İstihdamda son yılların en zayıf görünümü

Haftalık ortalama çalışılan saat mayıs ayında 42,4 ile önceki aya göre hafif toparlansa da 3 aylık ortalaması 42,1 saat ile pandemiden beri en düşük seviyelerinde bulunuyor. Bileşik işgücü göstergesi de son dönemde işgücü piyasasında zayıflamaya işaret ediyor.

 İstihdam piyasasındaki gö­rünüme yönelik en çok ko­nuşulan gösterge işsizlik oranı olmaktadır. Ancak bu gös­terge, hesaplama yöntemi nede­niyle istihdam piyasasındaki gö­rünümü her zaman iyi yansıtma­yabilmektedir. Bunun yanında, TÜİK’in açıkladığı tamamlayıcı istihdam göstergeleri ve İŞKUR verileri gibi birçok göstergenin birlikte incelenmesi daha sağlık­lı sonuç verebilmektedir.

Biz de farklı işgücü piyasası ve­rilerinin ortak hareketini tek bir özet göstergeye indirmek ama­cıyla Bileşik İstihdam ve İşgücü Göstergesi’ni (BİİG) temel bile­şenler analizi yöntemiyle oluş­turduk. Endeksin 2021’den beri en düşük seviyesinde bulunma­sı, istihdam piyasasındaki görü­nümün son yılların en zayıf se­viyesinde olduğunu düşündür­mektedir.

İstihdam verileri ne diyor?

Mevsimsellikten arındırılmış işsizlik oranı mayısta önceki aya kıyasla yatay seyrederek %8,2 ile düşük seviyelerini korudu. Diğer taraftan, eksik istihdamı (işba­şında olduğu halde istediği sü­renin altında çalışanlar) ve po­tansiyel işgücünü (aktif olarak iş aramadığı için işgücünün dışın­da kabul edilen fakat iş bulursa çalışabilecek durumda olanlar) de dikkate alan geniş tanımlı iş­sizlik göstergesi olan atıl işgücü oranı %31 ile önceki aya göre 0,9 puan arttı ve tarihsel olarak en yüksek seviyelerine yakın sey­retmeye devam etti.

TÜİK’in açıkladığı çalışılan saat verisi de düşüş eğilimini sürdürmekte, bu da istihdam ta­lebinin zayıfladığını düşündür­mektedir. Haftalık ortalama ça­lışılan saat mayıs ayında 42,4 ile önceki aya göre hafif toparlan­sa da 3 aylık ortalaması 42,1 saat ile pandemiden beri en düşük se­viyelerindedir. Bu durum, istih­dam verilerinde yarı zamanlı iş­lerin artmasıyla, işsizlik oranın­daki düşük seviyeye rağmen atıl işgücü gibi daha kapsamlı işsiz­lik göstergelerindeki yüksek se­viyeyi de açıklamaktadır.

TÜİK’in tamamlayıcı göster­gelerindeki daha zayıf görünüm, İŞKUR’un yayımladığı veriler­de de görülebilmektedir. İŞKUR, açık iş sayısı, kayıtlı işsiz sayısı, işsizlik maaşı ve diğer istihdam desteklerinden yararlananla­rın sayısı gibi birçok değerli ve­ri açıklamaktadır. Özellikle açık iş sayısının kayıtlı işsiz sayısına oranı, işgücü piyasasındaki sıkı­lığa yönelik önemli bir gösterge olarak kabul edilmektedir.

Ör­neğin, Atlanta Fed’in maaş artış­larına yönelik tahminlerde kul­landığı endekste (HPW Labor Market Tightness Index) buna benzer bir gösterge (iş arayanla­rın toplam işsiz ve çalışan sayısı­na oranı) ve istifa oranı kullanıl­maktadır. İŞKUR’un verilerine göre, açık iş sayısının kayıtlı işsiz sayısına oranı özellikle 2025’in ikinci yarısında düşüşe geçmiş ve Mayıs ayında %7,2 ile 2023 ilk çeyreğinden beri en düşük sevi­yesine gerilemiştir.

Bileşik İstihdam ve İşgücü Göstergesi (BİİG) geriliyor

Farklı işgücü piyasası verileri­nin ortak hareketini tek bir özet göstergeye indirmek amacıyla Bileşik İstihdam ve İşgücü Gös­tergesi’ni (BİİG) temel bileşen­ler analizi yöntemiyle oluştur­duk. TCMB de 2025’in üçüncü Enflasyon Raporu’ndaki bir kutu çalışmasında, benzer yöntemle çeyreklik bazda bir Bileşik İşgü­cü Piyasası Endeksi yayımlamış­tı. Ancak sonrasında bu endeksin güncel değerleri bazı sunumlar dışında yayımlanmamıştır.

Bizim hesaplamalarımızda  iş­sizlik oranı, atıl işgücü göster­geleri, istihdam oranı, çalışma saatleri, açık iş ve sektörel istih­dam beklentileri gibi işgücü pi­yasasının farklı boyutlarını yan­sıtan 24 adet aylık seriler kulla­nılmıştır. Öncelikle tüm seriler aynı yönde yorumlanacak şekil­de dönüştürülmüştür; yani en­deksteki artışın daha güçlü iş­gücü piyasası koşullarına, dü­şüşün ise daha zayıf koşullara işaret etmesi için işaretler dü­zeltilmiştir.

Daha sonra seriler standartlaştırılarak ortalaması sıfır, standart sapması bir olan karşılaştırılabilir göstergelere dönüştürülmüştür. Temel bile­şenler analizi ile bu standartlaş­tırılmış veriler arasındaki ortak hareketi en iyi açıklayan birinci bileşen alınmış ve bileşik işgücü göstergesi olarak kullanılmış­tır. Endeksin daha kolay yorum­lanabilmesi için ayrıca tarih­sel ortalaması 100 olacak şe­kilde yeniden ölçeklendirilmiş bir versiyonu hesaplanmıştır.

Bu çerçevede, endeksin 100’ün üzerinde olması işgücü piyasası koşullarının tarihsel ortalama­nın üzerinde güçlü seyrettiği­ni, 100’ün altında olması ise ta­rihsel ortalamaya göre daha za­yıf bir görünüme işaret ettiğini göstermektedir. Çalışmada Bİ­İG olarak tanımlanan ilk temel bileşen, veri setindeki toplam varyansın yaklaşık yüzde 42’si­ni açıklamaktadır.

Bileşik işgücü göstergesi son dönemde işgücü piyasasında za­yıflamaya işaret etmektedir. En­deks, pandemiden sonraki ge­nişlemeci politikaların etkisiyle tarihsel ortalamaların üzerinde seyretmiş, 2024 sonrasında ise kademeli bir düşüşe geçmiştir.

Nisan 2025’teki sert düşüşle ta­rihsel ortalamaların altına inen endeks, bu tarihten beri daral­ma bölgesinde kalmış ve bu sene de savaşın etkisiyle 2021 ortala­rından beri en düşük seviyesine gerilemiştir. Savaşın bitmesiyle kısa vadede kısmi bir rahatlama ihtimali olmakla birlikte, para politikasındaki sıkı duruşun ve ekonomik aktivitedeki yavaşla­manın etkisiyle istihdam piyasa­sı görünümü bir süre daha zayıf kalacak gibi görünmektedir.