Salgın günleri: Yardım toplama mevzuatına genel bir bakış

Av. Hatice ZÜMBÜL
Av. Hatice ZÜMBÜL Hukuki Perspektif av.haticezumbul@gmail.com

Dünyayı etkisi altına almış bulunan korona virüsünün sebep olduğu kovid-19 salgını sebebiyle insanlık olarak geçirdiğimiz bu zor günler herkes için belirsizlik oluşturmakta ve hukuki açıdan da gerek işçi-işveren ilişkileri, gerek sözleşme ilişkileri, gerekse veri güvenliği ve vergisel yükümlülükler bağlamında her gün yeni bir hukuki düzenleme/değişiklik ve dolayısıyla uyum ile bizleri karşı karşıya bırakmaktadır.

Söz konusu değişiklikler/düzenlemeler birçok hukukçu/danışman tarafından bir şekilde ele alınmakta ve uygulamada da adım adım takip edilmekle beraber, diğer taraftan söz konusu salgının ortaya çıkardığı dayanışma/beraberlik ruhu temelinde ortaya çıkan toplumsal özveri çerçevesinde yürütülen yardımlaşma kampanyalarına ilişkin olarak da yardım toplama mevzuatı hükümlerinin dikkatli bir şekilde incelenmesi ve burada öngörülen usullere uygun bir şekilde hareket edilmesi gerekmektedir.

Bir amaç çerçevesinde hukuka uygun bir şekilde yardım toplanabilmesi için öncelikle aşağıda gösterilen mevzuat hükümlerine dikkat edilmelidir:

i) 2860 Sayılı Yardım Toplama Kanunu (“Kanun”)

ii) Yardım Toplama Esas ve Usulleri Hakkında Yönetmelik (“Yönetmelik”)

iii) İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü tarafından hazırlanan 2005/38 sayılı Yardım Toplama Mevzuatı ve Uygulamaları Genelgesi (“Genelge”)

Bu çerçevede öncelikle hangi amaçlarla, kimler tarafından yardım toplanabileceği tespit edilmelidir; “Kamu yararına uygun olarak, amaçlarını gerçekleştirmek, muhtaç kişilere yardım sağlamak ve kamu hizmetlerinden bir veya birkaçını gerçekleştirmek veya destek olmak üzere gerçek kişiler, dernekler, kurumlar, spor kulüpleri, gazete ve dergiler yardım toplayabilirler.”

Kanun, sınırlı sayıda sayma ilkesi (numerus clausus) ile hareket ederek yardım toplama amaçlarını ve yetkili kişileri belirlemiştir. Bu nedenle, hükümde sayılmadıklarından, şirketler, sendikalar, özel radyo ve televizyon kanalları, siyasi parti teşkilatları ve bunların yan kuruluşları gibi tüzel kişilere yardım toplama izni verilmeyecektir.

Benzer şekilde, yardım toplama şekilleri de Kanun’da belirlenmiştir; makbuzla, belirli yerlere kutu koyarak, bankalarda hesap açtırarak, yardım pulu çıkararak, eşya piyangosu düzenleyerek, kültürel gösteriler ve sergiler yoluyla, spor gösterileri, gezi ve eğlenceler düzenlemek veya bilgileri otomatik ya da elektronik olarak işleme tabi tutulmuş sistemler kullanmak suretiyle yardım toplanması mümkündür.

Yardım toplama faaliyetlerinde, yardım toplama şekillerinden bir veya birkaçı kullanılabilir. Ancak makbuz ve bilet yoluyla toplanacak yardımlarda, yardımın hangi amaç için toplandığının belirtilmesi zorunludur. Makbuz ve biletlerin biçimi, bastırılması, kullanılması ve dağıtılması hususlarına ait esaslar Yönetmelik’te belirlenmiştir.

Buna göre Yönetmelik’te belirlenen esaslar genel olarak şu şekildedir:

  • Yardım toplama faaliyetlerinde kullanılmak üzere bastırılan makbuzlar; müteselsil ve sıra numarası taşıyacak şekilde ve ciltler halinde tertip edilir. Ciltleri oluşturan asıl ve koçan yaprakları aynı renk kağıtlara basılır.
  • Makbuzların asıl ve koçanlarında; gerçek kişilerce bastırılması halinde sorumlu kurul üyelerinden en az ikisinin ad, soyad ve adresleri,izin veren makam, verilen iznin tarih ve sayısı ile iznin başlangıç ve bitiş tarihine ait bilgiler bulunur. Eşya piyangosu düzenlenerek yardım toplanması halinde bastırılacak biletler, kültürel gösteriler ve sergiler, spor gösterileri, gezi ve eğlenceler düzenlemek suretiyle yardım toplanması hallerinde bastırılacak bilet ve davetiyelerde de işbu bilgilerin bulunması ve ayrıca rakam ve yazı ile olmak üzere bilet ve davetiye bedellerinin gösterilmesi zorunludur.
  • Yardım toplanmasına izin veren makamın uygun görmesi halinde üzerinde rakam ve yazı ile yardım miktarı belirtilmiş maktu makbuzlar da bastırılabilir. Bu makbuzlarda da üçüncü fıkrada yazılı bilgilerin bulunması zorunludur.
  • Yardım toplamakla yetkili ve görevli kişiler her halde 15 günde bir, topladıkları yardım miktarının 1.000 Türk Lirasını geçmesi halinde 15 günlük süreyi beklemeksizin topladıkları parayı sorumlu sayman üyeye teslim etmek veya bu amaçla bankalarda açılmış bulunan hesaplara yatırmak zorundadırlar.

    Ancak tüm bu aşamalardan önce, yardım toplama faaliyetinin başlatılabilmesi için yetkili makamdan izin alınması gereklidir.

İzin alınacak makam

Yardım toplama faaliyeti bir ilin birden fazla ilçesini kapsıyorsa o ilin valisinden, bir ilçenin sınırları içinde ise o ilçenin kaymakamından izin alınır. Yardım toplama faaliyeti birden fazla ili kapsıyorsa yardım toplama faaliyetine girişecek gerçek veya tüzel kişilerin yerleşim yerinin bulunduğu ilin valisinden izin alınır ve izni veren valilik tarafından ilgili valiliklere ve İçişleri Bakanlığına bilgi verilir.

Başvuruda bulunabilecekler

Yardım toplama faaliyeti için başvuru, oluşturulacak sorumlu kurul tarafından yapılır. Gerçek kişiler, yardım toplama faaliyeti için en az üç kişiden ibaret sorumlu kurul oluşturmak zorundadırlar. Tüzelkişilerin sorumlu kurulu, yönetim organlarıdır. Sorumlu kurulda görev alanlar ile değişikliklerin, izin veren makama on gün içinde bildirilmesi gerekir.

Başvuru

Yardım toplama faaliyetine girişmek isteyen kişi ve kuruluşlar, işbu isteklerini bir dilekçe ve diğer gerekli belgeler ile, yukarıda gösterilen esaslara göre yetkili olarak belirlenmiş makama bildirmelidirler. Bu kapsamda başvuru sırasında şu belgeler izin veren makama sunulmalıdır;

a- Gerçek kişilerden; yardım toplamanın amacı, şekli, süresi, ne miktarda yardım toplanacağı ve bu faaliyette çalıştırılacak kişi sayısını belirten bilgileri ihtiva eden dilekçe,

b- Tüzel kişilerden; yardım toplamanın amacı, şekli, süresi, faaliyet alanı, ne miktarda yardım toplanacağı ve faaliyette görevlendirileceklerin isimlerini ihtiva eden yönetim kurulu kararının da ekleneceği dilekçe,

c- Faaliyette görevlendirileceklerin nüfus cüzdan fotokopisi, ikametgah ilmuhaberleri, sabıka kayıt belgeleri ve ikişer adet vesikalık fotoğrafları,

d- Toplanacak yardım miktarını belirlemeye yarayacak rapor ve keşif özeti gibi belgeler,

e- Yardım toplama faaliyetinde görevlendirilecekler arasında kamu görevlileri bulunuyorsa, bunlarla ilgili valilik ve kaymakamlıklardan alınan izin belgesi, (Kamu görevlilerinin yardım toplama faaliyetinde yer alabilmeleri için Kanun’un 13. maddesinde özel şartlar ve sınırlamalar düzenlenmiştir.) [1]

İzin vermeye yetkili makamlarca başvuru üzerine; işin önemi, yardım toplama faaliyetine girişeceklerin yeterlikleri, yapılacak hizmetin amaca ve kamu yararına uygunluğu, yardım toplama faaliyetinin başarıya ulaşıp ulaşamayacağı ve gerekli görülen diğer konular üzerinde inceleme yapılır ve sonucu en geç iki ay içinde başvuranlara bildirilir.

İzin veren makamca gerekli görülecek diğer bilgi ve belgeler daha sonra tamamlattırılabilecektir.

Süre

Yardım toplama süresi, izin veren makam tarafından belirlenir. Bu süre bir (1) yılı geçemez. Ancak, haklı sebeplerin bulunması halinde verilen süre, izin veren makamca bir yılı geçmemek üzere uzatılabilir.

İzin veren makam tarafından, yardım toplama faaliyetinde görev alması uygun görülenlere, faaliyetin konusu ve süresini de belirten fotoğraflı bir Kimlik Belgesi verilir. Kimlik belgesi faaliyetin sonunda izin veren makamca geri alınıp, o işe ait dosyada saklanır.

Yardım toplama faaliyetlerinin yürütülmesi kadar, denetimi de önem arz etmektedir. Bu kapsamda izin veren makam tarafından aşağıdaki hususlar denetlenecektir:

. Yardım toplama faaliyetleri ile sağlanan net gelirin gerçekleştirilmek istenen amaç doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığı

İzin veren makam, bu hususta gerekli denetlemeyi yaptırmak üzere, memurlar arasından veya dışarıdan yeterli sayıda denetçi görevlendirir ve ilgililere bildirir. İlgililer, denetçilerin isteği üzerine yardım toplama faaliyetleriyle ilgili her türlü bilgi ve belgeyi vermek zorundadırlar.

. Yardım toplama faaliyeti sonunda çıkarılan kesin hesap

Sorumlu kurullar, yardım toplama süresinin bitiminden itibaren on (10) gün içinde toplanan yardımın kesinhesabını çıkarmak ve bir örneğini izin veren makama vermekle yükümlüdürler. Zorunlu hallerde bu süre, izin veren makamca otuz güne kadar uzatılabilir. İzin veren makam, kesinhesabın bir örneğini denetçilere gönderir.

Denetim sonunda, denetçiler tarafından oluşturulan raporda şu unsurlar yer alır; a) Yardım toplama faaliyetinin brüt gelir, b) Yardım toplama faaliyeti için yapılan gider, c) Yardım toplama faaliyeti sonunda sağlanan net gelir, d) Bu gelirin amacı gerçekleştirmede yeterli olup olamayacağı konusundaki bilgi, e) İzin veren makamca incelenmesi istenen hususlarla ilgili açıklamalar.

Toplanan yardımın, amacı gerçekleştirecek miktara ulaşamaması veya amacın gerçekleşmesinden sonra bir miktarının artması hallerinde; söz konusu yardımlar, izin veren makamlarca, yardım hangi amaç için toplanmış ise, o veya benzeri amacı gerçekleştirebilecek kuruluş veya kuruluşlara devrettirilir.

Son olarak; yardım toplama faaliyetlerinde hukuka aykırılıkların yaptırımlarının incelenmesi gereklidir.

  • Yardım toplama faaliyetinden elde edilen mal ve paraları zimmetine geçiren kişi, kamu görevlisi olup olmadığına bakılmaksızın, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun zimmet suçuna ilişkin hükümlerine göre cezalandırılacaktır (Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen zimmet suçu, esasen yalnızca kamu görevlileri tarafından işlenebilecek bir suçtur. Ancak ilgili düzenlemeyle TCK’da belirlenen fail tanımının kapsamı genişletilmiştir).
  • Kanun hükümlerine aykırı olarak izinsiz yardım toplayanlara yediyüz Türk Lirası, izin verilen yer dışında yardım toplayanlara beşyüz Türk Lirası idarî para cezası verilecektir.
    Kanunun diğer hükümlerine aykırı davranışta bulunanlara, fiilleri suç oluşturmadığı takdirde, ikiyüz Türk Lirası idarî para cezası [2] verilecektir

    İşbu hukuka aykırı davranışlar neticesinde toplanan mal ve paralara da el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilecektir.

İnanıyoruz ki birlik ve beraberlik içerisinde, sağduyuyla ve tedbirle bu zor günlerin üstesinden geleceğiz.

Sağlıkla ve umutla kalın…

[1] Kamu görevlilerinin çalışabilmesi: Madde 13 

Kamu görevlileri, vali veya kaymakamdan izin almadıkça yardım toplama faaliyetlerinde çalışamazlar. Çalışması için izin verilen kamu görevlilerine, her ne ad altında olursa olsun ücret verilemez. Ancak, Türk Hava Kurumu tarafından kurban derisi, bağırsak toplamak, fitre ve zekat zarfı dağıtmak suretiyle yardım toplama faaliyetlerinde görevlendirilen kamu personeline Kurumca ücret verilebilir. Silahlı Kuvvetler, adli ve idari yargıda görevli hakim ve savcılar ile güvenlik kuvvetleri mensupları ve özel kolluk görevlileri, yardım toplama faaliyetlerinde çalışamazlar.

[2] Söz konusu idari para cezası miktarları, 23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanun’un 407 maddesinde yer alan miktarlar olup, güncel miktarlar bunun üzerindedir.

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar