Paranın yeni yarışı: Ödeme altyapıları

Bir ürünün tasarımı Almanya’da yapılır­ken üretimi Çin’de, finansmanı Lond­ra’da, satışı ise Körfez ülkelerinde gerçek­leşebiliyor. Küresel ticaretin giderek daha entegre hale geldiği günümüzde, sınır öte­si ödeme sistemleri dünya ekonomisinin gö­rünmeyen ancak en kritik altyapılarından bi­ri olarak öne çıkıyor. Ancak trilyonlarca do­larlık işlemin aktığı mevcut sistemlerde hız, maliyet ve erişilebilirlik konularındaki tar­tışmalar, yeni nesil çözümlere yönelik arayış­ları da beraberinde getiriyor.

Bugün uluslararası ödemelerin büyük bölü­mü, 200’den fazla ülke ve bölgede faaliyet gös­teren 11 binden fazla finansal kuruluşu birbi­rine bağlayan SWIFT ağı üzerinden gerçek­leşiyor. SWIFT, küresel finansal iletişimin omurgası olarak sistemin işleyişinde kritik bir role sahip. Avrupa’da SEPA ve SEPA Ins­tant, Çin’de ise CIPS sistemi öne çıkarken, özel sektör kaynaklı ödeme ağları da ekosis­temde çeşitliliği artırıyor.

Tüm bu gelişmelere rağmen uluslararası ödemelerde ABD doları merkezdeki konumu­nu koruyor. Küresel döviz rezervlerinin yak­laşık yüzde 58’i dolar cinsinden tutulurken, başta enerji olmak üzere, uluslararası ticaret işlemlerinin ve finansal transferlerin önemli bölümü de dolar üzerinden gerçekleştiriliyor. Bu durum, alternatif ödeme koridorlarına yö­nelik arayışları artırsa da doların küresel ağır­lığını sürdürdüğünü gösteriyor.

Ödeme sistemlerinde yeni oyuncu

Son dönemde bu alandaki en dikkat çekici girişimlerden biri, merkez bankası dijital pa­ra birimleri (CBDS) üzerine inşa edilen mB­ridge platformu oldu. İlk olarak 2021’de Ulus­lararası Ödemeler Bankası (BIS) öncülüğünde başlatılan proje; Çin, Hong Kong, Birleşik Arap Emirlikleri ve Tayland merkez bankalarının iş birliğiyle geliştirildi. Daha sonra Suudi Ara­bistan Merkez Bankası’nın da katılımıyla pro­je daha geniş bir yapıya kavuştu.

2024’te BIS’in projedeki doğrudan rolünü sonlandırmasının ardından platformun yöne­timi katılımcı ülkelerin kontrolüne bırakıldı.

mBridge’i farklı kılan ne?

mBridge’i öne çıkaran unsur, farklı ülkele­rin merkez bankası dijital para birimlerinin aynı altyapı üzerinde doğrudan işlem gerçek­leştirebilmesine imkan tanıması. Blok zinciri tabanlı dağıtık defter teknolojisi üzerine inşa edilen sistem, geleneksel sınır ötesi ödemeler­deki çok katmanlı aracı yapıları azaltarak ma­liyetleri düşürmeyi ve işlemleri gerçek zaman­lıya yakın hızlarda tamamlamayı hedefliyor.

Platform üzerinden bugüne kadar yaklaşık 470 milyar yuan büyüklüğünde pilot işlem ger­çekleştirilmiş olması, projenin teorik bir çalış­manın ötesine geçerek gerçek kullanım senar­yolarına yaklaştığını gösteriyor. Bu yönüyle mB­ridge, merkez bankası dijital para birimlerinin gerçek ekonomide kullanımına ilişkin en kap­samlı örneklerden biri olarak değerlendiriliyor.

Yeni rekabet altyapılarda

mBridge’in ortaya çıkışı, küresel finans sis­teminde yeni bir dönemin habercisi olarak de­ğerlendirilebilir. Ancak bu gelişmeyi doların mevcut hakimiyetine yönelik kısa vadeli bir meydan okuma olarak yorumlamak doğru ol­maz. Bir miktar azalma olsa da; doların sahip olduğu likidite, derin finansal piyasalar ve kü­resel kabul düzeyi göz önüne alındığında, ulus­lararası sistemdeki merkezi konumunu koru­maya devam etmesi bekleniyor.

Asıl dikkat çekici nokta ise rekabetin artık para birimlerinden çok ödeme altyapıları ara­sında yaşanıyor olması. Merkez bankası diji­tal para projeleri, anlık ödeme sistemleri ve bölgesel ağlar; uluslararası transferlerde ve­rimlilik, güvenlik ve maliyet avantajı sağla­mak için yarışıyor.

Önümüzdeki dönemde ülkeler ve finansal kuruluşlar açısından yalnızca hangi para biri­minin kullanıldığı değil, işlemlerin hangi alt­yapılar üzerinden gerçekleştirildiği de strate­jik önem taşıyacak. Güvenlik, erişilebilirlik, ölçeklenebilirlik ve işlem kapasitesinde öne çıkan sistemler, küresel ticaretin geleceğini şekillendirmede daha fazla söz sahibi olacak.

Finans sektöründe uzun yıllardır ödeme sistemlerini konuşuyoruz. Ancak bugün ilk kez tartışmanın merkezinde yalnızca para bi­rimleri değil, onları hareket ettiren altyapılar da yer alıyor. Bu nedenle mBridge’i yalnızca yeni bir ödeme platformu olarak değil, küre­sel finans mimarisinde yaşanan dönüşümün önemli göstergelerinden biri olarak değer­lendirmek gerekiyor.

Önümüzdeki on yılın kazananları, yalnız­ca en büyük ekonomilere sahip olanlar de­ğil; sermayeyi en hızlı, en güvenli ve en dü­şük maliyetle hareket ettirebilen ağları ku­ranlar olacak.