Küçük arazi parselleri, büyük kayıplar

Toprak, bir üretim faktörü olarak, tarım sektö­rü açısından ayrı bir önem sahip. Artan nüfus ve çevresel nedenler onun önemini her geçen da­ha fazla artırıyor.

Elbette belirli sınırlılıklar altında topraksız da tarım yapılabiliyor. Ancak 23,8 milyon hektar alanda yapılan tarımsal üretimin tamamını top­raksız yapmanız mümkün değil. Toprak, bitkinin hayat bulduğu, ihtiyacı olan su ve besinin depo­landığı eşsiz ortam. Barındırdığı mikroorganiz­malarla canlılığı sağlayan, tarımsal üretimin mik­tar ve kalitesine doğrudan etki eden vazgeçilmez üretim faktörü.

23,4 milyon hektar orman ve 14,6 milyon hek­tar mera alanını da eklediğimizde ülkemizin %80’ini oluşturan ve 85 milyon insanımızı besle­yen eşsiz hazinemiz toprak.

Aslında tarımsal üretim için kaynaklarımızın yetersiz olmadığını, sorunumuzun verimsizlik ol­duğunu öncelikle ifade etmeliyiz. Tarım işletme­lerinin verimsizliği ise küçük, parçalı, dağınık, şe­kilsiz, yolu olmayan ve su kaynağına ulaşamayan arazilerden kaynaklanıyor. Bu durum, planlamayı, etkin makina ve işgücü kullanımını güçleştiriyor.

Neden toplulaştırma?

Arazi toplulaştırması (AT), dağınık arazile­rin maksimum verimliliğini sağlayacak şekilde bir araya getirilmesi çabası olarak ifade edilebi­lir. Toplulaştırmayı, kırsalın imar planı olarak da adlandıranlar var. Amaç, her üreticiye bir veya iki parçadan oluşan, yola cephesi olan ve suya ulaşa­bilen büyük araziler sağlayabilmek.

Dağınık 15-20 parselden oluşan araziler arasın­da harcanan zaman, yakıt ve işgücü, üretim mali­yetlerini artırırken sulama ve drenaj altyapısının kurulmasını da zorlaştırıyor.

Muhtar veya arazi sahiplerinin DSİ’ye başvuru­su ve onay alması ile AT süreci başlıyor. DSİ’nin bir bölgede uygulayacağı sulama projesi olduğun­da da AT yapılabiliyor. AT çalışmalarının maliye­ti tamamen devlete ait. Sadece ortak kullanım için arazinin maksimum %10’u kadar kesintisi yapıla­biliyor. Bu ortak alanlar, arazilerin değerini artır­dığı için aslında bir kayıp meydana gelmiyor.

DSİ’nin yaptığı etütler sonucu uygun görülen yerlerde Cumhurbaşkanlığı kararı ile AT baş­lıyor. Sahada yapılan envanter çalışmasını, her bir parselin değerinin belirlendiği dereceleme aşaması izliyor.

Dereceleme sonuçları bir ay askıda kalıyor. Varsa itirazlar değerlendiriliyor. Sonra çiftçi ter­cihlerinin alındığı mülakatlar yapılıyor, buna uy­gun planlar hazırlanıyor ve yine bir ay askıda ka­lıyor. Tescil sonrasında vatandaşlar mahkeme yo­luyla haklarını arayabiliyorlar.

Bilimsel araştırma sonuçları olumlu

Ercan ve arkadaşlarının, 2026 yılında yayın­lanan “Arazi Toplulaştırmasından Çeşitlendir­meye: Kırsal Türkiye’de Maliyet Geri Kazanımı ve Tarımsal Geçiş” başlıklı araştırma makale­si, Türkiye’deki arazi toplulaştırma projelerinin kırsal dönüşüm, işletme gelirleri ve ürün çeşitli­liği üzerindeki etkilerini, Elazığ’ın İkitepe Köyü örneği üzerinden inceliyor. İşletme arazilerinde tarımsal mekanizasyona uygunluğun %40’tan %99’a çıkarılarak modern tarımı mümkün ha­le getirmesi, parsel sayısında %52,6’lık azalma sağlaması, ürün deseninin yüksek katma değer­li ürünlere kayması ve nihayet yatırım maliyeti­nin 41 ayda geri kazanılması, toplulaştırmanın önemli kazanımları olarak belirtiliyor. Ayrıca parsellerin tamamının yol ve sulama ağına doğ­rudan erişiminin sağlanmış olması, işletme ve­rimliliği ve üretim maliyetleri açısından önemli bir kazanım olarak değerlendiriliyor.

Ülke olarak ne durumdayız?

2018 yılından bu yana ülkemizde arazi toplu­laştırması Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlü­ğünce yapılıyor.

Ülkemizde AR’ye uygun toplam alan 14 milyon hektar. 2002 yılına kadar sadece 0,45 milyon hek­tar olan AT miktarı, 2025 yılında 7,8 milyon hek­tara ulaşmış durumda. Hedef 2028’de 10,0 milyon hektarda AT’yı tamamlamak.

Hem ülke hem de tarım işletmeleri düzeyinde net verimlilik artışı sağlayan AT’nın öncelikli ya­tırım alanı olarak görülmesi gıda güvencemiz açı­sından son derece önemli.