Kaos

Kanada doğumlu Fransız şarkıcı Mylène Jeanne Gautier (Mylène Farmer) şarkısı Désenchantée sözleri: “Tout est chaos, À côté, Tous mes idéaux: des mots, Abîmés... Je cher­che une âme, qui, Pourra m’aider, Je suis d’u­ne Génération désenchantée, Désenchantée” diye ilerler.

1991 çıkışlı şarkının klibi, toplum eleştir­meni “Sanayi Devrimi” yazarı Charles Dic­kens “Oliver Twist” romanından esinlenmiş­tir. Hayatın zorluklarına ve kötülüğe karşı mücadele eden “Oliver Twist” ile sözlerinde “umudunu kaybetmiş bir jenerasyonun yar­dım edebilecek bir ruh arayışı” içinde olma­sının özdeşleştiği şarkı, “Körfez Krizi” döne­minde Fransa’da öğrenci protestolarına denk gelmiştir.

Klibin son sahnesi Louvre’daki “La Liberté guidant le peuple” Eugène Delacroix tablo­suna benzer. “La Joconde” ile kapışacak ka­dar güzel olan tabloda, sağdaki küçük çocu­ğun Victor Hugo “Les Misérables” Gavroc­he’a ilham verdiği düşünülür. Ki bu noktada “Oliver Twist” ile Charles Dickens’ın bir di­ğer kült eseri “David Copperfield” ile benze­şir. Epstein belgelerinde geçen illüzyonist ile karışmasın.

Mikrokozmos

Taçsız Kral Metin Oktay’ı kaybettiğimiz yıl 1991. “World Wide Web” ile internetin ha­yatımıza girdiği, “Çöl Fırtınası Harekâtı” ile bugüne kadar uzanan sorunların başladığı, AB Gümrük Birliği güncelleme tartışmaları­nın bir bacağı olan Latin Amerika’da MER­COSUR anlaşmasının imzalandığı, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’nın (EBRD) ku­rulduğu, Somaliland’in Somali’den ayrılma­ya çalıştığı, Yugoslavya’nın dağıldığı, Baltık ülkelerinin SSCB’den bağımsızlığını ilan et­tiği, Rusya-Ukrayna ve Belarus’un “Bağım­sız Devletler Topluluğu” kurduğu, ilk GSM görüşmesinin Finlandiya’da yapıldığı, Fred­die Mercury’nin öldüğü, Irak’ın İsrail’e 8 adet Scud gönderdiği yıl.

Makrokozmos

Kaos (chaos) kelime anlamı “uçsuz bucaksız boşluk; boş, ölçülemez alan”. Yunan mitoloji­sinde Kaos’un babası Kronos her şeyi bir dü­zene koymuş ancak yaratmamıştır, Kaos evren yani kozmostan önce gelmiştir. Bu yüzden “ev­renin düzenli işler duruma gelmesinden önce bütün maddelerin içinde bulunduğu boşluk” olarak sözlükte yer alır. 1600’lü yıllarda kar­gaşa, karışıklık olarak anlam kazanan kaosun karşıt anlamı kozmostur.

“Kaos Teorisi” ise kargaşayı çağrıştırsa da aslında düzensizliğin içindeki düzen arayışı şeklinde özetlenebilir. Matematiksel bir ku­ram olan “Kaos Teorisi” kurala dayalı olmayan ancak benzer durumların oluştuğu önceden kestirilmesi imkânsız düzensizliği açıklar.

Mikrokozmos insanı, makrokozmos ise (in­sanın yansıması) evreni tanımlar. İşte son dö­nemde Epstein çürümüşlüğü ve Trump 2. dö­nemi sonrası yaşananları yeni büyük patla­ma ile kaotik yenidünya şeklinde görmemek mümkün değil. Mikrokozmos ile makrokoz­mos arasındaki bu dengesizlikte denge arayışı olarak, “Genel Sistem Teorisi” üzerinden “Ka­os Teorisi” bugünlerde daha bir anlamlı hale geldi.

Kelebek etkisi

“Kaos Teorisi” ile piyasalarda ve ekonomi­lerde Trump ve ABD tarafından yaratılan oy­naklığın, “Oyun Teorisi” dâhilinde bilinçli bir tercih olduğunu, belirleyici etmen faktörü ve kelebek etkisi (başlangıç koşullarına hassas bağlılık) ile nonlineer sistem yaratarak de­terministik süreçle, irrasyonel piyasa isten­diğini göstermek adına buraya kadar mitolo­ji, bilim, sanat ve tarihten örnekler vermeye çalıştım.

2024’te “kurumların oluşumu ve refaha et­kileri” ile İsveç Merkez Bankası Nobel anısı­na ekonomi ödülü alan başlıktaki kurumların bir işe yaramadığı gibi çoğunun çoktan çök­müş olduğunu, kimilerimiz gibi “Board of Pe­ace” kurucusu Trump da biliyordu ve görüyor. Diğer 4 ödülden farklı “Nobel Barış Ödülüne” Norveçli komite karar verir.

Trump Norveç’e bu yüzden laf etti, ödül Maduro karşıtına verildi, sonra ödülü alan Trump’a hediye etti, kurum Nobel Vakfı “ödül transfer edilemez” diye bir post ile geçiştir­di. O Norveç’te monarşi devam etsin oyu çı­karken, kraliçesi de Epstein skandallarından çıktı.

1944-71-74 sonrası finansal mimarinin baş­ta kendi ekonomisinde yarattığı kaotik düze­nin devam etmeyeceğini bilen Trump gele­cekteki düzeni yine kurmak istiyor. Başlangıç koşullarına bağlı bir deterministik doğrusal olmayan düzlemde, sürekli kaosla kelebek et­kisi yaratarak yeni makrokozmosuna ulaşmak istiyor. Fraktal geometri ile bu süreci okumak mümkün. Tarih akselere tekerrür ediyor.