Küresel ekonominin tehlikeli kesişmesi: Japonya’nın faiz kararları ve ABD’nin sürdürülemez borç sarmalı

Küresel fi­nans sis­temi, 2026 yılı itibarıyla daha önce eşi benze­ri görülmemiş bir dönüm nok­tasına ulaşmış durumda. Bir tarafta, modern tarihin en bü­yük borç yükü altında ezilen ve ulusal borcu 39 trilyon doları aşan bir ABD ekonomisi; diğer tarafta ise on yıllardır süren negatif faiz poli­tikasından vazgeçerek normal­leşme sürecine giren Japonya bulunmakta.

Bu iki devasa eko­nomik gücün arasındaki iliş­ki, sadece ikili bir ticari mese­le değil; ABD hazine tahvilleri­nin en büyük yabancı alıcısının strateji değiştirmesiyle tetik­lenen küresel bir istikrar so­runudur. Japonya’nın faiz ar­tırımı kararları, ABD’nin borç­lanma maliyetlerini doğrudan yukarı çekerek, halihazırda kı­rılgan olan ABD mali dengele­rini bir uçurumun kenarına it­me potansiyeline sahip olabi­leceği kaçınılmaz bir gerçek. ABD’nin mali durumu, 2026 yılı itibarıyla alarm veren is­tatistiklerle doludur.

ABD ulu­sal borcu, GSYH’nin %120’sini aşarak II. Dünya Savaşı’ndan bu yana görülen en yüksek se­viyelere ulaşmış durumda. Bu devasa borç yükü, günlük yak­laşık 8 milyar dolar artış gös­termektedir. Ancak asıl çar­pıcı gelişme, borcun ana pa­rası değil, bu borcu finanse etmek için ödenen faizlerdir. 2026 mali yılı verilerine göre, ABD hükümetinin net faiz öde­meleri yıllık 1 trilyon doları aş­mış durumda. Bu rakam, ül­kenin savunma harcamalarını geride bırakarak sosyal güven­likten sonra bütçedeki ikinci en büyük harcama kalemi haline gelmiş durumda.

Japonya: Dünyanın en büyük alacaklısı

Bu borç sarmalının sürdürü­lebilirliği, ABD Hazinesi’nin çı­kardığı tahvillerin küresel yatı­rımcılar tarafından satın alın­masına bağlı. Japonya, yaklaşık 1,2 trilyon dolarlık ABD hazine tahvili varlığıyla, ABD’nin en büyük yabancı kreditörü konu­munda. On yıllar boyunca Ja­ponya’daki düşük faiz oranları, Japon tasarruf sahiplerini ve kurumlarını daha yüksek geti­ri arayışıyla ABD tahvillerine yönlendirmiş, bu da ABD’nin uzun vadeli faiz oranlarını dü­şük tutan istikrarlı bir sermaye akışı sağlamıştı.

Ancak bu dönem görünen o ki sona ermekte. Japonya Merkez Bankası (BOJ), 2025 sonu iti­barıyla politika faizini %0,75’e çıkarmış ve 10 yıllık Japon dev­let tahvili getirileri %2,3 ile son on yılların zirvesine ulaşmış­tır. Bu durum, Japon yatırım­cılar için oyunun kurallarını tamamen değiştirmiştir. Yerel piyasada %2,3 getiri elde ede­bilen bir Japon sigorta şirketi veya emeklilik fonu için, döviz riskinden korunma (hedging) maliyetleri çıkarıldığında sade­ce %1,3 getiri sunan ABD tah­villeri artık cazibesini yitirmiş durumda. Veriler, 2026’nın ba­şından bu yana Japon yatırım­cıların 4 trilyon yen (25 milyar dolar) değerinde yabancı men­kul kıymet satışı gerçekleştir­diğini göstermekte.

Faiz kararlarının zincirleme etkisi: “Carry trade” ve likidite riski

Japonya’nın faiz artırımları ile ABD borç oranı arasındaki ilişki iki başlıkla özetleyebiliriz:

1Doğrudan talep kaybı ve getiri baskısı: Japonya’nın ABD tahvillerine olan talebinin azalması, bu tahvillerin fiyatla­rının düşmesine ve dolayısıyla faiz getirilerinin yükselmesine neden olabilir. Ekonomistler, Japon talebindeki bu çekilme­nin ABD 10 yıllık tahvil faizleri­ne orta vadede yukarı çekeceği­ni ve 20 ila 50 baz puan ek yük getireceğini tahmin etmekte­dir. ABD’nin her yıl yaklaşık 2 trilyon dolar açık verdiği ve de­vasa miktarda borcu çevirdiği bir ortamda, bu faiz artışı borç­lanma maliyetlerini katlanarak artıracaktır.

2Yen bazlı “carry trade” çöküşü: On yıllardır ya­tırımcılar, Japonya’dan düşük faizle borçlanıp bu parayı ABD tahvilleri gibi daha yüksek ge­tirili varlıklara yatırmaktaydı. Japonya’da faizlerin yükselme­si ve yenin değer kazanması, bu devasa kaldıraçlı pozisyonların hızla kapatılmasına yol açabi­lir. 2026 Ocak ayında yaşanan kısa süreli piyasa paniği, Japon tahvillerindeki küçük bir hare­ketin ABD piyasalarında nasıl ani volatiliteye yol açtığını ha­tırlatmak isterim.

Mali baskınlık ve politika çıkmazı

ABD hükümeti, artan borç yükü ve yükselen faizler ne­deniyle “mali baskınlık” (fis­cal dominance) riskiyle kar­şı karşıyadır. Mali baskınlık, hükümetin bütçe açıklarının ve borç servis maliyetlerinin merkez bankası (Fed) politika­larını esir alması durumudur. Bu senaryoda Fed, enflasyo­nu kontrol etmek için faiz ar­tırmak istese bile, hükümetin borç ödeme maliyetlerini sür­dürülebilir kılmak için faizle­ri düşük tutmaya zorlanabilir.

Başkan Trump’ın Fed üzerinde­ki faiz indirme baskısı, bu duru­mun teoriden manşetlere taşın­dığını hepimiz biliyoruz. Ancak Japonya faiz artırırken Fed’in siyasi baskıyla faiz indirmesi, doların zayıflamasına ve ABD tahvillerine olan küresel güve­nin daha da sarsılmasına yol açabilir. Japon yatırımcıların boşluğunu dolduracak yeni alı­cıların (fiyata duyarlı yatırım­cılar), bu riski üstlenmek için daha da yüksek faiz talep edece­ği öngörülmektedir.

Ekonomik güvenlik ve altın faktörü

Piyasalar bu gerilime varlık fiyatlandırmasıyla tepki ver­mektedir. ABD borç sürdürü­lebilirliğine olan güven azal­dıkça, yatırımcılar güvenli varlıklara yönelmektedir. Al­tın fiyatlarının Ocak 2026’da ons başına 5.589 dolarla tari­hi zirveye ulaşması, bu güven kırılımının en somut göster­gesidir.

Merkez bankalarının, özellikle Çin ve BRICS ülkele­rinin, dolar varlıklarını azal­tıp altın rezervlerini artırma­sı (de-dollarization), ABD’nin borcunu finanse etme kabili­yetini daha da daraltmaktadır. Uzmanlar, bu krizin çözümü için ABD’nin önümüzdeki on yıl içinde 10 trilyon dolarlık bir açık azaltma programı uygula­ması gerektiğini belirtmekte­ler.

“Döngüyü Kırmak” (Brea­king the Cycle) başlıklı rapor, borç-GSYH oranını 2035 yı­lına kadar %100’ün altına dü­şürmek için; savunma harca­malarının kısıtlanması, servet vergisi ve kapsamlı vergi re­formları gibi radikal adımlar önermekte. Ancak mevcut si­yasi kutuplaşma ortamında bu tür tasarruf tedbirlerinin uygu­lanabilirliği yaşayıp göreceğiz. Sonuç olarak Japonya’nın faiz kararları, ABD’nin borçlanma maliyetleri üzerinde bir çarpan etkisi yaratarak, ABD’nın ma­li manevra alanını hızla daralt­maktadır. Japon sermayesinin geri çekilmesi, ABD hazine tah­villerini daha oynak ve daha pa­halı bir varlık haline getirirken, ABD bütçesinde faiz ödeme­lerinin payını artırmaktadır.

2026 yılı itibarıyla ortaya çıkan tablo bize gösteriyor ki: Japon­ya’da yaşananlar Japonya’da kalmayacak; Tokyo’daki küçük bir faiz artışı, Washington’daki borç krizini küresel bir finansal fırtınaya dönüştürecek tetiği çekmektedir. ABD’nin “büyük güç” statüsünü koruması, artık sadece askeri gücüne değil, bu borç sarmalından Japonya ve diğer küresel ortaklarıyla eşgü­dümlü, disiplinli bir mali çıkış stratejisi bulmasına bağlıdır.