İklim krizi COP’tu geliyor

Serbest Kürsü
Serbest Kürsü

Yağız Kutay IŞIK

COP26 toplantısı ile iklim krizi son haftalarda konuşulmaya başlandı. Ülkemizdeki gündem güvenlik gerekçesiyle zirveye katılmayan Cumhurbaşkanı üzerinden belirlense de çok yakında gerçek iklim meseleleri konuşulmaya başlanacağı konusunda ümitliyim. Ne de olsa 2030 yılını hedef gösteren ve 2016’da imzaladığımız Paris İklim Anlaşması’nı Başkanlık Sistemi’ne geçtikten 3 yıl sonra onayladık.

Milad: Sanayi devrimi

Temel sorun küresel ısınmayı durdurmak. Sanayi devrimi öncesine göre küresel ısınma 1ºC. üzerinde artmış durumda. En son Paris İklim Anlaşması’nda artışı 2050 yılına kadar 1,5ºC. altında tutmak ve karbon salınımını sıfırlamak için anlaşma yapılmıştı. Geldiğimiz noktada bunu başarmanın çok zor olduğunu görüyoruz. Kötümser tahminler 2100 yılında ısınmanın 3 dereceyi bile bulabileceğine işaret ediyor.

2015 yılında düzenlenen COP21’de bazı sözler verildi ancak geçen 6 yılda tutulmadı. Şimdi Glascow’da benzer sözler veriliyor. The Economist’e göre verilen sözler tutulsa bile bu yüzyılın sonunda 2,5 derecelik ısınmadan kurtulmamız mümkün değil. Aşağıdaki grafikte mavi çizgi yapılması hedeflenen politikaların gerçekleşmesi halinde olan küresel ısınma miktarını gösteriyor. Hemen üstünde bulunan gri çizgi de mevcut politikaların yansımasını gözler önüne seriyor.

IMF de umutsuzlar kervanı üyesi. 1,5 derece hedefini gerçekleştirmek için emisyon seviyesini yıllık 40 milyar tondan 15 milyar tona düşürmek gerekiyor, ki bu da neredeyse imkânsız. COP26 hedeflerine göre bu rakam 30 milyar ton olarak hedefleniyor.

Karbon salınımının yarısı dört ülkeden

Küresel ekonomide karbon salınımının yarısı dört ülkeden geliyor; ABD, Çin, Rusya ve Hindistan. 2020 yılı itibarıyla dünya enerji kaynaklarının yaklaşık yüzde 35’i kömürden, yüzde 25’i doğalgazdan, yüzde 16’sı hidro-elektrik santrallerden, yüzde 11’u nükleer enerjiden, yüzde 13’ü rüzgar ve güneş gibi yenilenebilir enerji kaynaklarından geliyor.

Çin’de hali hazırda 1000 adet kömür madeni bulunuyor, 240 tanesi de inşa halinde. Hindistan’da 280 tane kömür madeni bulunuyor. 51 tane daha yapım aşamasında. Yarından tez gerekli adımlar atılmazsa dünyanın GSYH’sı yaklaşık %13 kadar düşebilir.

“Oxfam’ın raporu: Yoksul ülkelerin iklim finansmanınında 6 yılda 79 milyar dolarlık bir kayıp yaşayacak.”

Dünyanın en büyük karbon salıcısı Çin’in hedefine ulaşması için fosil yakıtları tamamen kesmesi gerekiyor. Ancak dünyanın en büyük 3 ekonomisi arasına girmesini sağlayan yegâne hammadde kömür. Kusurlu yer kürede bulunan kömürlerin yarısı burada üretiliyor.

Küresel emisyonu 2 derecelik bir hedef aralığına sokmak, GSYİH'nin yüzde 0,2 ila 1,2'sine mal olacak ve en büyük yük daha zengin ülkelere düşecek. Ve birçok ülkede, fosil yakıtlardan uzaklaşmanın maliyeti, yerel çevresel faydalarla, özellikle de yerel hava kirliliğinden kaynaklanan ölümlerdeki azalmalarla dengelenebilir.

ABD karbon salınımını 2030’a kadar 2005 seviyesinin %50 altına inme taahhüttü verdi.
Avustralya dünyanın en büyük kömür ve gaz ihracatçısı. COP26 zirvesi öncesi emisyonu 2005’e kıyasla 4’te 1 oranında azaltmayı hedefliyor. Daha sonra net 0 karbon emisyonu hedefine 2050’ye kadar ulaşmayı hedefliyor. Sayın Başbakan Morrison zamanında alt tarafı kömür bu niye korkuyorsunuz diyordu. Kömür kullanımını kesmeden bu hedefe ulaşmada yürekten başarılar.

Gıda da problem

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü yıllardır artan nüfusun gıda ihtiyacını karşılamak için 2050 yılına kadar mevcut gıda üretiminin yüzde 50 artırılması gerektiğine dikkat çekiyor.

2021 passat bu yüzden piyasada yok

İkinci elini bile alacak ekonomik güçte olmadığımız bu dönemde küresel olarak araba tedariği sorunu yaşanıyor. Bunun da sebebi iklim: Sera gazının salınımı sebebiyle Dünya magnezyum ihracatının %60’ını, otomobil sektörünün %90’ının karşılandığı Çin üretimi büyük oranda azalttı.

Serinlerken ısınıyoruz

Daha yüksek bölgesel sıcaklıklar, Kuzey Amerika, Avrupa ve Asya'da bu tür şeyler hakkında olmak üzere çok az deneyimi olan veya hiç deneyimi olmayan daha yüksek enlem bölgeleri de dahil daha sık ve daha aşırı sıcaklık dalgaları getirecektir. 2018'de yayınlanan 1.5°C, 2°C ve 3°C küresel ısınmanın Avrupa'daki aşırı uçları nasıl etkileyeceğine ilişkin bir karşılaştırma, gün batımından şafağa kadar sıcaklıkların 20°C'nin üzerinde kaldığı “tropikal” gecelerin şu anda çoğunlukla Akdeniz kıyı şeridi, etkilenen alan, 3°C rejimi altında, Baltık'ta düzenli bir olay haline gelene kadar ısınma ilerledikçe kuzeye doğru uzanıyordu. Genel olarak sıcak hava dalgaları sırasında ölümlere neden olan şey, geceleri yeterli soğutmanın olmamasıdır.
Sera gazı emisyonunun %7’si soğutmadan kaynaklanıyor. Isınan dünyamız için klima alıyoruz. Evimizi soğuturken, dünyamızı ısıtıyor.

Stanford Üniversitesi desteğiyle kurulan SkyCool firması güneş paneli benzeri bir plaka sayesinde mekanları soğutuyor. Üstelik elektrik kullanmadan.

Aşırı hava olayları

Dünyada ve ülkemizde aşırı hava olayları git gide artıyor. Sadece Türkiye’de 7 katına çıktı. Özellikle Afrika bölgesi 1.5 derece hedefine ulaşılmazsa büyük zorluk yaşayabilir.
“Dünya Bankası’na göre 2050 yılı itibariyle 86 milyon Afrikalının göçmen olabileceğini belirtti.”

“Beyond meat”

Gıda ve Tarım Örgütü’ne göre, hayvancılık endüstrisi küresel ısınmanın sebebi olan sera gazı salınımının %15'lik oranından sorumlu. The Economist’e göre toplam sera gazının 3’te 1’i yiyecek üretiminden geliyor. Hatta Bill Gates de ineklerin çıkardığı gazın zararlarından bahsetmişti. Dolayısıyla orta vadede etin alternatifini bulmak şart. 21.yüzyıl başından beri bu arayış arttı. 2009 yılında kurulan Beyond Meat markası bitkiden besin değerlerini koruyarak et üretmeyi başaran en iyi kuruluşlardan birisi.

“Uluslararası Doğayı Koruma Birliği: Dünyadaki 138 bin 374 türün yüzde 30'u yok olma tehdidiyle karşı karşıya...”

“Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN): 2020 yılında 36 bitki ve hayvan türünün neslinin yok olduğu ilan edildi. Kırmızı listede 128 bin 918 nesli tükenen ve tükenme tehdidi altında olan canlı bulunuyor.”

Öncü şirketler

Apple temiz enerji kullanan tedarikçi sayısını 75’ten 175’e çıkardı. Nike’ta neredeyse ürünlerin çoğu bir şekilde geri dönüşüm ürünlerinden kullanılıyor. Kiğılı, Yargıcı, Derimod gibi ihracat yapan firmalarımızın devamlılığını sürdürebilmesi için üretimi “temiz” hale getirmek zorunda. Ancak bu dönüşüm devlet desteğiyle olmalı. İmzalandıktan 6 yıl sonra Paris İklim Anlaşması’nı zar zor kabul eden ülkemiz bu anlamda da üreticiyi tek başına bırakmamasını ümit ediyorum.

Paris Anlaşması’na göre gelişmekte olan ülkelere 2020’ye kadar her yıl 100 milyar dolar yardım yapılacağı belirtilmişti. Verilen sözler tutulmadı.

Yazımı küresel ısınmadan en çok muzdarip olan ülkelerin başında gelen Barbados Adası’nın başbakanının COP26’da diğer dünya liderlerine yaptığı sözlerle sonlandırıyorum.

“Size soruyorum: Karayipler'de, Afrika'da, Latin Amerika'da, Pasifik'te ön saflarda yaşayan halkımıza, Glasgow'da hem hırs hem de ne yazık ki ihtiyaç duyulan bazı yüzler olmadığında ne söylemeliyiz? Başarısızlık için hangi bahaneyi sunmalıyız? Liderler ne zaman liderlik edecek? İnsanlarımız izliyor, halkımız not alıyor. Ve gerçekten İskoçya'yı hayat kurtarmak ve gezegeni kurtarmak için şiddetle ihtiyaç duyulan kararlılık ve hırs olmadan mı terk edeceğiz? İnsanlığın çığlıklarını artık takdir edemeyecek kadar kör ve katı mıyız? Ve yapmazsak, açgözlülük ve bencillik yolunun ortak yıkımımızın tohumlarını ekmesine izin vereceğiz.”

 

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar