Peki, bizim emekli aylığı nasıl ödenecek?

Serbest Kürsü
Serbest Kürsü

Ozan BARDAKÇI

Sosyal Güvenlik Uzmanı

Nesillerin arası aktarım” kavramının iktisadi ve sosyal karşılığı muhtemelen sosyal güvenlik sistemidir. Çalışmadığınız dönemde, çalıştığınız dönemler için emekli maaşı alırsınız.

Çalıştığımız dönemde sisteme para aktarırız. Emekli olanlar da o paradan maaş alır. Biz emekli olduğumuzda ise bizden sonra sisteme girenler sisteme para aktarır, biz de oradan emekli maaşı alırız.  

Sisteme yeni katılan sayısı azaldıkça, pasif durumda olup sistemden aylık alanlar zor duruma düşer. Sisteme hiç katılan olmazsa sistem kısa bir süre sonra çöker. Ponzi[1] sistemlerine benziyor gibi.

Sisteme katılım önemlidir elbette. Bir de işin sisteme katılan ile sistemden alınan boyutu vardır. Yani ne kadar sürede ne kadar prim ödedin, ne kadar sürede ne kadar aylık aldın?

- Kişi yatırdığından fazla alıyorsa sistem bonkör,

- Kişi yatırdığı kadar alıyorsa sistem denk,

- Kişi yatırdığından az alıyorsa sistem reforma ihtiyaç duyuyor

demektir. Şayet bonkör sistem gelecek tasarrufu yapmıyorsa zaman içinde reforma ihtiyaç duyar hale gelebilir. Bu nedenle sosyal güvenlik harcamalarında gelir gider dengesini gözetilmek zorundadır.  

Tablo 1. SGK Gelir-Gider Dengesi[2] (*Bin TL)

Yıl

Prim geliri

Emekli aylığı

Sağlık gideri

Toplam tider

Karşılama oranı

2016

184.445.994

185.157.568

67.992.868

253.150.436

%72,9

2017

208.064.459

209.545.653

77.632.066

287.177.719

%72,5

2018

255.619.125

245.105.705

91.512.240

336.617.945

%75,9

2019

293.828.025

298.614.722

110.697.418

409.312.140

%71,8

2020

323.181.066

343.045.567

135.673.782

478.719.349

%67,5

2020[3] yılına kadar son beş yıldaki gelir gider dengesi tablodaki şekilde. Yatan primler emekli aylıklarını ancak karşılayabiliyor. Bir de sağlık gideri eklenince karşılama oranı %70’lerde.

Prim gelirlerine kanun gereği %25 devlet katkısı eklenir. Devlet katkısı eklendikten sonra da gelirler giderleri karşılamazsa bütçeden transfer ödemesi gerçekleştirilir. Yani Hazine’den, vergilerden…   

Tablo 2. SGK Bütçe Transferleri 1.000 TL (2016-2020, Teşvikler, Ek ödemeler ve Devlet katkısı dahil)

Yıl

Bütçe Transferi

Değişim %

GSYH’ye Oranı %

2016

108.073.487

36,7

4,11

2017

128.182.906

18,6

4,09

2018

150.530.375

17,4

4,00

2019

196.797.506

30,7

4,56

2020

248.846.194

26,4

4,93

 

Son beş yılda bütçeden yapılan transferler sürekli artış göstermiş. Dolayısıyla gayri safi yurtiçi hasıla denen o yıl ülkede üretilen tüm mal ve hizmetlerin toplam değerinin yaklaşık %5’i sosyal güvenlik harcamalarına aktarılmış.

Önümüzdeki yıllarda; emekli aylığı alt sınırının 1.500 TL’den 2.500 TL’ye çıkarılması, kamu görevlilerine 3600 ekgösterge verilerek emekli aylıklarının 1.300’er lira artırılması, 3.600 ekgösterge verilirken yüksek ekgöstergelerin daha da artırılması, emekli aylığıyla birlikte kamudan maaş alan kişilerin artması[4]  gelir gider dengesini etkileyecek gibi görünüyor.

Gider kanadında; bayram ikramiyesi, alt sınır aylığı, hem emekli maaşı hem memur maaşı alabilenler, ekgösterge artışları…..

Gelir kanadında; primler, 2 yılda bir yapılandırma ile gelen primler, satılan gayrimenkuller.

Gider sürekli artarken gelir sabit kalıyor. Hal böyle olunca emeklinin aylığı hazineden karşılanmaya başlıyor.

Sosyal güvenlik sistemi mali dengesini koruyamadıkça hazineye yaklaşıyor. Hazineye yaklaştıkça, peki ilerde bizim emekli aylığı nasıl ödenecek sorusu akla geliyor.

Kaynaklar:

[1] Saadet zinciri

[2] Veriler SGK web sitesinde yer alan aylık bültenlerden derlenmiştir.  

[3] 2021 verileri henüz açıklanmamıştır.

[4] 5335 sayılı Kanun emeklilerin kamuda çalışması halinde aylıklarının kesilmesini düzenlemektedir. İstisnada yazılan kişiler hem emekli aylığı hem de kamudan maaş alır.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar
Balona nefes vermek… 22 Mayıs 2022