Money For Nothing

Dire Straits 1985 “Brothers in Arms” albümü şarkı­sı, girişinde Sting “I want my MTV” diye başlar. Schengen Antlaşması imzasından 2 hafta sonra çıkmıştır. Bir beyaz eşya dükkânındaki reyon çalışanın­dan esinlenen şarkı klibinde, Minecraft benzeri 3D animas­yonun erken dönemi vardır.

1985’te Microsoft Windows 1.0’ı, Commodore Amiga’yı, Nintendo Super Mario Bros. piyasaya sürdü, dünyanın ilk “dot.com” uzantılı sitesi “sym­bolics.com” kuruldu. Reagan ve Gorbaçov ilk defa buluştu. Ka­nada ABD arasında daha sonra NAFTA’ya dönüşen serbest ti­caret anlaşmaları başladı. Hal­ley Kuyrukluyıldızı dünyaya en yakın konuma geldi, ozon deli­ği keşfedildi. Live Aid konserle­ri ve “We are the World” şarkı­sı çıktı. Bizde KDV kabul edildi. MTV (yayını) 2025’te bitti.

Parayı kim yaratır?

Bankaları finansal aracı ka­bul eden neoklasik iktisat an­layışında para merkez banka­sı tarafından yaratılır, bankalar mevduat toplar ve kredi verir, para çarpanı ile kaydi para olu­şur. Ancak günümüzde para­nın ticari bankalarca kredi ve­rilerek yoktan yaratıldığı bizzat merkez bankaları tarafından kabul ediliyor.

Bank of England, Fed, İsviç­re Merkez Bankası, IMF ekono­mistlerinin makalele­rinde, Keynes’in 1930 tarihli kitabında açık­ça kabul gören bu du­rum, ana akımda “80 model amfi tipi ikti­sat öğretisi” şeklinde hala tersi dogmatik inanışla varlığını ko­ruyor. Minsky’nin ya­tırım (bankacılığını) dikkate alan, merkez bankası politika faizini referans fonla­ma maliyeti olarak dikkate al­madığı görüşü dışında, merkez bankalarının para arzını kont­rol edemeyeceğini Friedman ve merkez bankaları bile kabul ediyor artık.

Bu durumda, “merkez banka­sı karşılıksız para basarsa enf­lasyon oluşur” inancına göre merkez bankası karşılıksız para basabiliyorsa, bankalar da kre­di vererek yoktan para var ede­bilirler. M0 ile zaten enflasyon yaratabilen varsa alkışı hak edi­yordur. M2 ise vadeli mevduat­ları da içerdiğinden kredi ile ya­ratılan para tüketime gitmemiş, banka sistemine zaten geri dön­müş demektir.

BDDK aylık verileri, likidi­te durumunda toplam krediler mevduatların 2,5 katı şu anda. Rezerv para olmasa bankalar bunu hayatta yapamazdı diyen­lere son soru o zaman: gayri­nakdi çek limiti üzerinde ha­miline düzenlenip vadeli olarak ciro ile elden ele çek gezerken parayı kim yaratıyor bizde?

Vergi yoksa peki?

Bütçe mali planlamadır. Dev­let şirket değildir. Bu yüzden SGK batmayacağı gibi, bütçe fazla verirse birisi de açık vere­cektir. Soru basit. Açığı kim ve­rir sorusu bölüşümle alakalıdır. Politika faizi ve vergiler bunu ayarlar. 2025 Mayıs ve Kasım ayları öncesi bütçede faiz ha­riç harcamalar vergi gelirleri­nin üzerinde seyretmiş. Bütçe açık verirken, harcamalar ver­gi gelirinin üzerinde iken faiz­ler de ödenmişse, bu para nere­den bulunmuştur? Yani devlet harcar, fazla likiditeyi ve dağılı­mı vergiler ile düzenler. Önem­li olan harcamaların maliyeti ve kompozisyonu (mesela faize ne ödenmiş), vergilerin hangi eko­nomik ajandan daha çok alındı­ğı. Bizde gelir vergisi sürekli ku­rumlar vergisinden daha fazla.

Gülmeyin, şaka değil

Savcının açıklaması ile Fed Powell bina renovasyon bütçe­si için 3 kere açıklamaya davet edilmiş ancak 2 dakikalık video çekmeyi ve savcının cümlesi ile “bir soruşturma yokken” bu ke­limeyi kullanmayı tercih etmiş. Powell’ı ABD Adalet Bakanlı­ğına şikâyet eden kongre üye­si Anna Paulina Luna, Temmuz 2025’te. Seçim öncesi Harris için 50 baz puan indirmesi bir kenara, bütçedeki aşım ve ye­minli ifadeye aykırı renovasyon olduğu herkesin kabulü.

Norveç, İsveç, Danimarka is­teği ile Grönland’a ABD’ye kar­şı asker göndermiş. İsveç, Nor­veç ve Danimarka merkez ban­kası başkanları da ABD merkez bankası başkanına desteklerini yayınladı. Gülmeyin, şaka değil gerçek. Daha önce de yazdım. Merkez bankalarının bağım­sızlığı hazinelerin bağımsızlı­ğı üzerinde olmamalı. Kaldı ki, merkez bankalarının kuruluş amacı kamu ve savaş finansma­nıydı.

İşte o ilk kurulan merkez ban­kasının, Nobel anısına 2024 ekonomi ödülü ulusların refa­hında kurumların önemini an­latırken, Nobel Barış Ödülü de dolaylı Trump’a gidince, Aka­demi “ödülün adresi nettir, transfer edilemez” yazdı. Ku­rumların önemine gerçekten inanıyorlarsa bu seneki barış ödülünü iptal etmeliler, etmi­yorlarsa geçen yılki Nobel anı­sına ekonomi ödülünü iptal et­meliler.