Sanayide daralma kronikleşme eğiliminde

Merkez Bankası’nın fa­iz indirim süreci pa­ralelinde aralık ayın­da başlayan canlanmanın, iç ve dış şokların damgasını vurdu­ğu ikinci çeyrekte yerini daral­maya bıraktığı imalat sanayiin­de bu eğilim, yılın son çeyreği­ne girerken de devam etti.

İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) sektörün röntgeni ni­teliğindeki “Türkiye Sektö­rel Satın Alma Yöneticile­ri Endeksi”nin (Purcha­sing Manager’s Index / PMI) eylül ayı sonuç­ları, aralıktan bu ya­na sınırlı düzeyde gerçekleşen faiz indi­rimlerinin imalat sanayi­inde yeterince toparlanmayı beraberinde getiremediğini, alt sektörlerin neredeyse tü­münde olumsuzlukların kalı­cılaşarak devam ettiğini orta­ya koydu. Faiz indirimlerinin başladığı aralık ayında 50 baz değere yaklaşan, ancak iç ve dış şokların etkisiyle özellikle ikinci çeyrekte düşüşe geçen İSO PMI, üçüncü çeyrekte de gerilemeye devam ederek ey­lülde 46,7 oldu.

Sonuçlar “daralma” diyor

İSO PMI ve alt endeksleri, 10 temel alt sektörden yaklaşık 800 şirketten oluşan panelde­ki satın alma müdürlerine gön­derilen anketlere verilen yanıt­lar kullanılarak S&P Global ta­rafından oluşturuluyor. Anket yanıtları, her ayın ikinci yarı­sında toplanıyor ve bir önceki aya göre değişim hesaplanıyor. Uluslararası Standart Sana­yi Sınıflandırması (ISIC) kod­larına göre her bir sektör için, tüm anket değişkenlerinin ya­yılım endeksleri hesaplanıyor. “Arttı” yanıtlarının yüzdesi ile “aynı kaldı” yanıtı verenlerin yüzdesinin yarısının toplan­masıyla elde edilen endeksler 0 ve 100 arasında değer alıyor ve 50 değerinin üzerinde ölçü­len endeks önceki aya göre ge­nel anlamda artış, bunun altın­da ölçülen ise genel anlamda düşüş olduğunu gösteriyor. En­deksler daha sonra mevsimsel­likten arındırılıyor. PMI değe­rindeki gerileme ve genel ola­rak 50’nin altındaki değerler sektörde “daralma” olgusu ola­rak kabul ediliyor.

Faiz indirimi sürecindeki seyir

Ekim 2024’te 45,8 düzeyin­de bulunan İSO PMI, Merkez Bankası’nın faiz indirim po­litikasının netleştiği Kasım 2024’te 48,3’e yükseldi. Mer­kez Bankası Mart 2024’te yüz­de 50’ye kadar yükselttiği poli­tika faizini on ay sonra 27 Ara­lık 2024 itibarıyla yüzde 47,5’e indirdi. Uzun süren yüksek faiz döneminin ardından fiilen in­dirimin başladığı aralık ayında İSO PMI değeri de 49,1’e kadar çıktı. Ancak bu yükseliş izleyen aylarda devam etmedi; PMI ocakta 48, şubatta 48,3 değerini aldı. Merkez Bankası faizi mar­tın ilk haftasında yüzde 42,5’e kadar indirirken, anılan ayda PMI 47,3’e geriledi ve ABD’nin astronomik gümrük vergileri şokunun yaşandığı, politika fa­izinin yeniden artırılarak yüz­de 46’ya çıkarıldığı nisanda da bu düzeyde kaldı.

Yeni siparişlerdeki düşüş ve talep yetersizliği, maliyet ar­tışları, indirimlere rağmen ha­la yüksek kalan faiz düzeyi ve baskılanan kur, küresel belir­sizlikler ve iç piyasa dinamik­leri gibi faktörlerin etkisiy­le izleyen dönemde de imalat sanayiinde daralma devam et­ti. İSO PMI mayısta 47,2, hazi­randa 46,7 ve temmuzda 45,9’a kadar indi. Söz konusu fak­törlerdeki negatif seyrin daha ılımlı bir hal aldığı ağustosta 47,3’e yükselen PMI, eylülde ise yeniden ivmelenen olum­suz trendin etkisiyle düşerek 46,7 ile bu yıl aylar itibarıyla ikinci en düşük değeri aldı.

Eylül PMI ne anlatıyor?

Eylül ayı bulgularına göre gıda ürünleri dışındaki tüm faaliyet alanlarında firmalar geçen ay yeni sipariş almakta zorlandı. Yeni siparişler gıdada güçlü şekilde artarken diğer sektörlerde yavaşladı. Bu nedenle sektörlerin büyük bölümü üretim ve istihdam hacmini azalttı. Genel olarak durgun seyreden talep ortamına rağmen, satış fiyatları yalnızca tekstil ürünlerinde düşüş gösterdi. Bu durum, sektörlerin çoğunluğunda girdi maliyeti artışlarının ivme kazanmasından kaynaklandı. Eylül ayında özellikle tekstil sektörü tüm göstergeler bazında zorlanmaya devam etti.

İSO’nun Eylül PMI raporunda yer alan bulgulara göre geçen ay imalat sanayiinde bulgulanan gidişat alt sektörlere göre şöyle:

* Eylül ayında, anket kapsamında izlenen on sektörden sadece gıda ile ağaç ve kâğıt ürünleri olmak üzere ikisi üretim hacmini artırdı.

* Gıda ürünlerinde yeni siparişler son on dokuz ayın en yüksek artışını kaydetti. Buna bağlı olarak sektörün üretimi de toparlanma sergiledi.

* Yeni siparişlerde iyileşme eğilimi yalnızca gıda imalatçılarıyla sınırlı kaldı.

* Üretimde olduğu gibi, yeni siparişlerde de en sert yavaşlama tekstilde görüldü.

* İrtifa kaybı ihracat siparişlerinde de gözlendi, bu alanda iyileşme sağlayan tek sektör makine ve metal ürünleri oldu.

* Giyim ve deri ürünleri genel olarak müşteri talebi ve üretim gereksinimlerindeki zayıflık, üçüncü çeyrek sonunda çoğu sektörün istihdam azaltmasına neden oldu.

* Çalışan sayıları yalnızca gıda ürünleri ile elektrikli ve elektronik ürünler sektörlerinde artış gösterdi, ancak her ikisinde de bu artış oldukça ılımlı düzeyde gerçekleşti. İstihdamda da en belirgin düşüş tekstil sektöründe gerçekleşti.

* Gıda sektöründeki olumlu seyir, satın alma faaliyetlerine ve girdi stoklarına da yansıdı. Ancak her iki kalemde de artış kaydeden tek sektör gıda ürünleri oldu.

* Anket kapsamında takip edilen on sektörün sekizinde girdi maliyetleri enflasyonu bir önceki aya göre yükseldi. En yüksek oran, enflasyonun son on bir ayın en keskin düzeyine ulaştığı gıda ürünlerinde ölçüldü. En yavaş artış ise ağaç ve kâğıt ürünlerinde.

* Eylül ayında satış fiyatlarında da en hızlı yükseliş gıda ürünlerinde gerçekleşti ve sektörde enflasyon Nisan 2024’ten bu yana en yüksek düzeye çıktı.

* Tekstil sektörü, talebi canlandırmak amacıyla nihai ürün fiyatlarında üst üste yedinci kez aylık bazda indirime gitti. Böylece satış fiyatlarını düşüren tek sektör tekstil oldu.