Perakende ticareti ‘altın’ sürüklüyor

Martta yıllık bazda toptan ticaret satış hacmi yüzde 3,5 azalırken, perakende ticaret satış hacmi yüzde 21,2 arttı. Perakende ticarette harcama gruplarına göre en hızlı yıllık artış yüzde 85,6 ile büyük bölümünü altın satışlarının oluşturduğu kuyumculukta.

Küresel risk ve belirsiz­lik sürecinde vatan­daşların temel tüketim harcamalarını kısarken ellerin­deki birikimleri enflasyondan korunma refleksiyle güvenli li­man olarak görülen altına yö­nelişi sıcak savaş yaşanan mart ayında da devam etti.

Türkiye İstatistik Kuru­mu’nun (TÜİK) ticaret satış ve­rileri, perakendede sınırlı da olsa artışın sürdüğüne işaret ederken, veri setinin ayrıntıları aslında “servet koruma davranı­şı” ile “niş” harcama niteliğinde­ki kuyum satışlarının oranı yük­selttiğini ortaya koyuyor. Özel­likle orta sınıfın belli kalemler dışında harcamayı kısarak ta­sarruflarını altına kaydırma eği­limi savaş ayı martta güçlendi. Toptan ticaret yıllık bazda dara­lırken, kuyumculuk harcamaları hariç tutulduğunda perakende tüketimdeki artışın da son dere­ce düşük kaldığı dikkati çekti.

Toptan ticarette yıllık bazda daralma

TÜİK’in mart ayı verilerine göre (toplam) ticaret satış hac­mi önceki aya göre yüzde 1,9 art­tı. Bu kapsamda; aylık bazda mo­torlu kara taşıtlarının ve moto­sikletlerin toptan ve perakende ticareti ile onarımında yüzde 2,9 azalış yaşanırken, toptan ticaret satış hacmi yüzde 2,4, peraken­de ticaret satış hacmi de yüzde 2,6 arttı. Yıllık bazda ise motor­lu kara taşıtlarının ve motosik­letlerin toptan ve perakende ti­careti ile onarımında yüzde 10,3 ve toptan ticaret satış hacminde yüzde 3,5 azalış yaşanırken, pe­rakende ticaret satış hacminde ise yüzde 21,2 artış gerçekleşti. Böylece toplamda ticaret hac­mi, perakendeden gelen etkiyle bir yılda sadece yüzde 1,7’lik bir artış kaydetti.

Kuyumda bir kata yakın artış

Perakende tüketimdeki ger­çek canlılığı test etmek için eko­nomistler genellikle altın ve ya­tırım davranışından arındırıl­mış tüketim göstergelerini esas alıyor. TÜİK, perakende ticaret­te “saat ve mücevher” grubu ha­riç değişime de veri setinde yer veriyor. Bu veriler ise toptan ti­caret daralırken, küresel ve ulu­sal ekonomideki belirsizlikler, jeopolitik sorunlar, bölgesel sa­vaşlar gibi gelişmelerin etkisiy­le artan belirsizlik ortamında değer saklama ve yatırım aracı olarak altına yönelişin peraken­dede yaşanan artışta etkili oldu­ğunu gösteriyor.

Perakende Satış Hacim En­deksi içinde yer alan harcama grupları içinde hem aylık hem yıllık bazda açık farkla en yük­sek artışlar, “Uzmanlaşmış ma­ğazalarda saat ve mücevher perakende satışı” kaleminde. Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış endekse göre bu alanda martta satışlarda aylık bazda yüzde 11,7 artış yaşandı. Takvim etkisinden arındırılmış endekse göre de bu grupta yıllık artış yüzde 85,6 oldu.

Endeksi oluşturan Söz konu­su kalem, istatistiksel sınıfla­mada altın takılar (bilezik, kol­ye, yüzük, küpe vb.), pırlanta ve diğer değerli taşlı takılar, gümüş takılar, takı setleri ve lüks saat­ler gibi ürünleri kapsıyor ancak satışların büyük bölümünü ya­tırım ve kazanç amaçlı satın alı­nan fiziki altınlar oluşturuyor.

Ancak söz konusu “saat ve mücevher” grubu hariç tutul­duğunda ise perakende ticaret satış hacminde aylık bazda ar­tışın sadece yüzde 0,9, yıllık ar­tışın da yüzde 12,7 ile düşük ol­duğu dikkati çekiyor. Buna gö­re perakende satış hacminde martta yaşanan aylık artışın 1,7 puanlık, son bir yıldaki artışın da 8,4 puanlık kısmı, bu harca­ma grubu kaynaklı.

Saat ve mücevher grubunda­ki yüksek artış, hane halklarının geniş tabanlı tüketim harcama­larını kısma, gelirlerini altına yönlendirme eğiliminin güçlen­diğini gösteriyor. Kuyumculuk ürünleri perakende satışlarda­ki artışta belirleyici olurken, bu ürünlerin satışları hariç tutul­duğunda tüketimdeki artışın çok sınırlı olduğu görülüyor.

Yıllık ciro artışı yüzde 34,6

Sanayi, inşaat, ticaret ve hizmet sektörleri toplamında ciro endeksi martta aylık bazda yüzde 4,4 arttı. Bu kapsamda önceki aya göre sanayi sektörünün cirosu yüzde 5,7 arttı. Sanayi kapsamında yer verilen madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 18,7 olan aylık ciro artışı imalatta ise yüzde 5,3 düzeyinde gerçekleşti. Ana sektörler bazında ticarette yüzde 4,9, hizmetlerde yüzde 2,8 ciro artışı kaydedilirken, inşaat sektörünün cirosu önceki aya göre yüzde 0,9 düştü. Toplam ciroda yıllık artış ise yüzde 34,6 oldu. Bir yıl önceki düzeye göre cirosunu en fazla artıran ana sektör yüzde 36,5’le hizmetler oldu. Yıllık artışta bu sektörü yüzde 35,9’la ticaret, yüzde 33,2 ile sanayi izledi, inşaatta ise yüzde 22 ile çok daha düşük bir artış kaydedildi. Sanayi kapsamında ciro artışı madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 51,8, imalatta ise yüzde 32,6 oldu. Hizmetler alanında ise en yüksek yıllık ciro artışı yüzde 52,5’le konaklama ve yiyecek alt sektöründe kaydedildi, bunu yüzde 41,1’le bilgi ve iletişim, yüzde 39,1’le idari ve destek hizmetleri izledi.

Bilgisayar ve cep telefonunda da hızlı artış

Yıllık artışta saat ve mücevher grubunu yüzde 49,2 ile “uzmanlaşmış mağazalarda bilgisayar, bilgisayar donanımı ve yazılımı, iletişim aygıtları” grubundaki satışlar izledi. Büyük bölümünü cep telefonlarının oluşturduğu bu grupta satışlar martta aylık bazda da yüzde 6,1’le hızlı artışını sürdürdü.

Yıllık artış oranında bunları yüzde 40,3’le “uzmanlaşmış mağazalardaki diğer malların perakende ticareti”, yüzde 28,8’le yakıt hariç gıda dışı ürünlerin perakende satışları, yüzde 28’le uzmanlaşmış mağazalardaki bilgi ve iletişim teçhizatı satışları izledi.

Son bir yılda tezgahlar ve pazar yerleri aracılığıyla yapılan perakende ticaret yüzde 24,1, posta yoluyla veya internet üzerinden yapılan yüzde 20,7, mağazalar, tezgahlar ve pazar yerleri dışındaki perakende ticaret yüzde 19,2 arttı.

En temel tüketim maddesi olan gıdada perakende satışlardaki artış ise düşük kaldı. Yıllık bazda yüzde 7,3 artan gıda, içecek ve tütün perakende ticaretinde aylık bazdaki artış da sadece yüzde 0,8 oldu. Uzmanlaşmamış mağazalarda gıda, içecek ve tütün ağırlıklı perakende ticarette de yıllık artış yüzde 6,6 olurken, aylık artış yüzde 0,6’da kaldı.