Krizdeki BM yeni başkanını arıyor

Birleşmiş Milletler (BM) kurulduğu günden beri en zor dönemini yaşıyor. BM, bağışçı ülkelerin mali destek­lerini ciddi ölçüde azaltması­nın ardından, milyonlarca in­sana yönelik gıda, su, sağlık ve barınma yardımlarını kesmek zorunda kaldı.

Bağışların büyük ölçüde düşmesi nedeniyle BM insa­ni yardım bütçesini büyük öl­çüde geriye doğru revize et­ti. Planlamaya göre bütçe 114 milyon kişiye ulaştırmak üze­re 29 milyar dolara düşürüldü. Aralık 2024’te bu rakam, 180 milyon kişiye ulaştırılmak üzere 44 milyar dolar olarak planlanmıştı. BM’den yapılan açıklamada revizeye gerekçe olarak, şu ana kadar bağışçı­lardan yalnızca 5,6 milyar do­lar yardım toplanmış olması gösterildi.

Yardım fonlarıyla, başta gı­da, temiz su, tıbbi malzeme, barınma ve diğer temel insa­ni ihtiyaçların karşılanma­sı planlanıyordu. ABD, 2024 yılı sonuna kadar en büyük bağışçı ülke konumunday­ken Donald Trump’ın Baş­kanlığı devralmasıyla bu yar­dımı yüzde 83 oranında kes­ti. Ayrıca çok sayıda Batılı ülke de katkı paylarını büyük ölçüde azalttı.

ABD hüküme­ti, BM’ye olan 5 milyar doları aş­kın aidat borcu­nun 850 milyon dolarlık bölümü­nü ödemeyi plan­ladığını Kong­re’ye bildirdi. Plan kapsamında BM genel bütçesine 725 mil­yon dolar, Haiti ve Kongo’da­ki barış gücü operasyonlarına ise 125 milyon dolar aktarıl­ması öngörülüyor.

Dünya genelinde tırmanan jeopolitik krizler, derinleşen bütçe sıkıntıları ve sürmek­te olan savaşlar ortamında ye­ni BM’nin yeni başkanının kim olacağı merak ediliyor. BM Ge­nel Sekreteri Antonio Guter­res’in görev süresinin 31 Ara­lık’ta dolacak olması nedeniyle şimdiden yeni genel sekreterli­ğe 5’i kadın olmak üzere toplam 8 aday resmi olarak yarışa girdi.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde (BMGK) yer alan büyük güçlerin farklı isimleri desteklemesi nedeniyle Genel Sekreterlik yarışının nasıl so­nuçlanacağı henüz bilinmiyor. BM Genel Sekreteri seçilebil­menin yolu BM Güvenlik Konse­yi’nin beş daimi üyesi ABD, İn­giltere, Fransa, Rusya ve Çin’in “olur”unu ve BMGK’nin 15 üye­sinden 9’unun “oyu”nu alma­sı gerekiyor. Ancak, bu süreçten sonra BM Genel Kurulu yeni Ge­nel Sekreteri’ni seçecek…

BM Genel Sekreterliğine 8 aday

Dünyada şu an aktif olan savaş, silahlı çatışma ve kriz noktalarının toplam sayı­sı, CFR Global Conflict Trac­ker’e göre 27, Uluslararası Kı­zılhaç Komitesi’ne (ICRC) gö­re dünyada şu anda aktif olan savaş, silahlı çatışma ve kriz noktaları bulunuyor. Ulusla­rarası kurumların "çatışma» tanımına ve kapsamına göre 27 ila 130 arasında değişmekte.

Bütün dünya “çatışma” ve Birleşmiş Milletler “mali kriz” ortamındayken Genel Sekter­liğe aday olan/gösterilen 8 si­yasetçi belli oldu. BM Genel Sekreterliği için üç favori aday­dan biri olan Guyana’nın eski Dışişleri Bakanı olan 52 yaşın­daki Carolyn Rodrigues-Bir­kett, şu anda ülkesinin BM Da­imi Temsilcisi olarak görev ya­pıyor. BM’nin küresel alanda “güvenilirliği”ni yeniden ka­zanması gerektiğini savunan Guyanalı diplomat, kurumun sadece barış ve güvenlik pen­ceresinden değil, kalkınma ve insan hakları alanındaki başa­rısıyla da değerlendirilmesi ge­rektiğini belirtiyor.

İlk kadın Genel Sekreter

Diğer favori aday Kosta Ri­ka’nın eski Devlet Başkan Yar­dımcısı olan 70 yaşındaki Re­beca Grynspan, halen BM Ti­caret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) Başkanı olarak gö­rev yapıyor. Grynspan, Rus­ya-Ukrayna savaşı sürecinde Karadeniz Tahıl Koridoru An­laşması’nın müzakerelerinde­ki diplomatik rolüyle dikkat çekmişti. BM’nin “risk almak­tan kaçınan” bir yapıya bürün­düğünü eleştiren Kosta Rikalı ekonomist, seçilmesi halinde kurumun ilk kadın BM Genel Sekreteri olmayı hedefliyor.

Favori adaylardan bir diğeri ise Uluslararası Atom Enerji­si Ajansı’nın (UAEA) Başka­nı olarak 2019’dan beri görev yapan 65 yaşındaki Arjantin­li diplomat Rafael Grossi, İran nükleer anlaşması ve Ukray­na’daki Zaporijya Nükleer Santrali krizindeki mekik dip­lomasisiyle tanınıyor. Grossi, BM Genel Sekreteri’nin kü­resel krizlerde daha inisiyatif alan ve sahada daha aktif bir rol üstlenmesi gerektiğini sa­vunuyor.

BM Genel Sekreterliği için yarışacak olan diğer adaylar ise, Şili’nin ilk kadın devlet başkanı ve eski BM İnsan Hak­ları Yüksek Komiseri olan 74 yaşındaki Michelle Bachelet, Ekvador’un eski Dışişleri ve Savunma Bakanı olan 61 yaşın­daki María Fernanda Espino­sa, Tonga tarafından aday gös­terilen 75 yaşındaki Ekvadorlu diplomat Ivonne A-Baki, Ko­fi Annan döneminde BM Ge­nel Sekreter Yardımcısı ve Ça­tışma Bölgelerindeki Çocuklar Özel Temsilcisi olarak görev yapmış olan Uganda Dışişleri Bakanlığı görevinde de bulu­nan 75 yaşındaki Olara Otun­nu ve adaylar arasındaki Latin Amerikalı olmayan tek aday Senegal’in eski Devlet Başkanı 64 yaşındaki Macky Sall oldu­ğu resmen açıklandı.