Konulan hedeflerin tutturulması şart

Geçen hafta pazartesi Cnbc-e’de katıl­dığım bir programın sonunda söyleşi­yi yöneten meslektaşımın “peki ne yapma­lı?” sorusuna, “yeni bir ekonomi programı gerekiyor” yanıtını vermiştim. Bir dostum “Haluk Bürümcekçi de senin gibi düşünü­yor” deyince görüşlerine ve takipçiliğine de­ğer verdiğim Haluk’un 5-11 Haziran Oksijen Gazetesindeki yazısını okudum. “Program uzatmaları oynuyor, penaltılara da kalabilir” başlığını taşıyor. Penaltılara kalma metafo­runu açıkçası anlamadım ama programın uzatmaları oynadığı kesin.

Program inandırıcılığını yitirdi

2023 seçimlerinin ardından yeni hükü­mette “Yeni Ekonomi Programı” adı altın­da standart bir istikrar programı açıklandı. Program “yeni” sıfatını önceki dönemde yü­rütülen ve enflasyonda büyük patlamaya ne­den olan tuhaf para-faiz politikasının ters yüz edilmesinden alıyordu. Hedef yüzde 70’e yaklaşan enflasyonu üç yıl içinde tek haneye indirmekti. Üstelik bu ekonomik büyüme­den fazla taviz vermeden başarılacaktı.

2024-2026 Orta Vadeli Programında (OVP) yer alan başlıca hedefleri hatırlamak­ta yarar var. 2023-2025 Programını niren­gi noktası olarak almak istemiyorum çünkü bu programda hedefler inandırıcılıktan çok uzaktı. Yeni ekonomi yönetimi sanırım ayak­larının tozuyla siyaseten çok da ürkütücü ol­mak istememişlerdi.

Çeyreklik büyüme oranı yüzde 0,1

Gerçekleşmeler büyük bir düş kırıklığı ya­rattı. GSYH artışı 2024’te yüzde 3,5 2025’te yüzde 3,6 oldu. Aslında bu kabul edilebilir bir sapmaydı. Alt tarafı ekonomi yönetimi eko­nomik büyüme konusunda belki de bilerek iyimser olmak istemişlerdi. Kaldı ki sert de­zenflasyon hedefi itibariyle yüzde 3,5 civa­rında bir ekonomik büyüme bayağı başarı sa­yılır. Ama 2026 ilk çeyrekte ekonomi durdu. Mevsim etkilerinden arındırılmış çeyrekten çeyreğe büyüme oranı yüzde 0,1’de kaldı. Yıl­lık büyüme oranı da yüzde 2,6’ya düştü. Bi­rinci çeyrekte istihdamda 300 binlik büyük bir düşüş meydana geldiğini de hatırlatayım. 2026 yılında istihdam ortalaması 34 milyon 381 bin olarak öngörülmüştü. Oysa ilk 3 ayın ortalaması 32 milyon 221 bin.

Büyümede ciddi bir yavaşlama olduğu ke­sin ama daha önemlisi yeni program ekono­mik büyümede liderliğin iç talepte değil net ihracatta olmasını planlanmıştı; Net ihraca­tın büyümeye katkısı pozitif olacaktı. Büyü­meden fazla taviz vermeden hedeflenen de­zenflasyon için bu şarttı. Oysa son 1,5 yıldır net ihracat katkısı negatif. İlk çeyrekte ih­racatta yıllık değişim eksi yüzde 12,7 olur­ken ithalatta azalma eksi yüzde 1,6 ile sınırlı. Bu başarısızlığın başat nedeni dezenflasyo­na yardımcı olsun diye baskılanın döviz ku­ruyla ciddi ölçüde değerlenen Türk Lirası ol­du. Bundan böyle bu değerlenmeden medet umulması olanaksız.

En büyük başarısızlık 2023 programının esas hedefi olan dezenflasyonda. Tablodaki yılsonu enflasyon hedeflerine bakmanız ye­terli. TCMB bu yılsonu için TÜFE hedefi­ni yüzde 26’ya çıkardı. Sözde yüzde 8,5 ola­caktı. Bu muazzam sapma karşısında savaş nedeniyle artan petrol fiyatlarının 5 puanlık katkısı son derece mütevazı kalıyor.

Konulan hedefleri tutturmak işin anahtarı

İktidar, enflasyonu gerçekten bir an önce, yani 2027’de seçimlerin arifesinde, tek ha­neye olmasa bile buna yakın bir düzeye, in­dirmek istiyorsa ki son siyasal gelişmeler çerçevesinde bundan artık o kadar emin de­ğilim, konulan hedeflerin tutturulması şart. Bunun için de ekonomik aktörleri, siyaseten yüksek bir bedel ödense bile hedeflere ula­şılacağına dair ciddi bir çaba sarf edileceği­ne, diğer ifadeyle para ve maliye politikaları­nın bu hedeflere ulaşacak sertlikte olacağına inandırmak şart. Bu inandırıcılık artık pili­ni tüketmiş olan mevcut programla olmaz. Aslında sadece yeninin yenisi bir program ile de olmaz. Büyük ölçüde yıpranan hukuk devletinin, insan ve mülkiyet haklarının ye­niden tesis edileceğine dair önce samimi bir söylem ardından da eylemler sergilemekle olur. Olur mu? Açıkçası pek ihtimal vermiyo­rum ama umarım yanılıyorumdur.