İran savaş senaryosunda Türkiye için 10 fırsat, 10 risk ve 10 aksiyon

Jeopolitik savaşlar ekonomiler üzerinde iki yönlü etki yara­tır. Bir tarafta enerji maliyetleri, finansal riskler ve ticaret kesinti­leri gibi olumsuzluklar ortaya çı­karken diğer tarafta ticaret yön değiştirmesi, yeni tedarik zin­cirleri ve jeoekonomik avantaj­lar doğabilir.

Türkiye’nin coğrafi konumu, üretim kapasitesi ve ticaret ağları dikkate alındığında Orta Doğu’da­ki bir jeopolitik krizin hem risk hem de fırsat üretme potansi­yeli oldukça yüksektir.

Türkiye için 10 büyük ekonomik fırsat

1.Orta Doğu’da tedarik mer­kezi olma

Jeopolitik krizler bölgesel üre­tim merkezlerini etkilediğinde ti­caret akışları yeniden şekillenir.

Avrupa ve Körfez ülkeleri teda­rik güvenliği nedeniyle üretimi Türkiye’ye kaydırabilir.

Türkiye’nin avantajları:

-Avrupa’ya yakınlık

-gelişmiş sanayi altyapısı

-lojistik avantaj

Bu süreç Türkiye için nearsho­ring fırsatı yaratabilir.

2.Savunma sanayi ihracatı­nın artması

Jeopolitik risklerin arttığı dö­nemlerde savunma harcamaları yükselir.

Türkiye’nin savunma ihracatı son yıllarda hızlı büyümüştür.

Yıl Savunma ihracatı

2018 2 milyar dolar

2023 5 milyar dolar

2025 7 milyar dolar

Savaş senaryosunda bu rakam 10 milyar dolar seviyesine çıka­bilir.

3.Yeniden yapılanma inşaat talebi

Savaş sonrası bölgede yeniden inşa süreci oluşabilir.

Talep artabilecek sektörler:

-çimento

-demir çelik

-seramik

-cam

Türkiye bu sektörlerde bölgesel lider konumdadır.

4.Gıda ihracatının artması

Savaşlar genellikle gıda arzında kesintilere neden olur.

Türkiye’nin güçlü olduğu alan­lar:

-un

-makarna

-süt ürünleri

-tavuk

Türkiye dünyanın en büyük un ihracatçısıdır.

5.Enerji transit ülke rolünün güçlenmesi

Türkiye enerji koridorlarının merkezinde yer almaktadır.

Önemli hatlar:

-TANAP

-TürkAkım

-Bakü-Tiflis-Ceyhan

Enerji krizleri bu hatların stra­tejik önemini artırabilir.

6.Lojistik merkez olma po­tansiyeli

Kriz dönemlerinde ticaret yol­ları değişebilir.

Türkiye:

-Avrupa

-Orta Doğu

-Orta Asya

arasındaki lojistik merkez ola­bilir.

Türkiye’nin lojistik gelirleri yaklaşık 40 milyar dolar civarın­dadır.

7.Altın ve finansal varlık ta­lebi

Jeopolitik krizlerde altın fiyatı yükselir.

Türkiye:

-altın üretimi

-altın ticareti

alanında önemli bir merkezdir.

8.Turizmde alternatif desti­nasyon avantajı

Bazı Orta Doğu ülkelerinde gü­venlik riski artarsa turistler Tür­kiye’yi tercih edebilir.

Bu durum özellikle:

-Avrupa turistleri

-Rus turistler

için Türkiye’yi cazip hale geti­rebilir.

9.Tarım ve su tekno­lojileri

Savaş sonrası bölgede gıda güvenliği önem ka­zanır.

Türkiye’nin tarım tek­nolojileri ve sulama sis­temleri ihracatı artabilir.

10.Jeoekonomik güç artışı

Türkiye’nin diploma­tik ve ekonomik rolü artabilir.

Özellikle:

-enerji diplomasisi

-ticaret koridorları

-bölgesel ticaret anlaşmaları

Türkiye’nin stratejik önemini yükseltebilir.

Türkiye için 10 büyük ekonomik risk

1.Enerji fiyat şoku

Türkiye enerji ithalatına bağım­lıdır.

Petrol fiyatı:

Petrol Enerji tasarrufu

100 $ 80 milyar dolar

150 $ 100 milyar dolar

200 $ 120 milyar dolar

Bu durum cari açığı artırır.

2.Enflasyon baskısı

Enerji maliyetleri:

-ulaşım

-üretim

-gıda

fiyatlarını yükseltir.

Petrol fiyatının 150 dolara çık­ması Türkiye enflasyonunu 5–7 puan artırabilir.

3.Finansal piyasalarda dalga­lanma

Jeopolitik riskler yatırımcıların risk iştahını azaltır.

Türkiye için olası etkiler:

Gösterge Tahmin

CDS 450

Dolar/TL 45

4.Turizm gelirlerinde azalma riski

Orta Doğu’daki savaş algısı tu­rizm sektörünü etkileyebilir.

Türkiye’nin turizm gelirleri yaklaşık 60 milyar dolar seviye­sindedir.

5.Küresel ticaretin yavaşla­ması

Yüksek enerji fiyatları dünya ti­caretini yavaşlatabilir.

Dünya ticaret büyümesi:

Yıl Büyüme

2021 %10

2025 %2

6.Finansman maliyetlerinin artması

CDS yükseldiğinde dış borç ma­liyetleri artar.

Bu durum:

-şirket finansmanını

-yatırımları

olumsuz etkiler.

7.Lojistik maliyetlerinin art­ması

Petrol fiyatları arttığında nav­lun maliyetleri yükselir.

Bu durum ihracatçı firmaların rekabet gücünü etkiler.

8.Bölgesel ticaret riskleri

Türkiye’nin Orta Doğu ile tica­reti yaklaşık 70 milyar dolar se­viyesindedir.

Savaş ticaret yollarını etkileye­bilir.

9.Yatırım belirsizliği

Jeopolitik riskler yatırım karar­larını geciktirebilir.

Bu durum büyümeyi yavaşlatır.

10.Finansal sistem üzerinde baskı

Kur ve faiz dalgalanmaları ban­kacılık sistemi üzerinde baskı oluşturabilir.

Türkiye’de sektörel etkiler ve şirket stratejileri

En riskli sektörler

Havacılık

Yakıt maliyeti toplam maliye­tin yaklaşık %35’ini oluşturur.

Lojistik

Navlun maliyetleri petrol fiya­tına doğrudan bağlıdır.

Kimya ve petrokimya

Ham madde maliyetleri enerji fiyatlarına bağlıdır.

Görece avantajlı sektörler

Savunma sanayi

Jeopolitik risklerin arttığı dö­nemlerde savunma harcamaları yükselir.

NATO ülkeleri savunma har­camalarını GSYH’nin yaklaşık %2.2’sine çıkarmıştır.

Yenilenebilir enerji

Enerji krizleri güneş ve rüzgar yatırımlarını hızlandırır.

Altın madenciliği

Altın fiyatı kriz dönemlerinde yükselir.

Kurumsal kriz yönetimi için 10 maddelik stratejik plan

Türkiye’de faaliyet gösteren iş­letmelerin bu tür jeopolitik risk­lere karşı aşağıdaki stratejileri geliştirmesi önemlidir.

1.Enerji maliyet risk analizi ya­pılması

2.Döviz risk yönetimi stratejisi oluşturulması

3.Tedarik zinciri alternatifle­rinin belirlenmesi

4.Kritik hammaddeler için stok planı yapılması

5.Finansman kaynaklarının çeşitlendirilmesi

6.Maliyet kontrol sistemleri­nin güçlendirilmesi

7.Yeni ihracat pazarlarının araştırılması

8.Dijitalleşme yatırımlarının artırılması

9.Kriz senaryolarına göre büt­çe planlaması

10.Yönetim kurulu düzeyinde risk komitesi kurulması

Genel değerlendirme

İran–ABD–İsrail savaşı küre­sel ekonomi için önemli bir kırıl­ma noktası olabilir. Türkiye açı­sından bakıldığında enerji mali­yetleri ve finansal riskler önemli tehditler oluştururken, ticaret yön değiştirmesi ve bölgesel üre­tim avantajı Türkiye’ye önemli fırsatlar sunabilir.

Bu nedenle Türkiye’nin eko­nomik stratejisi iki temel hedefe odaklanmalıdır:

1.Enerji bağımlılığını azalt­mak

2.Yüksek katma değerli üre­timi artırmak

Doğru politika ve stratejiler uygulanırsa Türkiye bu tür jeo­politik krizlerden güçlenerek çıkabilecek ülkelerden biri olabilir.

İran–ABD–İsrail gerilimi yal­nızca askeri bir kriz değil aynı za­manda küresel ekonomik denge­leri etkileyebilecek büyük bir je­oekonomik risk alanıdır.

Bu kriz:

-enerji fiyatlarını

-küresel enflasyonu

-merkez bankalarının faiz po­litikalarını

-dünya ticaretini

doğrudan etkileyebilir.

Türkiye açısından bakıldığın­da ise en kritik riskler:

1-Enerji maliyetleri

2-Cari açık

3-Enflasyon baskısıdır.

Ancak doğru ekonomi politika­ları ve stratejik yatırımlar saye­sinde Türkiye bu süreci aynı za­manda bir fırsata dönüştürebilir.

Özellikle:

-lojistik avantajı

-sanayi kapasitesi

-bölgesel ticaret rolü

Türkiye’yi yeni küresel ekono­mik dengelerde önemli bir konu­ma taşıyabilir.

Son sözler:”Karanlık zaman­larda yaşıyoruz; en kötüler kor­kusunu, en iyiler ise umudunu yi­tirdi” Hannah Arendt

“Kader, harekete geçme­yen kişiye asla yardım etmez” Sophokles