İklimi düzeltmek kolay mı?

Osman AROLAT
Osman AROLAT AROLAT'tan osman.arolat@dunya.com

Global arz zincirinin doğası ve kapsamı pandemi döneminde değişti. Son bir yıl içinde dünya genelinde 140 özel ticari kısıtlama kararı alındı. Ülkeler “az” olanı el altında tutuyor. Kendi kendine yeterlilik prensibi ve jeo-politik kaygılar ön plana çıkıyor.

Bismarck “Politika mümkün olanlar sanatıdır” der. İklimsel olumsuzlukları önlemekte engeller çok fazla. İklimde olumlu değişim; elektrikli otolardan yeni nesil aküye, lazer cihazlardan rüzgar enerjisine ‘Endüstri 4.0’ türü yeni araç-gereçler ve yarı iletkenler gerektiriyor. Bunun için global arz zincirinin tıkır tıkır işlemesi gerek. Oysa arz zincirinin doğası ve kapsamı değişti. Son bir yıl içinde dünya genelinde 140 özel ticari kısıtlama kararı alındı. Ülkeler “az” olanı el altında tutuyor. Kendi kendine yeterlilik/jeo-politik kaygılar ön planda.

Otomobil firmaları yarı iletken bulamadığından ülke değiştirme telaşında. Bir ilaç üreticisinin ortalama 5 bin tedarikçisi var, yarısı “gardını almış” boksör konumunda, ürün tedariğini geciktiriyor. 180 nadir metalde dünya tekeli olan Çin “Çift Döngü İlkesi”ni uygulamaya başladı, bunun adı “Önce kendi ihtiyacımı karşılayacağım!” ABD, Şubat ayında 100 günlük bir arz güvenliği seferberliği başlattı. AB hayati ürünler üretiminde yeni bir destekleme programı yürütüyor. 

Çin elindeki hammadde tekeli nedeniyle ürün üretimi konusunda çok önde. 

Jeo-politik etken son bir yılda daha da öne çıktı. Çin bir “kibir zehirlenmesi” yaşıyor. Hem AB ve ABD’nin yakında dize geleceğine inanıyor. Bunun için uluslararası kurallara uymuyor. İşin bir de insan hakları boyutu var: Kongo Cumhuriyeti bir kobalt zengini, bu maden yarı iletken üretiminde hayati. Bu madeni ülkede Çin ve kaçakçılık sektörü çıkarıyor. Kaçakçılar, çocuk işçi ve mahkum kullanıyor. Kaçakçılık sektörünün en büyük müşterisi ise Apple ve Tesla.

Bütün bunlar önümüzdeki 5 yılda global arz zincirinin jeo-stratejik kaygılar ve dünyaya egemen olma tasası ışığında şekilleneceğini gösteriyor.

Önlemek kuşkusuz mümkün ama bunun için dünya ailesine “sağduyu” gerek, o da ufukta pek görünmüyor. İnsani ve insan için adımlar zor atılıyor ve zaman gerektiriyor. İspanyol diktatör Franco ülkeyi 39 yıl yönetti. Ama heykellerinin yıkılması 46 yıl gerektirdi. Sonuncusu ancak geçen şubat ayında indirildi.

GÜNÜN NOTU:

Rus kozmonot Yuri Gagarin’in uzaya açılmasının üstünden tam 60 yıl geçti. Onu ABD izledi, şimdi Çin uzaya açılıyor. Uzay dünya güçlerinin izdüşümü...

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar