Salgın günlerinde çocukların çevrimiçi ortamda korunması

Av. Hatice ZÜMBÜL
Av. Hatice ZÜMBÜL Hukuki Perspektif av.haticezumbul@gmail.com

Ülkemizde kutlanan 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı; çocukların her alanda, her durumda korunmasına her sene olduğu gibi bu senede dikkatleri çekmiş durumda. Yaşanılan Kovid-19 salgını nedeniyle çocukların sosyal izolasyon önlemleri çerçevesinde sokağa çıkma yasağına tabi oldukları, okulların uzaktan eğitim modeline geçtikleri de düşünüldüğünde bu sene, Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramımız, oldukça farklı koşullarda kutlanıyor.

Bilindiği üzere, çocukların çevrimiçi ortamda korunması halihazırda uzun zamandır bir tartışma konusu. Mevcut durumda çocukların çevrimiçi faaliyetlerinin artması da konu ile ilgili tartışmaları ve ebeveynlerin endişelerini tekrar gün yüzüne çıkardı.

Ebeveynlerin çocukların çevrimiçi faaliyetlerine gerekli önemi vermeyerek konudan habersiz olmaları maalesef ki sonrasında geri dönülemez neticelerle karşılaşılmasına sebep olmaktadır. Çocukların istismardan ve diğer tehlikelerden korunması için ebeveynlerin konuya gereken önemi vermeleri gerektiği düşüncesinden hareketle, İngiltere Hükümeti, konu ile ilgili gerekli bilgilendirmelerin yapılması ve çocukların çevrimiçi ortamda korunmasına ilişkin dikkat edilmesi gereken hususların saptanması amacıyla bir kılavuz hazırlayarak geçtiğimiz günlerde web sitesinde yayımlamıştır. Bizler de 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı vesilesiyle, ebeveynlerin bu kılavuzda ve çocukların korunmasına yönelik faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarının yayınlarında yer alan önerileri bir araya getirerek bunları toplumun dikkatine sunmak ve çocukların her koşulda korunduğu/tehlikelerden uzak tutulduğu bir dünya dileklerimizi yinelemek isteriz.

İlgili kılavuzda, öncelikle internet kullanım güvenliği ve çevrimiçi ortam güvenliği konularının çocuklara nasıl açıklanması gerektiğine işaret edilmiştir. Örneğin ebeveyn, çocuğa en çok hangi siteleri veyahut uygulamaları kullandığını, çevrimiçi güvenliği sağlamak adına hangi önlemlere başvurduğunu, rahatsız edici bir içerikle karşılaşması halinde engelleme/ şikayet etme yollarını bilip bilmediğini sormalıdır. Böylece, ileride tehlike arz edebilecek durumlar saptanabilecektir. Bu kapsamda, ebeveynlerin, çocuklara çevrimiçi ortamın güvenli kullanımı ve tehlikeli bir içerikle karşılaşmaları halinde nasıl davranmaları gerektiğine dair konuşmalar yapmaları gerektiği vurgulanmıştır.

Çocukların bu hususlarda bilgilendirilmeleri ve istenmeyen bir durumla karşılaşmaları halinde ebeveynleri ile rahatça konuşabileceklerinin benimsetilmesi oldukça önem arz etmektedir. Tehlikeli bir durumda ebeveynine durumu anlatmaya çekinen bir çocuk, sakıncalı durumlara açık olacaktır.

Kılavuzda çocuklarla nasıl iletişim kurulması gerektiği, yaş sınırı dahil çocuk koruma önlemlerinin nasıl alınabileceği ve çocuklar tarafından sıkça kullanılan online oyunlar gibi konularda yol gösterici olabilecek içerikler sıralanmıştır. Bunlardan İngiliz Ulusal Suç Ajansı - Çocuk İstismarı ve Çevrimiçi Koruma Bölümü tarafından hazırlanan web sitesi(1) , çocukların bilgilendirilebilmesi adına onlar için uygun formatlarda hazırlanmış videolar, ebeveynlerin endişelendikleri konulara ilişkin öneriler içermektedir.

Çevrimiçi ortamda çocuklar birçok tehlikeli durum ile karşılaşabilmektedirler. Kılavuzda bu durumlardan bazıları hakkında öneriler ve başvurulabilecek yöntemler açıklanmıştır.

• Cinsel İstismar:

Türk Ceza Kanunu uyarınca cinsel istismar;
a) On beş yaşını tamamlamamış veya tamamlamış olmakla birlikte fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş olan çocuklara karşı gerçekleştirilen her türlü cinsel davranış,
b) Diğer çocuklara karşı sadece cebir, tehdit, hile veya iradeyi etkileyen başka bir nedene dayalı olarak gerçekleştirilen cinsel davranışlardır.

Çevrimiçi ortamda da çocuğun cinsel istismara maruz kalabilmesi mümkündür; örneğin, çocuk müstehcen görüntüleri veya videoları yapmaya, görüntülemeye veya paylaşmaya ya da çevrimiçi konuşmalarda cinsel etkinliklere katılmaya zorlanabilir.

Çocuklarının cinsel istismar mağduru olabileceğine dair şüpheleri bulunan ebeveynlerin ve internet ortamında çocuk istismarı kabul edilebilecek materyallere rastlayan herkesin derhal kolluk kuvvetlerine başvurmaları gerekmektedir. Örneğin kılavuzda, İngiltere merkezli Internet Watch Foundation’ın web sitesi(2) üzerinden kişilerin karşılaştıkları çocuğun cinsel istismarı niteliğindeki görüntüleri, videoları veya diğer materyalleri rapor edebilecekleri belirtilmiştir.

• Radikal İçerikler:

Çocuklar, çevrimiçi ortamda tanıştıkları insanları bir yabancı olarak değil arkadaşları olarak görmektedirler. Bu nedenle çocuklarının nerede/ne zaman/kimlerle olduğunu takip eden ebeveynlerin, aynı takibi çocuğu sıkmayacak şekilde çevrimiçi ortam için de yapmaları gerekmektedir. Örneğin; bu bağlamda çocuğa en çok vakit geçirdiği web siteler veya uygulamalar sorulabilir, çevrimiçi ortamda kimlerle tanıştığı, bu kişilerle ne kadar sıklıkla iletişim halinde oldukları gibi sorular, pedagojik prensipler de dikkate alınarak, çocuklara yöneltilebilecektir.

• Siber Zorbalık:

Siber zorbalık, dijital teknolojiler kullanılarak gerçekleştirilen bir zorbalıktır. Bu tür zorbalıklar sosyal medyada, mesajlaşma veya oyun platformlarında görülebilir. Bu kapsamda hedef seçilen kişileri korkutmaya, kızdırmaya ya da utandırmaya yönelik olarak tekrarlanan davranışlar söz konusudur. Örneğin:

- Sosyal medyada bir kişi hakkında gerçek dışı ya da utandırıcı fotoğraflar yayınlanması,
- Mesajlaşma platformlarından incitici mesajlar ya da tehditler yollanması,
- Başka birinin kimliğiyle veya anonim olarak başkalarına tehdit/aşağılama içerikli mesajlar gönderilmesi.

Çocuğun siber zorbalığa maruz kalması durumunda en önemlisi bu durumu ebeveynlerine anlatabilmesi için ebeveynleri tarafından çocuğa gerekli güvenin verilmiş olmasıdır. Çünkü bilindiği üzere çocukların özellikle okul çevresi gibi yakın çevresinden böyle bir durumla karşılaşmaları halinde içlerine kapanmaları ve durumu ebeveynlerinden gizlemeleri oldukça yaygındır.

Çocuğun siber zorbalığa maruz kaldığını öğrenen ebeveynler bakımından ise, internetin veya cep telefonunun çocuğun elinden alınması önerilmemektedir. Bu durumda çocuk kendisini cezalandırılmış hissedebilecek ve başına tekrar benzer bir durum gelmesi halinde bunu saklama eğilimi gösterebilecektir. Ancak çocuğa özellikle sosyal medya platformlarında siber zorbalık

Ülkemizde kutlanan 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı; çocukların her alanda, her durumda korunmasına her sene olduğu gibi bu senede dikkatleri çekmiş durumda. Yaşanılan Kovid-19 salgını nedeniyle çocukların sosyal izolasyon önlemleri çerçevesinde sokağa çıkma yasağına tabi oldukları, okulların uzaktan eğitim modeline geçtikleri de düşünüldüğünde bu sene, Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramımız, oldukça farklı koşullarda kutlanıyor.

Bilindiği üzere, çocukların çevrimiçi ortamda korunması halihazırda uzun zamandır bir tartışma konusu. Mevcut durumda çocukların çevrimiçi faaliyetlerinin artması da konu ile ilgili tartışmaları ve ebeveynlerin endişelerini tekrar gün yüzüne çıkardı.

Ebeveynlerin çocukların çevrimiçi faaliyetlerine gerekli önemi vermeyerek konudan habersiz olmaları maalesef ki sonrasında geri dönülemez neticelerle karşılaşılmasına sebep olmaktadır. Çocukların istismardan ve diğer tehlikelerden korunması için ebeveynlerin konuya gereken önemi vermeleri gerektiği düşüncesinden hareketle, İngiltere Hükümeti, konu ile ilgili gerekli bilgilendirmelerin yapılması ve çocukların çevrimiçi ortamda korunmasına ilişkin dikkat edilmesi gereken hususların saptanması amacıyla bir kılavuz hazırlayarak geçtiğimiz günlerde web sitesinde yayımlamıştır. Bizler de 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı vesilesiyle, ebeveynlerin bu kılavuzda ve çocukların korunmasına yönelik faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarının yayınlarında yer alan önerileri bir araya getirerek bunları toplumun dikkatine sunmak ve çocukların her koşulda korunduğu/tehlikelerden uzak tutulduğu bir dünya dileklerimizi yinelemek isteriz.

İlgili kılavuzda, öncelikle internet kullanım güvenliği ve çevrimiçi ortam güvenliği konularının çocuklara nasıl açıklanması gerektiğine işaret edilmiştir. Örneğin ebeveyn, çocuğa en çok hangi siteleri veyahut uygulamaları kullandığını, çevrimiçi güvenliği sağlamak adına hangi önlemlere başvurduğunu, rahatsız edici bir içerikle karşılaşması halinde engelleme/ şikayet etme yollarını bilip bilmediğini sormalıdır. Böylece, ileride tehlike arz edebilecek durumlar saptanabilecektir. Bu kapsamda, ebeveynlerin, çocuklara çevrimiçi ortamın güvenli kullanımı ve tehlikeli bir içerikle karşılaşmaları halinde nasıl davranmaları gerektiğine dair konuşmalar yapmaları gerektiği vurgulanmıştır.

Çocukların bu hususlarda bilgilendirilmeleri ve istenmeyen bir durumla karşılaşmaları halinde ebeveynleri ile rahatça konuşabileceklerinin benimsetilmesi oldukça önem arz etmektedir. Tehlikeli bir durumda ebeveynine durumu anlatmaya çekinen bir çocuk, sakıncalı durumlara açık olacaktır.

Kılavuzda çocuklarla nasıl iletişim kurulması gerektiği, yaş sınırı dahil çocuk koruma önlemlerinin nasıl alınabileceği ve çocuklar tarafından sıkça kullanılan online oyunlar gibi konularda yol gösterici olabilecek içerikler sıralanmıştır. Bunlardan İngiliz Ulusal Suç Ajansı - Çocuk İstismarı ve Çevrimiçi Koruma Bölümü tarafından hazırlanan web sitesi , çocukların bilgilendirilebilmesi adına onlar için uygun formatlarda hazırlanmış videolar, ebeveynlerin endişelendikleri konulara ilişkin öneriler içermektedir.

Çevrimiçi ortamda çocuklar birçok tehlikeli durum ile karşılaşabilmektedirler. Kılavuzda bu durumlardan bazıları hakkında öneriler ve başvurulabilecek yöntemler açıklanmıştır.niteliğindeki materyalleri nasıl şikayet edebileceği veya kendisine bu içerikleri gönderen kişileri nasıl engelleyebileceği detaylıca anlatılmalı ve gösterilmelidir.

Siber zorbalık, özellikle okuldaki fiziksel zorbalığın devamı olarak kendisini gösteriyor ise, ebeveynlerin mutlaka okul yöneticileri ile iletişime geçerek zorbalığı durdurmaları gerekmektedir. Okul yöneticilerinin ve öğretmenlerinin de bu konuya gerekli hassasiyeti göstermeleri oldukça büyük önem arz etmektedir. Ayrıca çocuğa, maruz kaldığı siber zorbalık sebebiyle psikolojik destek sağlanması da yararlı olacaktır.

• Yaşa Uygun Olmayan İçerikler ve Ebeveyn Denetimleri:

Yaşanılan salgınla beraber, video konferans uygulamaları gibi kişilerin iletişim halinde kalmalarına yardımcı olacak yeni uygulamaların kullanımı sıklaşmıştır. Bu kapsamda ebeveynlerin, kendilerinin veya çocuklarının yeni bir çevrimiçi uygulamaya kaydolmaları aşamasında, gizlilik ve güvenlik ayarlarını gözden geçirmeyi ve bunları düzenlemeyi ihmal etmemeleri gerekiyor.

Ebeveyn denetimleri, çocuğun hangi içeriği görebileceğinin kontrol edilmesini sağlayan bir grup ayardan ibarettir. Gizlilik ayarlarıyla birlikte bunlar, çocukların çevrimiçi ortamda görmemesi veya yaşamaması gereken şeylerden korunmasına yardımcı olabilmektedir.

Ebeveyn denetimleri, internet ağı, bilgisayar, cep telefonu ve uygulama indirme ayarları gibi kısımlardan düzenlenebilecektir. Örnek olarak;

- Şifre kontrolünün sağlanması ve özellikle oyun uygulamalarında bulunan uygulama içi satın alma işlemlerinin devre dışı bırakılması,
- Çocuğun konum bilgilerinin hataen de olsa üçüncü kişiler ile paylaşılmaması adına konum hizmetlerinin devre dışı bırakılması,
- Çocuğun sosyal medya uygulamaları kullanıyor olması halinde, profillerinin gizli olması ve yalnızca tanıdığı kişiler ile bağlantıda olmasının sağlanması gereklidir.

Bu dönemde çocukların fiziksel sağlıklarının korunması kadar, ruh sağlıklarının korunması da oldukça önemlidir. Sosyal izolasyon önlemleri nedeniyle evde zaman geçirmek durumundaki çocuklar, olağanüstü sıklıkla, sosyal medya, online oyunlar, video konferans uygulamaları veyahut mesajlaşma uygulamalarında aktif olmaktadırlar. Bu ortamlarda bir tehlikeye maruz kalmaları, doğal olarak çocukların psikolojilerini ciddi şekilde etkileyebilecektir. Bu nedenle ebeveynlerin çocukları bu hususta takip ediyor olmaları, geri dönülmesi güç sonuçların ortaya çıkmaması adına oldukça önemlidir.

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramınızı kutlar; yarının büyükleri çocuklarımızla sağlıklı ve mutlu günler dileriz.

DİPNOTLAR

 (1) UK National Crime Agency : https://www.nationalcrimeagency.gov.uk/what-we-do/crime-threats/child-sexual-abuse-and-exploitation

 (2) Internet Watch Foundation (IWF), https://www.iwf.org.uk/

Yazara Ait Diğer Yazılar Tüm Yazılar