiz dışı fazla verir, Hazine’yi borçta net ödeyici konuma getirirken; kamu maliyesinin üzerindeki en büyük kamburlardan biri olan borçlanma sarmalının kalıcı biçimde aşılması önem taşıyor. Uzmanlar, bütçe disiplininin korunması durumunda Hazine’nin finansman maliyetlerinin önümüzdeki aylarda daha da hafifleyeceği görüşünde.

Bütçe finansmanında ilk yarı

Haziran ayı verileri bütçe ve borçlanmada bir “bahar havası” yaratmış olsa da altı aylık kümülatif fotoğraf henüz sorunlu yapının aşılmadığını gösteriyor. Yılın ilk yarısının tablosu, geçen yıla göre iyileşme olmakla birlikte hala yüksek bütçe açığı, faiz yükü ve borçlanma faturasına işaret ediyor. Geçen yıl ilk yarıda 980,5 milyar TL olan bütçe açığı, bu yıl aynı dönemde yüzde 3,8 düşüşle 942,8 milyar TL’ye geriledi. Hazirandaki fazla, yılın ilk 5 ayında biriken devasa açığı eritmeye yetmedi, açıkta geçen yıla göre iyileşme sınırlı kaldı. Bu da bütçe disiplininin kümülatif açığı kapatacak yapısal güce henüz ulaşmadığını gösteriyor.

2025’in ilk yarısında 1 trilyon 111,5 milyar TL olan toplam faiz harcamaları, bu yıl yüzde 31,7 artarak 1 trilyon 464,2 milyar TL’ye yükseldi. Haziran ayında faiz harcamalarında yaşanan dönemsel düşüş, ilk 6 ayın kümülatif hasarını tamir etmedi. Kamunun ilk yarıda topladığı her 100 TL’lik bütçe gelirinin yaklaşık 19 TL’si doğrudan faiz ödemelerine gitti.