İhracatta domino etkisiyle cari açığı azaltacak görünmeyen sektör

2004–2006 İhracat Stratejik Planı kapsa­mında Bilişim/Yazılım İhracatı Çalışma Grubu başkanlığım döneminde yazdığım bir yazıyı LinkedIn’de yeniden paylaşacağım. Bu­günkü tabloyla kıyaslamanızı öneririm; 20 yıl önce “öngörü” dediğimiz şey, bugün stratejik zorunluluk.

2005: O yıllarda ihracatın yanında dijitalin katkısını hissediyorduk ama ölçemiyorduk. GTİP kodlarında görünen 2-3 milyon dolar idi. Envanter projesiyle sektörü ölçmeye çalıştığı­mızda aslında 15 milyon dolar mertebelerinde olduğu kanaatine vardık. Hedef 100 milyon do­lar neden olmasın dedik. O zamanda ana mesaj şuydu: bilişim ihracata etki ediyor ama görün­müyor.

2026: 2025’te ihracat 273,4 - ithalat 365,5 milyar dolar. Rekor ihracata rağmen yüksek ithalat bağımlılığı sürüyor. Kasım 2025 itiba­rıyla yıllıklandırılmış cari açık 23,2 milyar do­lar bandında; hizmetler dengesi 63,3 milyar dolar fazla üretmese resim daha da zorlaşırdı. 2025’te hizmet ihracatımız yaklaşık 123,1 mil­yar dolar, toplam ihracatımız 396,5 milyar do­lar seviyesinde. “Telekomünikasyon, bilgisa­yar yazılımı ve bilgi hizmetleri” ihracatımız ~6 milyar dolara yakın.

Yazılımın görünmeyen döviz katkısı

Doğrudan dijital döviz: Yazılım/bilişim hiz­met ihracatı, SaaS abonelikleri, yönetilen hiz­metler. Gömülü döviz: İhraç ürünlerin içine gömülü yazılım, abonelik, servis ve güncelle­meler. Görünmeyen dijital gelir: Serbest çalı­şanların yurtdışına yaptığı işler, mobil uygu­lamalar, oyunlar ve platform gelirleri. İhracat­çıların büyük bölümü mikro ölçekli ve payları sınırlı. Yani “küçük ama küresel” çalışan ciddi bir dijital emek var. Sorun kapasite değil; kayıt, sınıflandırma, ürünleşme ve ölçekleme.

Gömülü yazılım gerçeği

Savunma-havacılık, otomotiv, elektrik-e­lektronik/akıllı cihazlar, medikal teknolojiler, makine-Endüstri 4.0, siber güvenlik ürünle­ri, finansal hizmetler (fintech/regtech) ve in­şaat-müteahhitlik projelerinde yazılım artık “ekstra” değil, katma değerin ana taşıyıcısı. Bu katman; fiyatlama gücü, satış sonrası gelir (ba­kım/abonelik/güncelleme) ve müşteri bağlılığı oluşturuyor.

Domino etkisi: Yazılım ihracatı da büyütür, ithalat baskısını da azaltır

Yazılımın cari açığa etkisi yalnız “döviz ge­tirmek” değildir; ithalat ihtiyacını azaltır, re­kabetçiliği artırır. Sanayide verimlilik (enerji, fire, bakım, duruş), lojistik ve stok optimizas­yonu, tedarik zinciri doğruluğu, kalite/izlene­bilirlik ve regülasyon uyumu. Hepsi aynı so­nuca çıkar: aynı üretimle daha yüksek birim ihracat değeri, daha düşük ithal girdi ve enerji kaybı. Dijital ticaretin ölçümü de dünya günde­minde: IMF/OECD/WTO çerçevesi dijital si­pariş ve dijital teslimatın ticarette ayrı bir kat­man yarattığını; OECD ve Dünya Bankası ça­lışmaları ise dijital teknoloji benimsemesinin firmalarda ölçülebilir verimlilik pirimi oluş­turduğunu gösteriyor.

OVP ile uyum

OVP, cari açığın GSYH’ye oranını 2028 so­nunda %1 seviyesine indirmeyi hedefliyor. Ana anahtarı da “teknoloji yoğun üretim ve yüksek katma değerli ihracat”. Yani mesele niyet de­ğil; mimari: doğru ölçüm, ürünleşme, ölçek, pazar erişimi.

Başarılı ülkelerden ders: Ölç – ürünleştir – ölçekle

Güney Kore, Almanya, Vietnam, Hindistan, İrlanda, Singapur. Model ve araçları farklı; or­tak payda aynı: kamu-özel koordinasyonu, ye­tenek yatırımı, ürünleşme ve küresel satış ka­nalı, ölçüm ve performans yönetimi.

Sonuç

Görünen ihracatımız: ~6 milyar dolar

Serbest + platform + oyun/app dağınık gelir­ler görünürleşince: ~8 milyar dolar

Sektör ihracatına gömülü yazılı­mın yakalanabilir etkisi: ~10 milyar dolar Bu çerçevede yazılımın “görünen+görünme­yen” toplam döviz etkisi tahminen ~24 milyar dolar düzeyinde. Stratejik kaldıraç açık: Yazı­lım ve bilişimi ıskalamayalım. Ayrı bir sektör olmasından ziyade tüm sektörlerin katma de­ğer katmanı olarak konumlayıp, ihracat strate­jisini bu eksende güncellemek şart.

Son söz: 5 yıllık, Bilişim/Yazılım İhracat Stratejik Planı ile ölçümü standardize edersek; domino etkisiyle cari açığın kapanmasına kat­kıyı da hızlandırırız.