Kurumsal yatırımcı coşkulu, bireyler temkinli

Son yıllarda uygulanan ekono­mi politikalarıyla TL yatırım­lar yeniden cazip hale gelirken, yurt içi ve yabancı yatırımcıların TL cinsi portföy yatırımları arttı. TCMB’nin güncellediği uluslara­rası yatırım pozisyonu verilerin­den de yararlanarak, son üç yılda yatırımcıların döviz pozisyonla­rının nasıl değiştiğini inceledik.

Şirketlerde açık pozisyon zirveye yakın

Şirketlerin döviz açık pozisyonu, döviz yükümlülükleri ile varlıkları arasındaki farkı gösteriyor ve TC­MB tarafından yayımlanıyor. Şirket­lerin 2023 Haziran’da 75.0 milyar dolara kadar gerileyen döviz açık po­zisyonu, 2025 sonunda 190.4 milyar dolara, 2026 Haziran’da ise 205.8 milyar dolara yükseldi. Böylece açık pozisyon, 2018’deki 207.9 milyar do­larlık zirveye oldukça yaklaştı.

Bireyler dövizi bırakmıyor

Bireyler döviz cinsinden borç­lanamadıkları için döviz pozisyon fazlası veriyor. Bireylerin döviz pozisyonunu; döviz mevduatları, KKM, yabancı para menkul kıymet­leri, yurt dışı portföy yatırımları ile yatırım ve emeklilik fonlarındaki döviz cinsi varlıkların toplamı ola­rak hesaplıyoruz.

Bu yaklaşımla bireylerin döviz pozisyon fazlası, 2023 Haziran’da­ki 282.8 milyar dolardan 2026 Ha­ziran’da 300.7 milyar dolara yüksel­di. Üç yıllık artış 17.9 milyar dolar ile sınırlı görünse de portföyün bileşimi büyük ölçüde değişti. Bireysel KKM bakiyesi 104.6 milyar dolardan sıfıra gerilerken, yatırım ve emeklilik fon­larındaki döviz varlıkları 66.8 mil­yar dolar, yurt içi döviz mevduatları 35.0 milyar dolar, yurt dışı mevduat­lar 15.1 milyar dolar ve yurt dışı port­föy yatırımları 5.8 milyar dolar arttı.

Özel bankaların döviz pozisyon fazlası aynı dönemde 2.6 milyar do­lardan 0.1 milyar dolara geriledi. Şirketler, bireyler ve özel bankalar birlikte değerlendirildiğinde, özel sektörün toplam döviz pozisyon fazlası 2023 Haziran’daki 210.4 mil­yar dolardan 2026 Haziran’da 95.0 milyar dolara düştü. Bu 115.3 milyar dolarlık azalmanın temel kaynağı şirketlerin döviz açık pozisyonun­daki artış olurken, bireylerin döviz pozisyon fazlasındaki artış bozul­mayı sınırlandırdı.

Yabancı yatırımcılar zirvede

Yabancı yatırımcıların taşıdığı TL pozisyonunu; hisse senetleri, TL cinsi kamu ve özel sektör tah­villeri, yatırım fonları, TL mevduat ve swap işlemlerinin toplamı ola­rak hesaplıyoruz.

Yabancı yatırımcıların toplam TL pozisyonu, 2023 Haziran’daki 19.6 milyar dolardan 2026 Haziran’da 135.3 milyar dolara yükseldi. Üç yıl­lık 115.7 milyar dolarlık artışın 60.8 milyar doları swap işlemlerinden kaynaklandı. Aynı dönemde hisse senedi pozisyonu 18.4 milyar dolar, TL tahvil pozisyonu 17.0 milyar do­lar, TL mevduatlar 11.6 milyar dolar ve yatırım fonları 7.9 milyar dolar arttı. Swap, tahvil, mevduat ve ya­tırım fonlarındaki toplam 97.3 mil­yar dolarlık artışın büyük ölçüde kı­sa vadeli TL faiz getirisi amaçlayan carry trade işlemleriyle ilişkili oldu­ğunu düşünüyoruz.

Öncü verilere göre, Tem­muz-Ağustos aylarında fon girişleri güçlenerek 25 mil­yar dolar civarına ulaştı. Bu doğrultuda yabancı yatırım­cıların TL pozisyonunun 2017’deki 162 milyar dolar­lık rekor seviyeye yaklaştığı­nı düşünüyoruz.

Yatırımcıların TL var­lıklara ilgisinin artmasıy­la, 2023 öncesinde belirgin biçimde bozulan kamu ke­siminin döviz pozisyonu önem­li ölçüde iyileşti. Kamunun döviz açık pozisyonu, 2023 Haziran’daki 330.1 milyar dolardan 2026 Hazi­ran’da 129.0 milyar dolara geriledi. Bu iyileşme esas olarak TCMB’nin döviz pozisyonunun 205.0 milyar dolar açıktan 23.5 milyar dolar faz­laya geçmesinden kaynaklandı. Bu­na karşılık Hazine’nin döviz açık pozisyonu 26.8 milyar dolar arta­rak 153.3 milyar dolara yükseldi. Kamu bankalarının döviz pozisyo­nundaki değişim ise sınırlı kaldı.

Sonuç olarak, 2023 öncesinde ka­muya geçen döviz açık pozisyon ris­kinin yeniden yurtiçi ve yurtdışı ku­rumsal yatırımcılara döndüğü görü­lüyor. Bu doğrultuda hem yabancı yatırımcıların hem de yurt içi şirket­lerin taşıdığı kur riski 2018’den bu yana en yüksek seviyeye ulaşırken, bireyler daha temkinli kalmıştır.

Bireysel kesimde döviz mevdu­atlarındaki artış bankacılık düzen­lemeleriyle sınırlı kalırken, döviz birikimi yatırım fonları ve yurt dı­şı portföy yatırımları gibi alternatif kanallara yönelmiştir. Yaklaşık 400 milyar dolar olduğunu ve son 3 yılda 300 ton civarında arttığını tahmin ettiğimiz kayıt dışı altın stokunun da büyük ölçüde bireylerin elinde olduğu dikkate alındığında, bireysel kesimin döviz ve altın birikimleri­nin 2023 öncesine göre bile oldukça yüksek olduğu görülmektedir.