Mehmet Ali Aybar: Güler Yüzlü Sosyalizmin Öncüsü

Osman AROLAT
Osman AROLAT AROLAT'tan osman.arolat@dunya.com

‘’Sosyalizm insanlar içindir, insanlar sosyalizm için değil‘’ diyen, bağımsız bir sosyalizm anlayışının örnek temsilcisi Mehmet Ali Aybar bize günümüzde ne söylüyor?

Mehmet Ali Aybar’ın dedesi Friedrich Detroit, 12 yaşında kaldığı yetimler yurdundan kaçarak bindiği bir gemiyle İstanbul’a gelmiş. Harp Okulunda eğitim gören, Müşir Mehmet Ali Paşa olarak anılan bir komutan. Aybar, Tahsin Bey ile Nimet Hanımın oğlu olarak, 1908’de İstanbul’da doğdu. Galatasaray Lisesi’nden sonra, İstanbul Hukuk Fakültesini bitirip asistan oldu. Bu yıllarda atletizm yaptı, Balkan şampiyonu oldu.

Aybar, 1939’da hukuk doktoru, 1942’de yılında Devletler Hukuku doçenti oldu. Yayınladığı bir yazısı nedeniyle üniversitedeki görevine son verildi. Bununla kalmadı, ünvanı geri alındı. Bu açık haksızlık onun siyasete girmesine neden oldu.

1946 Seçimleri’nde Demokrat Parti’den milletvekili adayı oldu ama kazanamadı. Bunun üzerine 1947’de önce ‘’Hür’’ sonra da ‘’Zincirli Hürriyet’’ dergisini çıkardı. Derginin İzmir’deki basımevi ‘’Kahrolsun Komünizm‘’ diyen provokatörlerce basıldı. Dergi önce yakıldı, sonra da kapatıldı. Bununla kalmadı; Aybar, Cumhurbaşkanı İnönü’ye hakaret ettiği savıyla 3 yıl 8 ay hapse mahkum oldu, hapse girdi. 1950 ‘deki afla tahliye oldu.

1962 yılında sendikacıların kurduğu Türkiye İşçi Partisi ‘ne (TİP) genel Başkan oldu. 1965 yılında 15 TİP milletvekili ile birlikte parlamentoya girdi. Anti Amerikancı çıkışları ve yeni siyasi üslubuyla büyük yankı uyandırdı. Bu dönem TBMM‘nin en renkli dönemi olarak bilinir.

1967 yılında Amerika’nın Vietnam’daki savaş suçlarını ele alıp mahkum eden, Russel Mahkemesi’ne Türkiye’den seçilen tek yargıçtı. Yine 1968’de Sovyetlerin Çekoslavakya işgaline sert tepki gösteren, az sayıdaki insandan biriydi. ‘’Güler yüzlü sosyalizm’’ olarak isimlendirilen bu tutumu, TİP içinde ayrışmalara neden olunca, 1969’da Genel Başkanlık görevinden, 1971’de bu partiden ayrıldı. 

Sosyalist Devrim Partisini kurdu. Parti tüzüğü bir örnektir: Genel Başkan ve yöneticiler iki dönem seçilebilecekti. Yönetim kurumlarının üçte ikisinin kol emekçilerinden oluşacaktı. Bu parti, 12 Eylül askeri darbesi sonrası kapatıldı.

Aybar artık yaşlanmıştı: Kitap çalışmalarıyla düşüncelerini ortaya koydu. Bu çalışmalarında Türkiye’nin bağımsızlığını savundu ama Sovyetlerle arasına mesafe koydu. ABD’nin Türkiye’de askeri üssü bulunmasına karşı çok sert eleştiriler yöneltti. Gerçek bir anti-emperyalist siyaset izledi.

Türkiye İşçi Partisi Tarihi, Neden Sosyalizm, Vietnam Günlüğü adlı kitapları yayımlandı. İletişim yayınları günümüzde bu kitapları yeniden bastı.

87 yaşında aramızdan ayrılan Aybar, yaşamı boyunca yaptığı farklı ve bağımsız siyaset anlayışıyla önemli bir yere sahiptir.

‘’Sosyalizm insanlar içindir, insanlar sosyalizm için değil‘’ onun sözleridir. ‘’Omurgasız aydınlar’’ sözü onun çok iyi bir nitelemesidir.

Siyasi mücadelesinde hiç yan yana gelmesem de, onu saygı ve özlemle anmayı görev biliyorum.

GÜNÜN SÖZÜ: 

Yeni Şili Anayasası, kadını erkek dünyasıyla tümüyle eşitledi. Değişim/dönüşüm kadınların varlığıyla başlıyor.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar
Torba yasada neler yok ki? 30 Haziran 2022
Cezayir 60 yaşında 27 Haziran 2022
Gündemde bir gezinti… 23 Haziran 2022