Kapitalizm: İyi, kötü, çirkin

Ömer Faruk ÇOLAK
Ömer Faruk ÇOLAK EKONOMİ ATLASI dunyaweb@dunya.com

Kapitalizm tekliyor. Daha doğrusu kapitalizm kendini yok ediyor, aslında yok etti bile diyebiliriz. Bu kadar keskin ifade kullanmamızın nedeni kapitalizmin temel ilkelerinin ortadan kalkmış olmasına dayanıyor. Robert B. Reich, Saving Capitalism (Kapitalizmi Kurtarmak, önümüzdeki ay Türkçesi Efil Yayınevi tarafından yayımlanıyor) adlı kitabında bu ilkeleri beş başlık altında topluyor:

• “Mülkiyet: sahip olunabilecekler
• Tekel: piyasa gücünün hoş görülme sınırı
• Sözleşme: satın alınıp, satılabilir şeyler, şartları
• İflas: alıcılar borçlarını ödeyemezse olacak olanlar
• Yaptırım: hiç kimsenin bu kurallardan birini ihlal etmeyeceğinin garantisi”.

Günümüz kapitalizminde (adına artık kapitalizm de denmemeli, aksak, güdük kapitalizm desek daha doğru olur) bu ilkeler büyük ölçüde ortadan kalkmış durumda. Çünkü kapitalizmin dayanak aldığı piyasa ekonomisi öldü. Ekonomide egemen güç piyasa değil, tekelci, oligopolcü güçler. İflas sadece küçük işletmeler için söz konusu. Büyük firmalar devlet tarafından hemen şemsiye, koruma altına alınıyor. Yine firmaların sözleşme koşullarına uymaması halinde kayırmacı politikalar anında devreye giriyor.

Epeyce bir zaman önce iktisat yazınına krize kadar egemen Yeni Klasik makro İktisat okulunun önemli temsilcilerinden T. Sargent “devlet iktisat politikası yürütmesin, çünkü en iyi iktisat politikası arz ve talep yasasının işlemesidir” demişti. Yanılıyordu. Çünkü kapitalizm de hemen hiçbir zaman arz ve talep yasası işlemedi. Bunun nedeni devlet müdahalesi değildi. Devlet zaten R. Reich’in dediği gibi piyasayı belirliyordu.

Kapitalizmin göreli olarak iyi uygulaması II. Dünya Savaşı sonrası 1970’lere kadar sürdü. Bu devletin piyasayı doğru oluşturmasından dolayı oldu. Bu dönemden sonra başına küresel sözcüğünü atıp, çirkinleşti. Kötü demiyoruz. Çünkü kötü yüzünü sanayi devrimi sürecinde göstermişti.

Kapitalizmin çirkin yüzü kendi kendini hasta etti, yok olma noktasına geldi. Yaşanan kriz ve sonrasındaki gelişmeler bu sürecin eseri. Şimdi yanıtlanması gereken soru, kapitalizm kendini kurtaracak mı? Bu sorunun yanıtını sermaye sahipleri tek başına veremiyor, çünkü vekilleri yani CEO’ları (ki bu CEO’lar şu aralar ABD’de ayda ortalama işçinin aldığı ücretin yaklaşık 200 katı kadar maaş alıyorlar) buna engel oluyor. Ancak soru yanıtını bulamaz ise sonunda dünya az sayıda “kapitalist” ve onların CEO’larının elinde oyuncak olacak.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar
Dış ticaret ve istihdam 15 Eylül 2021
Yeni Bretton Woods 01 Eylül 2021
Karizmayı çizdiren ülke 11 Ağustos 2021
Kripto para ve sürü etkisi 04 Ağustos 2021
Ekolojik toplum 14 Temmuz 2021
Mendil para 07 Temmuz 2021