Müdahaleler dönemi

Son dönemde küresel ekonomilerde piyasa fiyatlamalarına müdahale ha­berlerini daha fazla duymaya başladık. Piyasa fiyatlamalarına müdahale aslında 2008 krizinden sonra sıklıkla karşılaştı­ğımız bir durumda.

ABD ve Japonya gibi ekonomiler uzun vadeli faizleri istedikle­ri seviyede tutabilmek için piyasaya mü­dahale ediyorlardı. Amaç uzun vadeli fa­izleri düşük tutarak ekonomik aktivite­ye destek olmaktı. Kriz ortamında bu tür müdahalelerin olması anlaşılabilir. Fa­kat son dönemde bir kriz ortamı yok. Bu­na ragmen ABD Hazinesi ve Japon Mer­kez Bankası birlikte Japon yenini güçlen­dirmek için müdahalede bulundular. Son açıklanan haberlere göre ABD Hazinesi 10 yıldan 30 yıla kadar olan vadelerdeki tahvillerde geri alım programının iki katı kadar alım yapacak.

Bu hamleler ne anlama geliyor?

Öncelikle Japon yeninden başlayalım. 2025’in nisan ayında 140 civarında olan yen/dolar paritesi son dönemde 164’e kadar düştü. Bu gelişme yenin %17 civa­rında değer kaybına işaret ediyor. Bu du­rum Japon üretimi ve ihracatı açısından olumsu sayılabilir. Fakat enflasyon ve fa­izler açısından kötü haber. Japonya’da uzun yıllar boyunca enflasyon çok dü­şük seviyelerde kaldı. Hatta deflasyon ya­şanan dönemler oldu. Fakat son yıllarda durum değişiyor. Şu anda enflasyon %1.6 ve artış eğiliminde. Japonya’nın 10 yıl va­deli devlet tahvilinin faizi %2.8 seviyesi­ne yükselmiş vaziyette. Bu seviyeleri en son 1996 yılında görmüştük.

Japonya’nın borcunun milli gelire oranı ise %215 se­viyesinde. Bir başka deyişle Japonya’nın artık önemli bir mali baskınlık sorunu var. Piyasalar Japon merkez bankasının enflasyon ve zayıf yen ile mücadele için politika faizini yükseltmesi gerektiğini düşünüyor. Fakat merkez bankası bı ko­nuda pek istekli değil. Bu durum Japon yeninden kaçışı tetikliyor. Peki ABD Ha­zinesi müdahalede neden devreye gir­di? Çünkü Japonya zayıf yene müdaha­le etmek istiyor. Bunun için dólar satıp yen alması lazım. Dólar elde edebilmesi­nin yolu ise ABD Hazine tahvili satmak­tan geçiyor.

ABD’de zaten faizi yükselme eğiliminde olan uzun vadeli tahvillere sa­tış gelirse faizlerin daha da artması kaçı­nılmaz. Konut kredisi faizlerinin belir­leyicisi olan uzun vadeli faizlerin kasım ayında yapıacak ara seçimler öncesinde daha da artması istenen bir durum değil ABD yönetimi için. Bu nedenle ABD yö­netimi Japonya ile ortak bir müdahale ile yen/dolar paritesini 157’ye kadar artırdı­lar. Peki bu hamle yen/dolar paritesinin yönünü kalıcı bir şekilde değiştirebilir mi? Bizim tecrübelerimiz değiştirmeye­ceğini söylüyor. Ekonomik sebepler orta­dan kalkmadan yenin dolar karşısındaki değer kaybını tersine çevirmek mümkün görünmüyor.

ABD Hazinesi’nin uzun vadeli tahvil geri alım programını iki katına çıkart­ması da yine uzun vadeli tahvil faizleri­ni düşürmek amaçlı bir hamle. Yukarı­da bahsettiğimiz üzere uzun vadeli fa­izler konut kredisi faizlerini doğrudan etkiliyor. Otuz yıllık konut kredisi faiz­leri %6.67’ye yükselmiş vaziyette. En son 2008’de bu seviyelerdeydi. 2020 yılında ise %2.6’ya kadar gerilemişti. Diğer taraf­tan ABD Hazinesi’nin borç yükü milli ge­lirin %114’ü kadar ve artmaya devam edi­yor. Artan faizler borç yükünün daha hız­lı artmasına neden oluyor. Başkan Trump bu nedenlerle ABD Merkez Bankası’na faizleri düşük tutması yönünde telkinler­de bulunuyor.

Sonuç değişir mi?

Görüldüğü gibi mali baskınlık hem Ja­ponya hem de ABD’deki politika yapıcı­ların karar alma süreçlerini zorlaştırıyor. Kısa vadeli çözüm olarak politika yapıcı­lar piyasa fiyatlamalarına müdahale et­meyi tercih ediyorlar. Fakat geçmiş dene­yimler gösteriyor ki bu tür hamleler mev­cut trendleri değiştirmiyor. Sadece geçici çözümler üretiyor. ABD ve Japonya’da po­litika yapıcıların temel sorunlara dair ge­liştirebilecekleri çözümler piyasalar tara­fından takip edilecek. ABD şimdilik yapay zeka gibi gündemler ile çıkış arıyor. Biz bu ihtimali düşük görüyoruz.