Hazır giyim küçülmeye hızla devam ediyor

Geçen haftaki yazımda sanayinin alt kol­larının üretim endeks verilerini kulla­narak bu sektörün esaslı bir yapısal dönüşüm geçirmekte olduğunu göstermiştim. Düşüşte olan faaliyet kollarının başında giyim eşya­ları diğer adıyla hazır giyim geliyordu. Şubat 2025’ten bu yılın şubatına bu sektörde üre­timde bir yılda yüzde 18,3 oranında daralma vardı. Bu faaliyet kolunu daha mütevazı bir daralma (yüzde 3,3) ile tekstil izliyordu.

Geçen hafta perşembe günü açıklanan şu­bat ücretli çalışan istatistikleri* hazır giyim­de daralmanın hız kesmeden devam ettiği­ni gösteriyor. Bir bakıma üretimde görülen sert düşüş istihdam yönünden teyit ediliyor. Tekstilde ise daralmanın sona yaklaştığına dair bir sinyalden söz edilebilir. Tekstilde is­tihdam gelişmelerine kısaca bir göz atıp ar­dından hazır giyimi mercek altına almak isti­yorum. Önce mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış veriler itibariyle Şubatta top­lamda ücretli çalışan sayısında önceki aya kı­yasla yüzde 0,4 artış olduğunu not edelim; ay­lık olarak yüksek bir artış; inşaat ve hizmet­ler sayesinde. İmalat sanayinde ise ücretli çalışan artışı yüzde 0,1 ile sınırlı.

Tekstilde çalışan sayısında yüzde 0,1 ora­nında azalma var. Ocak ayında bu oran yüz­de -1,1’di. Son 13 ayda tekstilde ücretli çalı­şan sayasında aylık azalmaların yüzde -0,4 ile -1,5 arasında değiştiği görülüyor. Bu süre­de tekstilde ücretli çalışan sayısı 458 binden 410 bine geriledi (yüzde -10,5). Şubatta üc­retli çalışan sayısındaki yüzde -0,1’lik azalma ciddi bir yavaşlamaya işaret ediyor ama bu­nun kalıcı olup olmadığını görmek için Mart ve Nisan verilerini beklemek gerekiyor.

Hazır giyim 3 yılı aşkın süredir küçülüyor

Hazır giyimde ücretli çalışan sayısı önce­ki aya kıyasla yüzde 0,8 azaldı. Ocak ayında da azalma yüzde 0,8’di. Aylık olarak bu bü­yük bir oran. Bir fikir vermek için her ay ça­lışan sayısı bu oranda azaldığı takdirde yıllık kaybın yüzde 10’u bulacağını belirteyim. Ha­zır giyimde kan kaybı yeni değil. Bu kesim­de ücretli çalışan sayısı Aralık 2022’den beri her ay sistematik olarak azalıyor ve çoğu ay­da azalış yüzde 0,8’in üzerinde. Bu 3 yılı aşkın sürede ücretli çalışan sayısı 733 binden 512 bine düştü. Kayıp yüzde 30,2. Hazır giyim ça­lışanlarının neredeyse üçte birini kaybetmiş durumda.

Aralık 2022’de emek yoğun bir sektör olan hazır giyimde ücretli sayısı 14 milyon 961 binlik toplam ücretli sayısının yaklaşık yüz­de 5’ini, sanayi ücretli sayısının da (5 milyon 93 bin) yüzde 14,4’ünü oluşturuyordu. Bu oranlar günümüzde sırasıyla yüzde 3,2’ye ve yüzde 10,7’ye düştü. Bu gerilemenin neden­lerini sektör temsilcileri yıllardır dile getiri­yorlar. Türkiye bu kesimde fason siparişlerde rekabet gücünü TL’nin değerlenmesi ve Tür­kiye’ye kıyasla düşük ücretli emeğin hüküm sürdüğü ülkelerin (Bangladeş gibi) rekabe­ti nedeniyle önemli ölçüde kaybetti. Ayrıca dikiş makinası kullanımında vasıflı eleman bulmakta güçlük yaşanıyor ve ortalamanın çok üzerinde ücretler ödendiğini de belirt­mek isterim.

Hazır giyimin geleceği belirsiz

Sektörde giderek artan sayıda firma çareyi üretimlerini yurt dışına, birim maliyetlerin düşük olduğu Mısır gibi yakın ülkelere taşı­makta arıyor. Çalışan sayısında aylık azalma oranlarının seyri ve büyüklüğü bu küçülme­nin devam edeceğini gösteriyor. Ne zamana kadar? Bunu kestirmek kolay değil. Bu sektö­rün uzmanı değilim ama şunu söyleyebilirim: TL’nin değer seviyesi sadece hazır giyimi de­ğil diğer pek çok faaliyet kolunu da ihracatta ciddi ölçüde zorluyor. Enflasyon yüzde 10’un altında makul bir seviyede istikrar kazana­na kadar değerli TL ile yaşamak zorunda ka­lacağız. Aksini, açık konuşmak gerekirse bir döviz kuru şokunu aklımdan bile geçirmek istemiyorum. Bu durumda hazır giyimde fa­son üretimi kalite ve “just in time” üstünlüğü ile küçülmüş olarak yaşatabiliriz diye düşü­nüyorum. İç piyasaya yönelik orta ve düşük gelire hitap eden ürünlerde ise bu kesimler­de reel gelirde uzun soluklu artışlar olmadık­ça üretim fazla küçülmeden devam eder diye tahmin ediyorum.

*“Ücretli çalışan” istatistikleri Sosyal Gü­velik Kurumu, Gelir İdaresi Başkanlığı ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kuru­mu verilerinden yani idari kayıtlardan derle­niyor. Hane halkı işgücü anketlerinde olduğu gibi örneklem üzerinden tahmine dayanmı­yorlar. Bu bakımdan daha güvenilirler.