Nasihatler ve musibetler artık işe yaramıyor!

Uğur CİVELEK
Uğur CİVELEK ARKA PLAN dunyaweb@dunya.com

Geride bıraktığımız haftanın ikinci yarısında yaşanan bir gelişme, küresel ölçekte yapay yönlendirme çeşitlemelerine ilişkin tüm girişimleri etkisiz hale getirdi. İyimser senaryolar ve bunların afaki varsayımlarını gizleyerek türetilmiş beklentiler anlamsızlaştı. Çok bildiğini iddia ederek çoğunluğu kendi çıkarları doğrultusunda yönlendirmek için her yolu ısrarla deneyenler, kendilerini çıkış yolu belirsiz bir labirentin içinde bulmanın şokunu yaşamaya başladı! 

ABD yönetiminin onayı ile Irak’ta yapılan katliam şeklindeki operasyon nedeniyle, bir anlamda oyun değişti! Ekonomik ve finansal sorunlara ilişkin hassasiyetler bir anda buharlaştı. Olumsuzlukları gittiği yere kadar görmezden gelme eğilimi, yerini tam aksi yöndeki eğilimlere bırakmak zorunda kaldı. Finansal eğilimler bel verdikçe bilançolara ilişkin beklentiler olumsuzlaştı, ekonomik durgunluğun derinleşmesi olasılığı hortladı ve güven bunalımının as solist olarak sahne almasına sebep oldu. Çıkar çatışmalarını rafta tutarak sorunların ağırlaşması pahasına günü kurtarmaya çalışmak dışında pek bir şey yapamayan siyasiler, doğru ile yanlışı birbirinden ayıramaz hale geldi!

Finansal piyasalar üzerinden kurgulanan zaman kazanmaya yönelik girişimler tam anlamı ile çuvalladı! Diğer paraların dolara karşı güçlenmesi ve önemli maliyet kökenli enflasyon baskılarının kontrol altında tutulması kritik önemdeydi; sermaye piyasalarını yükselterek bilançoları güzelleştirmek yoluyla, risk almak isteyenlerin sayısını artırmak ve piyasalara bir süre için derinlik kazandırmak hedeflenmişti. Fakat olmadı, ava çıkmak zorunda kalanlar panikledi ve birbirlerini avlamak durumunda kaldı!

Dolar güçlenemedi ve tüm paralar altına karşı sert bir şekilde değer kaybetti; petrol ve altındaki hareket enflasyon beklentilerini seri bir şekilde farklılaştırdı. Sermaye piyasaları satış baskısı altında bunaldı; eski ezberler kısmen sahne alarak devlet tahviline yönelik güvenli liman ilgisi yaratsa da bu durumun korunabilmesi zorlaşmış olabilir. Riskten kaçınma eğiliminin güçlenmesi, faaliyet dışı gelir yaratma amaçlı pozisyonlardan kaçışı hızlandırdı; 2020 yılına ilişkin ekonomik senaryolar, daha yılın hemen başında anlamsızlaştı.

Gelişen ekonomilerin risk primine ilişkin fiyatlamalar fazla değişmemiş gibi görünse de bu durum gerçeği yansıtmıyor. Planlanmış tahvil ihraçlarına ilişkin öngörüler tümü ile değişti, yeni girişimlerin tümü ertelenmek durumunda kaldı.

Özelde ABD ile İran arasındaki gerginliklerin nasıl bir seyir izleyeceği belirsizliği, nutuk tutulmasına benzer türde sıkıntılar yaratmış gibi görünüyor. Tepkisel şiddet kullanımının kontrolsüz bir şekilde büyüme eğilimine girmesi olasılığı, küresel ölçekte sistemik çöküş endişelerine tavan yaptırmış olabilir. Böyle olmaması için ortam hazırlama konusundaki girişimlerin sonucu ise kestirilemiyor.

ABD daha güçlü olabilir; fakat İran’ın mevcut koşullar nedeniyle, gerginliği tırmandırmaktan başka bir seçeneği olmadığını düşündürüyor. Irak’taki siyasi ve sosyal gelişmeler, tepkisellikte İran’ı destekliyor. Belirsizliğin azaltılması için ABD’nin düşündüğünden çok daha fazla geri adım atmaya ikna edilmesi gerekiyor ve bu durum bu yıl yapılacak başkanlık seçimlerini etkileyebilir! Bu konudaki belirsizlikler hızla geriletilemediği sürece, küresel kırılganlık algısı yeni rekorlara koşmaya devam edebilir.

Son yarım yüzyılın deneyimi, İran konusunda tehdit çıtasını yükseltmenin geri teptiğine işaret ediyor. ABD ise bu olumsuzluğu çok iyi bilmesine rağmen, misilleme olasılığını ortadan kaldırmak adına tehdit dozunu yükselterek yangına körükle gitmekten vazgeçemiyor! Son aylarda İran ve Irak’ta mevcut yönetimlere karşı güçlenen muhalif girişimler de bir anda buharlaştı, hepsi ABD karşıtlığı ve intikam konularında uzlaşarak yeniden kenetlendi! İran’ı yalnızlaştırmaya çalışanların kendi kurdukları tuzağa düşmesi ve çıkış yolu bulamıyor olması, yeni bir milat algısı yaratıyor ve her konudaki beklentileri farklılaştırıyor.

Bu açmaz daha sıkıntılı bir dönemin başlangıcı olabilir! Boşa koysan dolmuyor, doluya koysan almıyor! Sorunlar ağırlaştıkça, çaresizliğe bağlı güven kaybı büyüyor!

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar