Madencilik: ufuktaki tehlike

Osman AROLAT
Osman AROLAT AROLAT'tan osman.arolat@dunya.com

Fosil kaynaklardan uzaklaşma 5 kritik madenin kullanımını arttırdığı gibi fiyatlarını yükseltiyor, dünya madenciliğinde neler oluyor?

Maden fiyatlarında ‘’inanılmaz’’ yükseliş bize bu sektörde kıtlık halinin bu yükselişin bir süre devam edeceğini anlatıyor. Dolar cinsinden maden fiyatları endeksi 2016‘dan 2021’e 2.5 kat artarak rekor kırdı. Yaşananlar, bazı saptamalar yapmamıza olanak tanıyor.

Yenilebilir enerjinin “Mahşerin 4 Atlısı‘’ benzetmesiyle vazgeçilmezleri bakır, kobalt, lityum ve nikel olarak sıralanır. Dünyada bu madenleri çıkaranlar ise “Big 5’’ olarak anılan 5 tekel özellikli şirket. Bu tekelleşme süreci, 2000‘den sonra daha da yoğunlaştı, izleyen 15 yıl bu şirketler için ‘’altın çağ‘’ oluşturdu.

Şimdi dünya genelinde belirlenen 2030 Enerji Hedefl eri, yenilebilir enerjiye yönelimi hızlandırdı. IEA‘nın saptamasıyla akülü bir otomobil klasik bir araca göre 6 kat daha fazla maden tüketimi gerektiriyor. Rüzgar Gülü’nde bu 9 kat oluyor. Paris İklim Konferansı hedefl erine ulaşılması halinde bakır tüketimi 3 kat artacak.

Buna karşılık bu ‘’nadir‘’ madenlerin hepsi kıt; üretimlerinin hızlanması gerekiyor. Maden kaynağının belirlenmesi ile üretim arasında ortalama süre 15 yılı buluyor. Dahası, bu madenler ya Çin gibi ihraca gönülsüz olanlar ya da Kongo gibi politik olarak riskli bölgelerde. Madencilik için yeni bir kırılma noktası da yükselen ‘’kaynak milliyetçiliği ‘’. Şili, bakır şirketlerine % 80 vergi çıkarmaya hazırlanıyor. Peru’da P. Castillo’nun başkanlığındaki yeni sol hükümeti bu oranı % 70 olarak belirledi.

Kısa vadede kritik maden fiyatlarını durduracak 2 olgu var: İlki, devletlerin maden konusunu destekleme kararı. ABD ilk adımı attı, AB izledi. Bu kararlar arz tedarik zincirlerini koruma adına fiyatları dizginleyebilir. İkincisi, KOBİ türü şirketlerin madenciliğe yoğunlaşan ilgisi. Örneğin, bir Rus KOBİ ‘si 5 yılda 15-17 milyar $‘lık bir yatırım planlıyor. Ekonominin dönüşüm anları insanlık için yeni bir çığır açsa da, bunun fiyatlarda düşüş bir yana yükseliş yaratabileceğini iktisat tarihi bize çok açık olarak söylüyor.

Yenilebilir enerji, bizi fosil kaynaklardan uzaklaştıracak ama yüksek maden fiyatları nedeniyle bir ‘’diyet bedeli‘’ ödetecek, buna hazır olalım...

GÜNÜN SÖZÜ:

Türkiye, Suriye’nin en önemli ticaret partneri oldu. Ticaret Bakanlığı, TGB’den “güvenlik altına alınan bölgelere‘’ ihracatı serbest bıraktı.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar