İşsizlikte buzdağı büyüdü ‘görünen uç’ küçüldü

Aktif iş arayanların esas alındığı manşet veride işsiz sayısı ve oranı mart itibarıyla düşmeye, umudunu yitirip iş aramayı bırakmışlar ile düzensiz ve yetersiz süreli çalışanları da kapsayan geniş tanımlı işsizlik oranı ise büyümeye devam etti. Başka deyişle işsizlik buzdağı daha da büyürken, görünen kısmı biraz daha küçüldü.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı mevsimsellikten arındırılmış Hane halkı İşgücü Araştırması verilerine göre; ülke genelinde 15 ve daha yukarı yaştaki kişiler martta önceki aya göre 56 bin kişi artarak 66 milyon 798 bin kişi, bunun içinde iş gücüne dahil olanların sayısı ise 129 bin kişi artarak 35 milyon 298 bin oldu.

Bu kişilerden istihdamda olanların sayısı 226 bin kişi artarak 32 milyon 425 bine çıkarken, aktif iş arayanları baz alan manşet işsiz sayısı önceki aya göre 96 bin kişi azalarak 2 milyon 873 bine geriledi. Buna göre de şubatta yüzde 8,4 olan işsizlik oranı da 0,3 puan düşerek yüzde 8,1 düzeyine indi. Mart ayı itibarıyla söz konusu işsizlik oranı erkeklerde yüzde 6,8 kadınlarda yüzde 10,7 olarak ölçüldü.

Bu bazdaki verilere göre iş gücüne katılma oranı aylık bazda 0,1 puan artarak yüzde 52,8 olarak gerçekleşti; erkeklerde yüzde 70,8, kadınlarda yüzde 35,3 oldu. İstihdam oranı ise 0,3 puan artarak yüzde 48,5 oldu. Bu oran erkeklerde yüzde 66,0, kadınlarda yüzde 31,5 olarak belirlendi.

4,5 milyon kişinin düzenli işi yok

Mevsim etkisinden arındırılmış verilere göre anket haftasında istihdamda olmakla birlikte, çeşitli işlerde yetersiz sürelerle çalışma olanağı bulabilmiş, düzenli çalışma ve gelir imkânı arayan kişiler sayısı, bir ayda 757 bin kişi artarak 4 milyon 540 bine ulaştı. Bu kişilerin sayısı manşet işsiz sayısının yaklaşık iki katı düzeyinde gerçekleşti. “Zamana bağlı eksik istihdam” olarak tanımlanan bu kategorideki bu kişiler istihdamdakilerin yüzde 14’ünü, toplam iş gücünün de yüzde 12,9’unu oluşturdu.

Hane halkı işgücü anketinin referans haftasında istihdamda olan, ancak esas işinde ve diğer işinde/işlerinde toplam olarak 40 saatten daha az süre çalışmış olup, daha çok gelir amacıyla daha fazla süre çalışmak istediğini belirten ve mümkün olduğunda çalışmaya başlayabilecek kişiler “zamana bağlı eksik istihdam”; bu kapsamda yer almamak koşuluyla referans haftasında istihdamda olan ve son 4 hafta içinde mevcut işini değiştirmek için ya da buna ek olarak bir iş aramış olan ve böyle bir iş bulursa iki hafta içinde çalışmaya başlayabilecek olan kişiler ise “yetersiz istihdam” kapsamında sayılıyor.

Gerçek işsiz sayısı 13 milyona dayandı

Böylece resmî dar tanımda ölçülen işsiz sayısı ile zamana bağlı eksik istihdamdakiler ve potansiyel iş gücünün toplamından oluşan “âtıl işgücü” martta 762 bin kişi artarak 12 milyon 849 bin kişiye ulaştı. Bu sayı, potansiyel işgücü de eklenmiş geniş tanımlı işgücü sayısına oranlandığında geniş tanımlı işsizlik oranı olarak yüzde 31,5’i veriyor. Mart 2025’te yüzde 28,4 düzeyinde bulunan söz konusu oran, aralıkta yılı yüzde 29 düzeyinde kapamış, bu yıl ocakta yüzde 29,8, şubatta yüzde 29,9 olmuştu.

Geniş tanımlı işsizliği gösteren “âtıl işgücü” oranı mevsim etkisinden “arındırılmamış” verilere göre ise mart ayında 1,6 puan yükselerek yüzde 32,7 oldu.

5,4 milyon işsiz umudunu yitirmiş

Mevsimsel etkilerden arındırılmış verilere göre mart ayında “potansiyel iş gücü” olarak tanımlanan kişilerin sayısı da önceki aya göre 103 bin kişi artarak 5 milyon 437 bin kişi oldu. Hane halkı işgücü araştırmasında, işgücü dışında sayılan, dolayısıyla işsiz sayılmayan “potansiyel işgücü”, referans haftasında ne istihdamda ne de işsiz olan çalışma çağındaki kişilerden; iş arayan ancak kısa süre içerisinde işbaşı yapabilecek durumda olmayanlarla, iş aramadığı halde çalışma isteği olan ve kısa süre içerisinde işbaşı yapabilecek durumda olan kişilerden oluşuyor.

İşbaşı yapabilecek olup iş bulacağına inanmadığı için iş aramayanlar, işbaşı yapabilecek olup iş aramayanlar, çeşitli nedenlerle bir iş aramayan, ancak iki hafta içinde işbaşı yapmaya hazır olduğunu belirten kişiler, son dört hafta içinde en az bir iş arama kanalını kullanmış, ancak iki hafta içinde işbaşı yapamayacak olan kişiler bu kapsamda.

Hangi işsizler kapsam dışı?

İş gücü araştırmasının metodolojisine göre şu aktif iş arama kanallarını kullanmamış işsizler, manşet işsiz sayısına dahil edilmiyor:

-Doğrudan bir işverene başvurma

-Eşe, dosta ricada bulunma

-İŞ-KUR’a başvurma

-Özel istihdam ofislerine başvurma

-Gazete, dergi, internet aracılığıyla iş arama

-Gazeteye iş ilanı verme veya cevaplama

-Online CV paylaşma veya güncelleme

-Sözlü ya da yazılı iş sınavına/ mülakata girme

-Kendi işini kurmak için hazırlıklar yapma.