Mekke Anlaşması’na üzülenler ve sevinenler

Karadeniz’de Rusya- Ukrayna, Ortado­ğu’da ABD- İran Savaşı sürerken, Cum­hurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şe­rif’in yan yana durarak kamuoyuna duyur­duğu Mekke Savunma Anlaşması (Mecca Joint Defence Agreement), uluslararası dip­lomaside büyük yankı uyandırdı.

Anlaşmanın en can alıcı maddesi son de­rece açık: "Taraf ülkelerden birine yapılan silahlı saldırı, her üç ülkeye de yapılmış sa­yılacak." İslam dünyasının tek nükleer gücü olan Pakistan, NATO’nun en büyük ordula­rından birine sahip ve son dönemde insan­sız hava araçlarının üretiminde büyük aşa­ma kaydeden Türkiye ve Körfez’in finansal ile jeopolitik merkezi Suudi Arabistan aynı askeri şemsiye altında buluştu. Peki bu tari­hi "Doğu NATO’su" hamlesi kimlerin uyku­larını kaçırdı, kimleri sevindirdi? Uluslara­rası basının attığı manşetlere ve diplomasi koridorlarına sızan analizlere bakıldığında, Mekke’deki imzaların kimleri rahatsız ettiği ve kimleri memnun ettiği açıkça görülüyor:

Anlaşmadan rahatsız olan ülkeler

1.Hindistan: Mekke Anlaşması’na en hız­lı ve en sert diplomatik teyakkuz, kuşkusuz Pakistan ile tarihsel rekabeti zaman zaman savaş ve çatışmalara dönüşen Hindistan’dan geldi. Hint basını durumu adeta bir jeopoli­tik kriz olarak nitelendiriyor. Hindistan için tarihsel rakibi Pakistan’ın arkasına Türk sa­vunma teknolojisini (KAAN 5. nesil savaş uçağı, Akıncı İHA’lar) ve Suudi Arabistan’ın muazzam sermayesini alması büyük bir stra­tejik kabus.

2. İran: Tahran yönetimi, resmi düzeyde İslam ülkelerinin dış güçlere karşı birleşme­si gerektiği yönünde temkinli mesajlar verse de, anlaşmayı kendisinin bölgedeki strate­jik ağırlığına karşı oluşturulmuş bir “Sünni blok” olarak görüyor.

İran Meclisi Milli Gü­venlik Komisyonu Üyesi İbrahim Rızai’nin sosyal medyadaki çıkışı da bu rahatsızlığı özetledi: "Suudiler bilsin ki Türkiye ve Pa­kistan ile yapılan kâğıt üstündeki bir anlaş­ma kendilerine güvenlik getirmeyecektir.” Ortadoğu’da Türkiye -Pakistan-Suudi aske­ri koordinasyonunun kurulması, İran’ın böl­gedeki asimetrik güç üstünlüğünü kısıtlama potansiyeli taşıyor.

3. İsrail: İsrail basını ve güvenlik bürok­rasisi Mekke Paktı’nı doğrudan kendi bölge­sel hegemonyasına yönelik bir tehdit olarak okuyor. İsrailli siyasetçilerin son dönemde Türkiye’yi "yeni İran" olarak hedef göster­mesi tesadüf değildi.

İsrail, Tel Aviv’in aske­ri üstünlüğüne meydan okuyabilecek, nük­leer caydırıcılık altyapısına sahip Pakistan, gelişmiş savunma sanayiine sahip Türkiye ve zengin Suudi Arabistan üçlüsünün blok halinde hareket etmesinden derin kaygı du­yuyor. Bu ittifak, İsrail’in ve İsrail Başbaka­nı Netanyahu’nun “Ortadoğu’yu yeniden di­zayn etme” emellerine meydan okuyan bir güç birliğine dönüşebilir.

Anlaşmadan memnun olanlar

ABD: Anlaşmaya imza atan Türkiye, Suu­di Arabistan ve Pakistan’ın dışında bu anlaş­madan memnun olan bir ülke daha var, o da ABD.

İlk bakışta "Amerikan hegemonyasının çöküşü" olarak okunan bu tablo, Washing­ton’daki strateji odalarında tam aksine derin bir nefes ve gizli bir memnuniyetle karşılan­dı. Yıllardır Ortadoğu’da "dünyanın jandar­ması" olmaktan yorulan, trilyonlarca dolar harcayıp her defasında bölgesel bir batak­lığın içine çekilen Washington için Mekke Savunma Anlaşması aslında mükemmel bir "yük paylaşımı" (burden-sharing) fırsatı.

ABD savunma bürokrasisi, Obama döne­minden beri aynı şeyi söylüyordu: "Körfez ülkeleri kendi güvenliklerinin sorumlulu­ğunu artık üstlenmeli." Washington, bölge­deki her krizde Amerikan askerlerinin hedef tahtasına dönüşmesinden bıkmıştı. Mek­ke Paktı ile birlikte bu ağır yük resmi olarak müttefiklere devredildi. Öte yandan Çin ve Rusya’nın Bölgeye sızma kapısı tamamen ki­litlendi.

Eğer Suudi Arabistan güvenlik ara­yışında Türkiye ve Pakistan yerine Pekin ve­ya Moskova’nın kapısını çalsaydı, işte o za­man Washington’da alarm zilleri çalacaktı. Ancak Riyad'ın güvenlik mimarisini Pekin’e değil, NATO üyesi Türkiye’ye ve ABD’nin As­ya’daki müttefiklerinden olan Pakistan or­dusuna emanet etmesi ABD için olumlu bir kazanım olarak orataya çıkıyor.