Planlı üretimle daha güçlü gıda güvencesine

Tarımsal üretim planlaması, Bakan İb­rahim Yumaklı’nın hayata geçirdiği ve ülkemiz açısından belki de son yüzyılın en stratejik projelerinden biri. Hayvansal üre­timde üçüncü yılına giren, bitkisel üretim­de ikinci yılını tamamlamak üzere olan bu yeni destekleme politikasının olumlu so­nuçları kendini hissettirmeye başladı. As­lında kısa vadede; sistemin paydaşlara iyi anlatılması ve sahada başarıyla uygulanma­sı hedefleniyordu. Bunlar büyük ölçüde ba­şarıldı. Geçtiğimiz Şubat ayında Tarım ve Orman Bakanlığı, “Tarımsal Üretim Plan­laması” başlıklı bir çalışma yayınladı. Şu­nu belirtmeliyiz ki kamuoyunun tartıştığı konuların birçoğunun cevapları Bakanlığın yayınlarında mevcut.

Sade, esnek ve güçlü bir destekleme mekanizması

İklim değişikliğini ve suyu planlamanın merkezine alan bu yaklaşım; 3 yıllık ola­rak açıklanan desteklerle, katsayı ve katsa­yı değeri üzerinden daha sade bir planlama sürecini; gıda enflasyonunun arz cephesin­den sorumlu bir Bakanlık olarak, arz dalga­lanmalarının önüne geçmeyi ve böylece gı­da piyasalarında istikrarı sağlamayı amaç­lıyor. Kişi başına su varlığı açısından henüz su fakiri bir ülke olmamakla birlikte suyun zaman ve mekan dağılımının giderek bozul­ması, yağmurun zaman zaman rahmet yeri­ne afete dönüşmesine yol açıyor. Yeraltı su seviyelerinin çok düştüğü Konya, Karaman ve Aksaray gibi havzalarda çok su tüketen ürünlere kısıtlama getirilmesinin önemi, Bakanlığın bahsettiğimiz belgesinde özel­likle vurgulanıyor. Sadece 2014-2024 ara­sı dönemine baktığımızda, Konya’da çok su tüketen mısır ekim alanlarının üç katından fazla artarak ülkede ilk sıraya yerleştiğini görüyoruz. Planlı üretimle birlikte su kısı­tı olan havzalarda, mısır alanlarında önemli bir daralmanın olması ise bu yeni politika­nın başarılı bir sonucu. Temel destek, planlı üretim desteği ve geliştirme desteği olmak üzere üç aşamalı destek yapısı temelde kat­sayılarla yönlendiriliyor. Hangi ürüne, han­gi havzada, ne kadar destek verileceği veya verilmeyeceği, katsayıları değiştirerek son derece sade ve esnek bir şekilde belirlene­biliyor. Bu katsayılar çok sık değişmediğin­den sadece katsayı değerini her yıl değişti­rerek, tarımsal desteklerin büyüklüğü ve nereye aktarılacağı netlik kazanıyor.

Vana metaforu

Planlı üretimle başlayan yeni destekle­me modelini açıklarken daha önceki yazıla­rımda vana metaforunu kullanmıştım. Bu­na göre tarla başındaki ana boruda yer alan vana ile tarıma sağlayacağınız toplam des­tek hacmini belirliyorsunuz. Buna katsayı değeri diyoruz. Tarlanın farklı parselleri­ne (ürünlere) ne kadar transfer yapılacağı ise katsayılarla belirleniyor. Sonuçta bir­kaç parametreyi değiştirerek tarımsal des­tekleri en uygun alanlara kolaylıkla dağıta­biliyorsunuz. 2025 üretim yılı için 244 TL olan katsayı değeri 2026 üretim yılında 310 TL’ye yükseltildi.

Bunun yanı sıra özel alanlarda ilave des­tekler bu sistemin önemli bir parçası. Örne­ğin, tarımsal üretimden uzaklaşan gençleri ve kadınları tarımda tutabilmek için TAR­SİM sigortası indirimleri, kırsal kalkınma hibelerinde öncelik vb. üretim planlama­sı dahilinde sağlanmakta. Tarımsal örgüt­leri güçlendirmek için de ilave katsayılar, aile işletmeleri için ilave destekler; sertifi­kalı tohum kullanımında ve hastalıktan ari işletmelerde ek destekler söz konusu. Hay­vansal üretim için de temel hayvancılık ve ürün geliştirme destekleri, üretim planla­masının bir parçası olarak uygulanıyor.

Ezcümle; iklim ve su baskısının yanı sıra ülkemizin sınırlarında devam eden ve bü­yüme riski olan savaşlarla gıda güvencesi giderek bir milli güvenlik meselesi haline geldi. Artık kaynakları daha etkin kullan­mak, özellikle temel gıdada yeterliliğimizi daha üst seviyelere çıkarmak, ülkemizi böl­gesel bir stratejik gıda üssü haline getirmek hem dayanıklılığımızı artıracak hem de yu­muşak gücümüzün daha çok hissedilmesini sağlayacaktır.