İki resim arasındaki 7 farkı bulun

Emrah LAFÇI
Emrah LAFÇI Ekonominin Doğası dunya@dunya.com

Bu hafta yeni Merkez Bankası Başkanımız Naci Ağbal, “2021 Para ve Kur Politkası Metni”nin yayımlanması vesilesiyle hem bir sunum yaptı hem de gelen soruları yanıtladı. Sunumda ve sonrasında ekonominin şu an itibariyle gerektirdiği ne kadar doğru mesele varsa onlara vurgu yaptı, alınması gereken önlemleri de olması gerektiği şekilde açıkladı. Piyasaların ve piyasa profesyonellerinin de büyük teveccühüne mazhar oldu. Sayın Başkan’a yöneltilen en önemli soru “kararları uygularken bağımsız hareket edebilecek misiniz?” sorusuydu. Sayın Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın göreve geldiğinden beri merkez bankası başkanlarıyla yaşadığı problemler sır değil. Şiddetleri aynı olmasa da Süreyya Serdengeçti’den Erdem Başçı’ya kadar kamuoyuna yansıyan bir gerilim olduğu ortada. Murat Uysal konusunda gerilime bile gerek görülmedi ve kendisi görevden alındı. Bu bağımsızlık endişesi doğru ve yerinde bir endişe mi, ona bakalım biraz bu yazıda.

Sizinle 2 tane resmi gazete paylaşacağım. Bu ikisi arasındaki 7 farkı bulun lütfen. Boşuna uğraşmayın bulamazsınız. Çünkü 4 tane fark var, kalan her şey aynı. Bu farklar;

1) Karar Sayısı,
2) Tarih,
3) Görevden Alınan Başkan,
4) Göreve Getirilen Başkan

Bu, sizi korumaz. Sizi yasa korur (?)

Sn. Ağbal yukarıda bahsettiğim bağımsızlığa ilişkin endişeleri dile getiren sorulara cevap verirken; elinde tuttuğu merkez bankası kanunu kitapçığını açtı ve 4 numaralı maddeye atıf yaptı. Bu maddenin başlığı “temel görev ve yetkiler”. Kanunun ilk cümlesi de şöyle;

“Bankanın temel amacı fiyat istikrarını sağlamaktır. Banka, fiyat istikrarını sağlamak için uygulayacağı para politikasını ve kullanacağı para politikası araçlarını doğrudan kendisi belirler.”

Yani Sayın Başkan diyor ki; kanun bize bu sorumluluğunun yanında yetkiyi de vermis. Amacımıza ulaşmak için gereken araçlar neyse onları kullanırız, kimsenin şüphesi olmasın. Fakat madde başlığı kanunda şöyle yer alıyor;

“Madde 4- (25/4/2001 tarihli ve 4651 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli)”

Anlayacağınız bu yeni bir madde değil, 2001’den beri bu şekilde. Önceki iki başkan da aynı kanuna tabiydi ama maalesef kanun kendilerini koruyamadı. Çok eskiden, “Tüketiciyi Bilinçlendirme Kampanyası”nda reklam filmleri çekilmişti. Bu kampanyada Erman Toroğlu’nun “Bunlar sizi korumaz, sizi yasa korur” sloganı çok moda olmuştu. Maalesef bizim merkez bankası başkanlarımızı yasa pek koruyamıyor.

Çünkü aynı kanunun 27 ve 28’inci maddelerinde “Yasaklar ve Geçici ayrılma, görevden af” konuları işlenmiş. Ama yukarıdaki resmi gazetelere bakarsanız görevden alma konusunda bu kanuna başvurma ihtiyacı hissedilmemiş. Bu yüzden kanunda Ağbal’ın bahsettiği maddenin bulunuyor olması yüreğimize su serpmeye yetmiyor.

Merkez Bankası başkanları nasıl görevden alınıyor?

Peki yukarıdaki resmi gazete bölümlerinde yer alan maddeler neler? Yani son iki merkez bankası başkanı neden görevden alındı? Ya da şimdiki merkez bankası başkanının yine Cuma’yı Cumartesi’ye bağlayan bir gecede ansızın görevden alınmasının önünde bir engel var mı? Görevden almaya gerekçe teşkil eden ilk madde;

375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 35 inci maddesi;

“Cumhurbaşkanınca süreli atanan üst kademe kamu yöneticileri, ilgili kanunlarda öngörülen görevden alma gerekçeleri yanında kurumsal hedeflere ulaşılamaması nedeniyle de süreleri tamamlanmadan görevlerinden alınabilirler.”

Merkez bankası, Türkiye’de enflasyon hedeflemesi uyguluyor. Buna göre merkez bankasının enflasyon hedefi %5. Bunu bu haftaki sunumda Sn. Ağbal da tekrar dile getirdi. Türkiye’de enflasyon Kasım 2020 itibariyle %14.03’tür. 2021 yıl sonu resmi enflasyon ara hedefi %9.4. Yani anlayacağınız %5’e daha çok var. Bu arada mevcut başkan yukarıdaki maddeye göre görevden alınabilir mi? Pekala “evet”.

Gelelim görevden alma gerekçesi olan diğer maddeye;

3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 2 inci maddesi;

Bu maddede, aynı maddenin 1 sayılı cetvelinde yer alan görevlere atama usulünün ne olduğu belirtilmiş. Bu cetvelde yer alan görevler arasında merkez bankası başkanlığı da var. Aynı kararnamenin 4. maddesinde de “Görev Süresi” başlığı altında Merkez bankası başkanının da dahil olduğu listedeki görevleri yürütenlerin görev süreleri sona ermeden Cumhurbaşkanınca görevden alınabileceği belirtiliyor. Velhasıl Sn. Erdoğan herhangi bir sebep gerekmeksizin de merkez başkanını görevden alabilme yetkisine sahip. Nitekim son iki merkez bankası başkanının görevden alınmasında da aynen böyle oldu.

 Bağımsızlık, hoş bir hayalden öteye gider mi?

Dolayısıyla şöyle çok ilginç bir durum ortaya çıkıyor. Siz bir görev ifa ediyorsunuz. Ve bunu yerine getirirken bağımsız olduğunuzu iddia ediyorsunuz. Somutlaştıracak olursak merkez bankası hükümetle birlikte belirlediği enflasyon hedefine ulaşmak için kullanacağı faiz gibi para politikası araçlarını bağımsız bir şekilde kullanabileceği iddiasında. Bu bağımsızlık kime karşı iddia ediliyor? Siyasi otoriteye karşı, yani bunun bizdeki karşılığı Sayın Erdoğan. Fakat diğer taraftan son iki merkez bankası başkanı vakasında da yaşadığımız ve yukarıda da uzun uzun anlatmaya çalıştığım gibi; Cumhurbaşkanı herhangi bir gerekçe göstermeden sizi görevden alabiliyor. Böyle bir kurumsal yapı içinde bağımsızlıktan bahsetmenin ne kadar makul olduğu sorusuyla bitirelim bu hafta yazımızı. 

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar