Hizmet ve ulaştırmada katılık devam ediyor

Mevsimsel gıda avan­tajı ve giyim indirim­leri ağustosta manşet enflasyonu yüzde 1,8’de tutarak fren görevi görürken, küresel fi­yatlara bağlı olarak akaryakıt­taki pahalanma ulaştırmanın enflasyon üzerindeki baskısını sürdürdü. Eğitimdeki dönemsel yükseliş de enflasyonu besledi.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı verilere gö­re, ağustosta Tüketici Fiyat En­deksi’nde (TÜFE) kapsanan 174 alt sınıfın 134’ünde artış, 35’in­de düşüş yaşandı, 5’inde ise de­ğişim olmadı. Endeksteki yüz­de 1,84’lük aylık artış, Piyasa Katılımcıları Anketinde yüzde 1,67 çıkan ağustos beklentisi­nin az farkla üstünde. TÜFE’de ocak-ağustos dönemindeki kü­mülatif artış yüzde 22,07’ye ulaştı. Aylık oranın geçen yılın ağustos ayındaki yüzde 2,04’ün altında kalması, yıllık enflasyo­nu temmuza göre 0,24 puan dü­şürerek yüzde 31,51’e çekti.

En büyük katkı ulaştırmadan

TÜFE kapsamındaki harca­ma grupları içinde ağustos ayın­da en yüksek fiyat artışı yüzde 8,62 ile eğitimde yaşandı. An­cak bu grubun endeksteki yüzde 2,02’lik düşük ağırlığı nedeniy­le, dönemsel ve arızi nitelikteki bu artış manşet enflasyona sa­dece 0,17 puanlık bir katkı verdi.

Orta Doğu’daki gerilim henüz tam olarak aşılmadığı için yük­sek seyreden küresel enerji ma­liyetleri nedeniyle ağustos ayı enflasyonunu yukarı yönlü te­tikleyen ana motor ise akaryakıt zamları, kur hareketliliği ve ta­rifeli toplu taşıma ayarlamala­rının etkisiyle ulaştırma grubu oldu. Aylık yüzde 4,82 artış kay­deden ulaştırma grubu, sepette­ki yüzde 16,62’lik yüksek ağırlı­ğı nedeniyle aylık manşet enf­lasyona tek başına 0,82 puanla en büyük yükü bindirdi.

Ulaş­tırma grubunun yıllık enflasyo­na katkısı da 5,94 puan. Bu alan­daki fiyat oluşumu, eğitim gibi geçici bir dönemsel yükselişin aksine, nakliye ve lojistik mali­yetleri üzerinden tarladan rafa kadar tüm ürün gruplarına yayıl­ma riski barındırıyor. Ulaştırma kaynaklı yapısal maliyet baskısı, ekonomide zincirleme fiyat ar­tışlarını besleyerek hizmet enf­lasyonundaki katılığı canlı tu­tarken, Merkez Bankası’nın de­zenflasyon sürecindeki temkinli ve sıkı para politikası duruşunu korumasını zorunlu kılıyor.

Gıdada yaz serinliği

Enflasyon sepetinin yaklaşık dörtte birini oluşturan gıda ve alkolsüz içecekler grubu, ağus­tos ayında yaz mevsiminin getir­diği tarımsal arz avantajıyla ay­lık bazda sadece yüzde 0,22 ora­nında sınırlı bir artış gösterdi. Grubun yüzde 24,44’lük ağırlı­ğına rağmen manşet enflasyona yalnızca 0,06 puanlık sembolik bir yük getirmesi, ağustos ayın­da TÜFE’deki yükselişi dizgin­leyen güçlü bir fren işlevi gör­dü.

Buna karşın, aylık bazdaki bu mevsimsel rahatlama kronik sorunları gölgelemeye yetme­di; grupta yıllık enflasyon yüzde 33,79 ile manşet TÜFE’nin üze­rindeki seyrini korudu. Ulaştır­ma ve akaryakıt maliyetlerin­deki birikimli artışların nakli­ye kanalıyla ürün arzı üzerinde yarattığı baskı, sonbahar ve kış aylarında mevsimsel avantajın ortadan kalkmasıyla birlikte gı­da fiyatlarında yeni bir hareket­lenme riskini masada tutuyor ve Merkez Bankası’nın sıkı duruş gerekçelerini destekliyor.

Giyim aşağı çekti konut yükseltti

Giyim ve ayakkabı grubu, yeni sezon öncesi hızlanan yaz tasfi­yeleri ve dönemsel indirimlerin etkisiyle aylık bazda yüzde 3,54 düşüşle enflasyonda ayın en güçlü dengeleyici unsuru oldu. Endekste yüzde 5,88’lik bir ağır­lığa sahip bu gruptaki sert dü­şüş, tek başına 0,24 puan aşağı çektiği manşet enflasyonun da­ha yüksek gelmemesinde kritik bir fren görevi üstlendi. Giyim ve ayakkabı grubu yıllık bazda da yüzde 13,16 ile endeksin en az artan bileşeni ve yıllık enflasyo­na katkısı sadece 0,70 puan.

Endekste yüzde 11,40’la önemli ağırlığa sahip konut, su, elektrik ve gaz ise aylık yüzde 2,26’lık artışı ile manşet enflas­yona 0,27 puanla en yüksek et­kiyi yapan grup oldu. Endekste­ki ağırlığı yüzde 2,75 gibi düşük bir seviyede kalmasına rağmen, vergi ve fiyat ayarlamalarının etkisiyle aylık bazda yüzde 6,89 ile en sert yükselişi kaydeden al­kollü içecekler ve tütün grubu da manşet enflasyona 0,18 puanlık bir yük bindirdi.

Endekste yüzde 11,13’lük ağırlığıyla öne çıkan lo­kantalar ve konaklama hizmet­leri grubu aylık yüzde 1,50 artışla genel endekse 0,17 puan ekler­ken; mobilya ve ev ekipmanları grubu yüzde 1,75 artışla 0,13 pu­an, çeşitli mal ve hizmetler gru­bu yüzde 2,39 yükselişle 0,10 pu­an katkı verdi. Aylık bazda yüz­de 2,60 artan bilgi-iletişim ile yüzde 1,87 artan eğlence-kültür grupları manşete 0,08’er puan­lık sınırlı bir etki yaparken; aylık artışı yüzde 0,70’te kalan sağlık sektörü 0,02 puan, fiyat düzeyi yatay seyreden sigorta ve finan­sal hizmetler grubu ise sıfıra ya­kın katkısıyla ağustos ayında tü­ketici bütçesini en az zorlayan kalemler oldu.

Ağustos kira artış tavanı yüzde 31,8

Ağustos ayı verileri, kira ar­tış tavanını belirleyen on iki ay­lık TÜFE oranındaki kademeli gevşemenin sürdüğünü teyit et­ti. Konut ve işyeri kira sözleşme­lerinde üst sınır olarak baz alı­nan 12 aylık ortalamalara göre yıllık TÜFE artışı, ağustos sonu itibarıyla yüzde 31,79’a indi. Bu ay içinde yenilenecek kira söz­leşmelerindeki artış, bu oranı geçemeyecek. Geçen yılın ağus­tos ayında (eylül kiraları için ge­çerli) oran yüzde 39,62 düzeyin­de bulunuyordu.

Bu yıl temmuz ayında (ağustos kiraları için ge­çerli) 12 aylık TÜFE artış ora­nı yüzde 31,90’a gerilemişti. Kira artış tavanı önceki aya göre 0,11 puan, bir yıl önceye göre ise 7,8 puan düştü. Uzunca bir dönem yıllık enflasyonun çok üzerinde seyreden 12 aylık ortalamala­ra göre yıllık TÜFE enflasyonu arasındaki makas da giderek ka­panma noktasına geldi.

Maliyet yönlü baskı

Yurt İçi Üretici Fiyat Endek­si (Yİ-ÜFE) ise ağustosta yüz­de 2,57 ile TÜFE’ye göre daha yüksek bir artış kaydetti. Yİ-Ü­FE’de ilk sekiz aydaki artış yüz­de 20,88, yıllık bazdaki yüzde 27,95, on iki aylık ortalamala­ra göre artış da yüzde 27,76 ol­du. Aylık Yİ-ÜFE artışının TÜ­FE’dekinin üstünde gelmesi, “maliyet yönlü baskıların canlı kaldığı” ve önümüzdeki aylar için risk biriktirildiği” şeklin­de değerlendiriliyor.

Üreticile­rin kullandığı ham maddeler, ara malları ve makineler büyük oranda döviz kuruna endeks­li. Kurlardaki kademeli yukarı yönlü kararlı hareket, üretici­ye “fabrika kapısında” doğru­dan ek maliyet olarak yansıyor. Sanayide kullanılan elektrik, doğal gaz fiyatları ile ulaştır­ma sektöründe yaşanan yüzde 5’e yakın sert yükseliş (mazot/ nakliye maliyetleri), üreticinin imalat maliyetlerini doğrudan kabartmış bulunuyor. Enflas­yonda maliyet yönlü yapışkan­lık riskini canlı tutan bu faktör, dezenflasyon patikasının sa­dece talep kısılarak kalıcı hale getirilemeyeceğini, arz ve üre­tim hattındaki yapısal yüklerin de bir an önce hafifletilmesi ge­rektiğini gösteriyor.

Faizde sıkı duruşa devam mı?

Uzmanlara göre ağustos enflasyon verileri ve piyasa dinamikleri, Merkez Bankası’nın faiz indirimi konusunda “aceleci olmayacağı, sıkı duruşun korunacağı ve olası bir faiz indirim döngüsünün takviminin ötelenebileceği” mesajını veriyor. Merkez Bankası’nın bir sonraki Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısı 10 Eylül Perşembe günü yapılacak. Ağustos enflasyon verileri makul bir seviyede kalsa da Merkez Bankası’nın faiz indirimi için elini rahatlatacak bir gevşeme marjı sunmadığı görüşü hâkim. Bankanın fonlamayı normalleştirerek haftalık repo ihalelerine geri dönmesi piyasada bir “normalleşme” adımı olarak algılansa da aylık enflasyonun ana eğiliminin henüz kalıcı ve radikal bir düşüş sinyali üretmediği belirtiliyor. Politika faizinin son çeyreğe kadar yüzde 37’lik mevcut seviyede tutulması ihtimali güçlenmiş bulunuyor.

Yılmaz: Dezenflasyon kalıcı hale gelecek

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, NSosyal hesabından ağustos ayı enflasyon verilerine ilişkin yaptığı paylaşımda, enflasyonla mücadeleyi bütüncül bir yaklaşımla ve kurumlarla güçlü eş güdüm içerisinde kararlılıkla sürdürdüklerini belirtti. Yılmaz, Tüketici enflasyonu ağustos ayında yüzde 1,84 oranında gerçekleşmiş, yıllık enflasyon yüzde 31,51 seviyesine gerilemiştir. Temel mallarda ise yıllık enflasyon yüzde 15,89 seviyesine düşmüştür. Önümüzdeki dönemde küresel fiyatlardaki normalleşmenin sağlayacağı destek ve arz yönlü politikalarımızdan elde edeceğimiz kazanımlarla dezenflasyon sürecini kalıcı hale getirmeyi ve fiyat istikrarını güçlü ve sürdürülebilir bir zeminde tesis etmeyi hedefliyoruz” dedi.

Şimşek: Kira enflasyonu 46 ayın en düşüğünde

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, NSosyal hesabından ağustos ayı enflasyon verilerine ilişkin paylaşım yaptı. Dönemsel eğitim fiyat artışlarına ve savaşın etkilediği akaryakıt fiyatlarına rağmen enflasyonda düşüşün devam ettiğini belirten Şimşek, yıllık enflasyonun yüzde 31,5 olarak gerçekleştiğine dikkati çekti. Şimşek, şunları kaydetti: “Temel mal enflasyonu yıllık yüzde 15,9 ile Kasım 2020’den sonraki en düşük seviyesine gerilerken yıllık kira enflasyonu son 46 ayın en düşük seviyesine indi. Küresel fiyat şoklarının enflasyon etkisini sınırlamaya yönelik adımlar atarken kalıcı fiyat istikrarı hedefimiz doğrultusunda yapısal politikalarımızı da sürdürüyoruz.”

“Eylül ayında enflasyonda yükseliş yaşanır”

İş Bankası İktisadi Araştırmalar Bölümü tarafından hazırlanan bültene göre, gıda ve alkolsüz içecekler grubundaki ılımlı artış enflasyonun beklentilerin altında kalmasını sağladı. Bültende, “Eylül ayında, hizmet enflasyonu ile gıda fiyatlarındaki artışların etkisiyle aylık enflasyonun ağustosa kıyasla yükselmesini, yıllık bazda ise dezenflasyonun devamını bekliyoruz” denildi.

İş Yatırım Direktörü Serhat Gürleyen de enerji ve gıda fiyatları ile ilgili belirsizlikler nedeniyle 2026 sonu enflasyon tahminlerini yüzde 29,5’te koruduklarını söyledi. Gürleyen, “Beklentinin altında kalan enflasyon rakamları, üç aylık hareketli ortalama ile hesapladığımız ana eğilimin gerilemeye devam etmesi ve rezervlerdeki yükseliş Merkez Bankası’nın ekim ve aralık toplantılarında 100 baz puan indirimle faiz indirim döngüsüne devam etmesine imkan veriyor” dedi.