Katılım bankacılığı, sukuk ve tokenizasyon

İslami finansın en önemli sermaye piyasası araç­larından biri olan sukuk, son yıllarda hem küre­sel yatırımcı tabanının genişlemesi hem de dijital­leşmenin etkisiyle yeni bir dönüşüm sürecine gir­miş durumda. Türkiye’de katılım bankacılığının büyümesiyle birlikte sukuk piyasası gelişirken, blok zinciri teknolojisinin sunduğu imkanlar su­kuk tokenizasyonunu sektörün yeni gündem mad­delerinden biri haline getiriyor.

Küresel sukuk piyasası, 2025 yılında önemli bir dönüm noktasına ulaştı; tedavüldeki sukuk hac­mi 1 trilyon dolar eşiğini aşarken, yıllık ihraç hac­mi yaklaşık 265 milyar dolar ile tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktı. Bu büyüme, sukuk ihraçla­rının belirli finans merkezlerinde yoğunlaşmasını da beraberinde getirmiştir. Günümüzde Londra, Dubai ve Kuala Lumpur, uluslararası sukuk piya­sasının öne çıkan üç merkezi olarak kabul edilmek­tedir. Özellikle Londra, küresel yatırımcı tabanına erişim sağlarken; Nasdaq Dubai, Körfez sermayesi ve İslami finans yatırımcılarını buluşturan önemli bir platform olarak öne çıkmaktadır.

Türk katılım bankalarının ve bazı Türk kurum­larının gerçekleştirdiği uluslararası yabancı pa­ra (dolar, euro ve altın) bazlı sukuk ihraçlarının önemli bir kısmı Londra’da listeleniyor. Kuveyt Türk’ün ilk uluslararası sukuk ihracı, Albaraka Türk’ün 1 milyar dolarlık programı ve Türkiye Var­lık Fonu’nun gerçekleştirdiği ihraçlar bu yapının öne çıkan örnekleri arasında.

Türkiye’de katılım bankacılığı ve piyasa yapısı

Katılım bankacılığı son on yılda Türk finans sek­törünün en hızlı büyüyen alanlarından biri oldu. Sektörün aktif büyüklüğü 2025 yılında 4,3 trilyon TL’ye ulaşırken pazar payı da yaklaşık %9,2 seviye­sine çıktı.

Buna rağmen Türkiye, katılım finansın toplam finansal sistem içerisindeki ağırlığı bakımından Malezya ve Körfez ülkelerinin gerisinde. Ancak güçlü bankacılık altyapısı ve küresel sukuk piya­sasındaki büyüme eğilimi, Türkiye’nin bölgesel bir katılım finans merkezi olarak konumunu güçlendi­rebilecek önemli fırsatlar sunabilir.

Ülkemizde ekosistem hem kamu hem de özel sektör oyuncularından oluşuyor. Kuveyt Türk, Va­kıf Katılım, Ziraat Katılım, Albaraka Türk, Türki­ye Finans ve Emlak Katılım sektörün önde gelen kurumları arasında yer alırken sektör faaliyetleri Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) gözetiminde yürütülüyor.

Sukukta yeni dönem: Tokenizasyon

Dünya genelinde tokenize sukuk alanında somut adımlar atılmaya başlandı. Bunun dikkat çekici ör­neklerinden biri, 2023 yılında Malezya merkez­li Fusang Exchange tarafından gerçekleştirilen tokenizasyon çalışmasıdır. Fusang, Internatio­nal Islamic Liquidity Management Corporation (IILM) tarafından ihraç edilen bir sukuku dijital altyapı üzerinde tokenize ederek bu alandaki er­ken dönem kurumsal uygulamalardan bir örneği yatırımcılarla buluşturmuştur. Bu gelişme, blok zinciri teknolojisinin İslami sermaye piyasala­rında teoriden çıkarak, gerçek piyasa ürünlerine entegre edilmeye başlandığını göstermekte.

Bununla birlikte Körfez bölgesinde ve Asya’da, özellikle Malezya ve Birleşik Arap Emirlikleri öncülüğünde, düzenleyici kurumlar ile finansal kuruluşlar, tokenize ve fraksiyonel sukuk model­leri üzerine çeşitli pilot çalışmalar yürütmekte. Bu girişimlerin temel amacı yatırımcı erişimini artırmak, ihraç süreçlerini hızlandırmak ve ikin­cil piyasa likiditesini arttırmaktır. Dijitalleşme­nin sermaye piyasalarında yarattığı dönüşüm dikkate alındığında, tokenize sukuk yapılarının önümüzdeki dönemde İslami finansın önemli büyüme alanlarından biri haline gelmesi bekle­nebilir.

Türkiye açısından bakıldığında gayrimenkul, enerji, tarım ve KOBİ finansmanı gibi alanlarda tokenize sukuk modelleri önemli fırsatlar barın­dırıyor. Aynı zamanda Türkiye’nin uluslararası finans merkezleri arasında köprü rolü üstlene­bilecek potansiyeli de bu alandaki fırsatları daha anlamlı hale getiriyor.

Önceki hafta düzenlenen İstanbul Blockchain Week etkinliği kapsamında Türkiye’ye gelen ve kurumumuzu da ziyaret eden DMCC (Dubai Mul­ti Commodities Centre – Dubai’de emtia, finans ve dijital varlık ekosistemini geliştiren küresel ti­caret merkezi) CEO’su Ahmed Bin Sulayem ile bu alanda Dubai ve İstanbul arasında geliştirilebi­lecek iş birliği imkanlarını değerlendirme fırsa­tı bulduk. Özellikle tokenize sukuk ve dijital var­lık ekosistemi çerçevesinde atılabilecek adımlar üzerine görüş alışverişinde bulunduk.

Tokenize sukuk pazarı dünya genelinde henüz erken aşamada ancak bu alanda öncü ülkelerin finansal ekosistemin dönüşümünde avantaj el­de etme potansiyeli var. Geçtiğimiz ay İstanbul Finans Merkezi’nde (İFM) düzenlenen Anadolu Ajansı Katılım Finans Zirvesi’nde de dijital dö­nüşümün katılım finansın geleceğinde belirleyi­ci bir rol oynayabileceği ifade edilmişti.

Bu çerçevede, sukuk gibi sermaye piyasası araçlarının tokenizasyonunun, uzun vadede ya­tırımcı tabanının genişlemesine ve uluslararası sermaye akışlarının daha etkin hale gelmesine katkı sunabileceği değerlendirilmelidir.