Kararın önünü, arkasını görmek...
Kamuda alınan kararlar, eğer muhatapları ile diyalog içinde önü, arkası düşünülüp tartılarak alınmışsa, uygulamada önemli bir sorun yaratmaz. Eğer, bürokratlar danışmadan "biz yaptık oldu" düşüncesiyle hareket ederlerse, olumsuzluklar, sürekli tartışmalar gündeme gelir. 5 yıl önce ilgililerle diyalogla hazırlığı başlayan ve 2005 yılından beri yasalaşması beklenen Biyogüvenlik Yasası çıkarılmadan ani bir kararla bakanlık bürokratlarınca hazırlanan ve 26 Ekim'de uygulanmaya başlanan GDO yönetmeliği, çok farklı çevrelerin tepkisine yol açtı. Yem hammadde ve yem fiyatlarını tetikledi.
Tarım Bakanlığı'nın binde 9'un üstünde GDO içeren ürünlerin ithalatını yasaklayan 26 Ekim 2009 tarihli yönetmeliği bir yandan çok yönlü tartışma yarattı, öte yandan hem yem sanayicilerini zora soktu, hem de onlardan yem alan üreticilerin hızla artan fiyatlar nedeniyle şaşkınlığa düşmelerine yol açtı.
GDO'lu ürünler konusu bütün dünyada olduğu gibi Türkiye'de de çok uzun süredir tartışma konusuydu. 2003 yılında bakanlık ilgili bütün gruplarla görüşmeler başlatarak, diyalog içinde Biyogüvenlik Yasa Tasarısı çalışmasını yapmıştı. Bu diyaloglar sonunda hazırlanan tasarı, 2005 yılından bu yana TBMM gündemine alınarak kabul edilmeyi bekliyordu. Tasarının yasalaşması beklenirken, GDO'lu ürünlerin kontrolsüz olarak ithal edilmesi iddiaları da gündemde tartışmalara konu oluyordu. Bakanlık, yasanın gecikmesi karşısında, kontrolsüz ithalatı önlemek için 26 Ekim 2009 tarihinde bakanlık bürokratlarına hazırlattığı bir yönetmeliği, altyapı hazırlığı olmadan birdenbire yayımlayarak yürürlüğe koydu. Bunun adından da tartışmalar başladı.
Yem üreticileri, yem kullanıcıları, ziraat odaları ve konunun bütün tarafları, diyalog ile hazırlanacak bir yasa tasarısı beklerken, hiçbir grubun görüşü alınmadan yayınlanan yönetmeliğin sorunlar yarattığı görüşünde birleştiler.
Yem sanayicileri, Avrupa Birliği'nin 22 Eylül 2003 yılında yayınladığı ve bütün Avrupa ülkelerini bağlayan yönetmeliğin esas alınması gerektiğini öne sürerken, orada yer alan 6 aylık geçiş sürecinin ülkemizde de olmasını istiyorlar. Dünyanın önemli hammadde üreticilerinin yolda Türkiye'ye gelmekte olan hammadde yüklü gemilerinin rotalarını başka ülkelere çevirdiklerini, başlayan hammadde sıkıntısının süreceğini belirtiyorlar.
Ayrıca, sadece üç laboratuvarda tetkik imkanı olması ve en az bir ay 40'gün tahlil sonucu beklenmesinin getirdiği olumsuzluğu dile getiriyorlar. Kendi depolarında bulunan, üretime geçmesi beklenen hammaddelerin durumunun yönetmelikte açıklıkla yer almadığını söylüyorlar. İthal ürünlerde GDO kontrolü yapacak komitenin de hâlâ belli olmadığından şikayet ediyorlar.
Bakanlık sözcüleri ise bu tür sorulara yanıt vermekten ziyade, kendi GDO yönetmeliklerinin AB yönetmeliğinden ileri olduğunu belirtmekle yetiniyorlar.
Türkiye'nin yem sanayiinde kullandığı soya ve mısırı ithal ettiği ülkelerden ABD'de soyanın yüzde 92'si, mısırın yüzde 40'ı GDO'lu, aynı şekilde Arjantin'de soyanın yüzde 99'u, mısırın yüzde 35'i GDO'lu, Brezilya'da soyanın yüzde 65'i, Kanada'da mısırın yüzde 30'u GDO'lu. Türkiye yem üretiminin yüzde 25'i ithal soya ve mısırdan üretiliyor. Ve bu alanda ithalatın yüzde 90'ı Amerika, Brezilya ve Kanada'dan yapılıyor.
Bu durumda yönetmeliğe rağmen kontrolün mümkün olmadığını öne süren bazı çiftçiler, "Bizim üretmemiz yasak. Ama Türkiye'ye GDO'lu ürün giriyor. Yönetmelik, kontrolü sağlamaz. Bugünkü yapıda ya devlet mısır, kanola, soya üretimini artırmak için destek vermeli, ya da bizim de GDO'lu tohum ekerek üretimimizi artırmamıza imkan vermeli" değerlendirmesini yapıyorlar.
Yönetmeliğin yayınlanmasından bu yana geçen 15 günlük sürede soya küspesinin fiyatı yüzde 45, kanola küspesinin fiyatı yüzde 39, ayçiçeği küspesinin fiyatı da yüzde 29 onanında artış gösterdi. Yem fiyatları da yüzde 5-15 arasında arttı. Bu fiyat artışlarının sürmesi et, süt, tavuk ve yumurta fiyatlarında da artışa yol açması bekleniyor.
Yönetmelik bir anda uygulamaya konulurken bu gelişmeler gösteriyor ki kararın önü, arkası pek düşünülmemiş görülüyor…
