Petrolün korku endeksi

Yeniden alevlenen ABD-İran gerilimi ile jeopolitik riskleri yeniden sahneye ta­şıdı. Yazının yazıldığı esnada henüz sahada fiili bir harekât başlamadı. Avrupa verdiği mesaj ile ABD’ye yeşil ışık yaksa da, İran’ın haritadaki yerinden çok daha fazlasını tem­sil ettiği kesin.

Kanıtlanmış petrol rezervi ve üretimi sıralamalarında liste karışık

Dünya’da 1.77 trilyon varil petrol rezer­vi olduğu biliniyor. OPEC verilerine gö­re İran, kanıtlanmış petrol rezervinde 209 milyar varil ile Dünya sıralamasında üçün­cü sırada. Venezuela 303 milyar varille ilk sıradayken, onu 267 milyar varil ile Suudi Arabistan takip ediyor. Rusya’nın 80 milyar varil, Çin’in 28 milyar varil ve ABD’nin 35 milyar varillik rezervi bu ülkeleri sıralama­da daha aşağı konumlandırıyor.

Ülkelerin petrol üretim miktarlarıysa farklı bir sıralamaya işaret ediyor. Dünya’da günlük yaklaşık 73 milyon varil petrol üre­timi gerçekleşiyor. ABD toplam üretimde yüzde 22’lik paya sahip. Günlük toplam üre­timin yüzde 36’sı OPEC ülkelerinde ve yüz­de 31’i Orta Doğu Bölgesinde gerçekleşiyor. Latin Amerika’nın günlük üretimdeki payı yüzde 10, Rusya’nın yüzde 13 ve Çin’in pa­yı yüzde 5 olarak verilere yansıyor. İran ise günlük yaklaşık 4 milyon varillik üretimi ile kendi rezervinin yüzde 1’nden daha düşük bir üretim gerçekleştiriyor ve Dünya sırala­masında daha geride kalıyor.

Tüm bu istatistikler üretimde geri planda kalsa da, kanıtlanmış petrol rezervi açısın­dan İran’ın stratejik önemini ortaya koyuyor. Öte yandan petrol piyasasında hem OPEC ve OPEC+’ın gücünü hem de Orta Doğu coğraf­yasının hâkimiyetinin altını çiziyor. OPEC tarafında Suudi Arabistan ve OPEC+ tarafın­da Rusya’nın söz hakkı da rakamlara yansıyor.

Dünya’da petrolün yaklaşık 50 yıllık ömrü kaldığı raporlara yansırken, rezervi yüksek ülkeler pozitif ayrışıyor. . .

Petrol malum sınırlı bir kaynak. Dünya’da petrole olan talep son rakamlara göre günlük yaklaşık 103 milyon varil. Dünya’da kaç yıl­lık petrol rezervinin kaldığını ifade eden re­zervler /üretim oranında 2024 verilerine gö­re önümüzdeki yaklaşık 50 yıl içinde Dünya genelinde petrolün tükeneceği küresel rapor­lara yansırken, petrolde kanıtlanmış rezer­vi yüksek, üretimi düşük ülkeler önemli bir potansiyel barındırıyor.

Bu yönteme göre ABD’nin yaklaşık 11 yıllık petrolü kaldığı he­saplanırken, bu rakam Rusya’da 58 yıl ve İran dâhil olmak üzere Orta Doğu Bölgesinde yak­laşık 200 yıldan daha uzun olarak hesaplanı­yor. Bu da son birkaç haftadır yaşanan jeopo­litik gerilimi daha net açıklıyor.

Ham petrol oynaklık endeksi petrol fiyatlarında riske işaret ediyor

Jeopolitik risklerin petrol fiyatlarına et­kisini ölçümlemek için fiyat hareketleri ka­dar önemli farklı bir gösterge var. CBOE ham petrol oynaklık endeksi (OVX), petrol piyasa­larında korku endeksi olarak kabul ediliyor. OVX, ham petrol opsiyonlarından türetilen ve önümüzdeki 30 gün için beklenen oynak­lığı ölçen bir endeks.

Hisse senetleri için VIX korku endeksi ne ise, petrol piyasası için de OVX benzer şekilde yorumlanıyor. OVX, Ara­lık ayında durağan kabul edilen 30–35 ban­dında seyrettiği sakin sakin bir görünümden, Ocak ayı itibarıyla risk beklentisi daha yük­sek olan 45–50 bandına doğru yükselmiş. İl­ginç olan bu artışın petrol fiyatlarından da­ha hızlı gerçekleşmiş olması.

Yani piyasa he­nüz sert bir fiyat sıçraması görmese de, olası bir şok ihtimalinin altını çiziyor. Burada İran geriliminin de payı var ama Hürmüz Boğazı­nın yaratabileceği jeopolitik riskin daha ön planda algılandığı da söylenebilir. Bu aşama­da ABD-İran geriliminde konu İran’ın dışına taşar ve Orta Doğu içerisinde yayılarak bölge­sel bir risk haline dönüşürse, OVX’in değindi­ği kuvvetli belirsizliğin çok kısa vadede petrol fiyatlarına da yansıması kaçınılmaz olacaktır.

Konu sadece petrol mü?

İran’ın zenginliği petrol ile sınırlı değil. Yer altında barındırdığı doğalgaz rezervine ek olarak teknoloji dünyasının beyaz altını kabul edilen lityum ve savunma sanayisinin bel ke­miği olan nadir toprak elementleri ile birleş­tirdiğimizde İran’ın önemi çok daha net orta­ya çıkıyor. Bu da İran’a yönelik iştahın önemli bir risk unsuru olacağının altını çiziyor.