Kaldıraç icat oldu mertlik bozuldu!

Kaldıraçlı işlemlerde artan spekülatif işlemler spot piyasalarda fiyatlama­ları etkiliyor. 17 Ekim’de kriptolarda yaşa­nan sert düşüş uzun pozisyon taşıyan yatı­rımcıların milyarlarca dolarını buharlaş­tırdı. Benzer hareketler emtiaların işlem gördüğü foreks ve hisse senedi piyasaların­da da yaşanıyor

Piyasalardaki fiyatlama davranışlarında yaşanan değişim yatırımcıların kafasını ka­rıştırıyor. Geçtiğimiz günlerde ‘Piyasalar­da ezber bozan hareketler’ başlıklı bir yazı yazmıştım. Teknolojinin gelişmesine para­lel cep telefonlarından başka ülkelerdeki şirket hisselerine ya da küresel piyasalar­da işlem gören enstrümanlara yatırımın ne kadar kolaylaştığından bahsetmiştim.

Bu durum küresel anlamda arz-talep dengesi­ni etkilediğine dikkat çekmiştim. Olayın bir de kaldıraçlı işlemler tarafı var. Teknoloji­nin gelişmesi nasıl günlük hayatımızda de­ğişime neden oluyorsa piyasaların çeşitlen­mesine de neden oluyor. Genellikle vadeli işlemlerde kullanılan kaldıracın çıkış nok­tası her ne kadar riski kontrol etmek (he­dge) olsa bile geçen süreçte bu piyasalarda spekülatif işlemler yönü belirler hale geldi.

Her iki yöne pozisyon açılabiliyor

Bildiğiniz gibi kaldıraçlı işlemlerin ya­pıldığı piyasalarda yatırımcılar her iki yö­ne işlem açabiliyor. Yani hem yükselişten hem de düşüşten para kazanabiliyor. Bir enstrümanın fiyatının yükseleceğini dü­şünenler uzun (long), düşeceğine inanan­lar ise kısa (short) pozisyon alabiliyor.

Do­layısıyla fiyatların gerilemesi halinde kı­sa pozisyon açanlar kar elde ederken uzun pozisyon açanlar zarar ediyor. Bunun tersi de geçerli. Kaldıraç tarafı ise hesabınızda­ki paranın 10,20, 30 hatta 100 katına kadar pozisyon açabilme imkanı olarak tanımla­nabilir. Şöyle düşünün; 100 dolarınız var ve 10 kaldıraç oranı ile 1.000 dolarlık iş­lem yapabiliyorsunuz.

Eğer işlem açtığı­nız enstrümanın fiyatı yüzde 10 yükseldi­ğinde ya da düştüğünde yüzde 100 kazanç sağlayabiliyorsunuz. Kaldıraçlı işlemlerin en büyük riski gerçekleşen hareketin tersi pozisyon açtığınızda paranızın uçması. Yu­karıdaki örnekten yola çıkarsak, kaldıraç oranı 10 olan bir pozisyonda fiyat sizin aç­tığınız pozisyonun tersine yüzde 10 hare­ket ettiğinde 100 dolarınız gidiyor.

Kriptolarda borsalar çok acımasız

Kısa vadede yüksek kazanç elde etmek is­teyenlerin akın ettiği kaldıraçlı işlemlerde hacmin artması, spot piyasada da fiyatlama­ları etkiler boyuta ulaştı. Kaldıraçlı işlem­lerin en çok kullanıldığı piyasalardan biri kripto paralar. Kripto paralarda en son 17 Ekim’de yaşanan sert düşüş uzun (long) po­zisyon açan yatırımcıların milyarlarca dolar parasının buharlaşmasına neden oldu. Öy­le ki bazı coinlerde 1.5x oranında kullanılan kaldıraçlı pozisyonlar bile sıfırlandı.

Hiçbir denetimin olmadığı bu piyasada borsalar as­lında en büyük oyuncu. Kaldıraçlı işlemler­de hangi yöne ne kadar pozisyon alındığını anlık görebilen kripto borsaları, spot piyasa­da yaptıkları ters işlemlerle bir anda kaldı­raçlı milyonlarca pozisyonu sıfırlayabiliyor. Hal böyle olunca kriptoda yıllardır beklenen boğa rallisi bir türlü gelmiyor. Şöyle düşü­nün, yükseliş yönüne milyarlarca dolarlık açılan pozisyonların ağırlıkta olduğu bir or­tamda borsalar ralli olmasını ister mi?

Tam bir mayın tarlası

Benzer hareket geçtiğimiz günlerde al­tında da yaşandı. Rekor üstüne rekor kıran altının ons fiyatı bir anda hızla geri çekildi. Foreks piyasalarında altında yükselişin sü­receğine inanan çok sayıda yatırımcı yaşa­nan sert düşüşle ciddi zararlar yazdı. Bizim borsamızda da vadeli işlemlerde açılan po­zisyonlar spot piyasada fiyatlamaları etki­liyor. Vadeli işlemlerde kısa pozisyon açan büyük kurumlar, spot piyasada endekste ağırlığı yüksek hisselerde yaptıkları satış­la endeksi aşağıya çekerken vadeli piyasada kar yazıyor.

Piyasalarda teknolojinin kulla­nılması özellikle büyük kurumların kullan­dığı robotik işlemlere karşı bireysel yatı­rımcının pozisyon alması oldukça zor. Tek­nik analizin temel analizin önüne geçtiği bu tür işlemlerde kritik destek-direnç nok­taların aşılmasıyla otomatik devreye giren emirler sert fiyat hareketlerine neden olu­yor. Bireysel yatırımcılar açısından kaldı­raçlı işlemler tam bir mayın tarlası.