Sat-kirala-geri al işlemlerinde vergi avantajı devam ediyor

İşletmelerin finans­man ihtiyacını karşı­lamak amacıyla başvur­dukları yöntemlerden bi­ri de «sat-kirala-geri al» (sale and lease back) sis­temidir. Bu sistem saye­sinde işletme, sahip ol­duğu varlığı kullanmaya devam ederken aynı za­manda önemli bir finans­man kaynağına da ulaşa­bilmektedir.

Yüksek faiz ortamında alternatif finansman arayışına gi­ren işletmeler için “sat-kirala-geri al” (sale and lease back) sistemi ye­niden can simidi olmaya devam edi­yor. Şirketlerin sahip oldukları taşı­nır veya taşınmaz varlıkları finansal kiralama şirketlerine veya katılım bankalarına satıp, kiralayarak kul­lanmaya devam ettikleri ve süre so­nunda geri satın aldıkları bu model, mülkiyeti devretmeden nakit yarat­manın en akıllıca yolu.

Vergisel avantajlar devam ediyor

Son yıllarda taşınmaz satış ka­zancı istisnasında önemli da­ralmalar yaşanmasına rağmen, sat-kirala-geri al işlemlerine iliş­kin vergi avantajları büyük ölçüde korunmaktadır. Özellikle taşınmaz satış kazancı istisnasının büyük ölçüde kaldırıldığı günümüzde, sat-kirala-geri al uygulaması işlet­meler açısından önemini daha da artırmıştır.

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5/1-j maddesi kapsamında; geri ki­ralama amacıyla ve sözleşme so­nunda geri alınması şartıyla ya­pılan satışlardan doğan kazançlar kurumlar vergisinden istisna edil­mektedir. Bu istisna yalnızca taşın­mazları değil, taşınır varlıkları da kapsamaktadır. Bununla birlikte, istisnadan yararlanılabilmesi için satış kazancının pasifte özel bir fon hesabında izlenmesi ve mevzuat­ta öngörülen şartlara uyulması ge­rekmektedir. Aksi halde zamanında alınmayan vergiler gecikme faizi ve vergi ziyaı cezası ile birlikte geri is­tenebilmektedir.

KDV ve tapu harcı avantajı

Sistemin tercih edilmesindeki önemli nedenlerden biri de KDV ve tapu harcı yönünden sağlanan kolaylıklardır. Bu yönüyle sat-kira­la-geri al sistemi yalnızca finans­man temini değil, aynı zamanda işlem maliyetlerinin azaltılması açısından da işletmelere katkı sağ­lamaktadır. 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu kapsamında gerçekleştiri­len işlemlerde belirli şartların sağ­lanması halinde KDV istisnası uy­gulanabilmekte, ayrıca tapu harcı yönünden de önemli avantajlar el­de edilebilmektedir.

Dikkat edilmesi gereken hususlar

Uygulamadan kurumlar vergisi mükellefi şirketler yararlanabil­mektedir. İşleme konu varlıkların geri kiralama amacıyla finansal ki­ralama şirketleri, katılım banka­ları veya kalkınma ve yatırım ban­kalarına devredilmesi gerekmek­tedir. Satışın ardından kiralama sözleşmesi kurulmakta ve sözleş­me süresi sonunda varlık tekrar iş­letmeye devredilmektedir.

Uygulamada en sık karşılaşılan sorunların başında fon hesabının doğru takip edilmemesi, sözleşme şartlarının eksik düzenlenmesi ve muhasebe kayıtlarının hatalı ya­pılması gelmektedir. Ayrıca, kira­lama süresi tamamlanmadan var­lığın üçüncü kişilere devredilmesi veya kanunda öngörülen şartların ihlal edilmesi durumunda sağla­nan vergi avantajları kaybedilebil­mektedir. Bu nedenle işlemlerin hem hukuki hem de vergisel boyu­tunun dikkatle değerlendirilmesi önem taşımaktadır.

Enflasyon düzeltmesi yeni bir boyut getirdi

2024 yılında başlayan ve 2025- 2026 yıllarında da etkileri devam eden enflasyon düzeltmesi uygu­laması, sat-kirala-geri al işlemleri­ne ilişkin fon hesaplarının vergisel durumunu yeniden gündeme taşı­dı. Dolayısıyla şirketlerin yalnızca satış kazancını değil, fon hesabının sonraki yıllardaki hareketlerini ve enflasyon düzeltmesi etkilerini de dikkatle izlemeleri gerekiyor.

İstanbul Defterdarlığı tarafın­dan verilen 13/11/2025 tarihli özelgede, Kurumlar Vergisi Kanu­nu’nun 5/1-j maddesi kapsamın­da pasifte izlenen özel fon hesabı­nın enflasyon düzeltmesine tabi tutulacağı, düzeltme sonucu olu­şan farkların ilgili varlığa ilişkin amortismanların itfasında kulla­nılması halinde vergileme doğma­yacağı açıklandı. Buna karşılık, söz konusu fon hesabının işletmeden çekilmesi veya satış nedeniyle ka­patılması halinde ortaya çıkan dü­zeltme farklarının vergiye tabi tu­tulacağı belirtildi.

Taşınmaz satışlarında daralan istisnalar sat-kirala-geri al işlemlerini öne çıkardı

Son yıllarda kurumların taşın­maz satışlarından elde ettikleri ka­zançlara yönelik vergi avantajları­nın önemli ölçüde sınırlandırılma­sı, şirketleri alternatif yöntemlere yöneltti. Bu süreçte sat-kirala-geri al modeli hem finansman sağlama hem de vergi planlaması açısından yeniden önem kazandı.

Özellikle üretim tesisi, fabrika binası, depo, alışveriş merkezi ve otel gibi yüksek değerli gayrimen­kullere sahip şirketler açısından bu yöntem, varlığın kullanımını sürdürürken bilanço içindeki atıl değerin nakde dönüştürülmesine imkân sağlıyor. Kurumlar vergisi istisnasının korunmuş olması da uygulamanın cazibesini artırıyor.

Mali idarenin yaklaşımı konuyu daha teknik hale getirdi

Son özelgeler incelendiğinde, Ge­lir İdaresi’nin artık sadece satış anındaki vergisel sonuçlarla yetin­mediği, fon hesaplarının sonraki dö­nemlerdeki hareketlerini, enflasyon düzeltmesi etkilerini, amortisman uygulamalarını ve asgari kurum­lar vergisi boyutunu da birlikte de­ğerlendirdiği görülüyor. Bu neden­le sat-kirala-geri al işlemleri geçmiş yıllara göre çok daha detaylı bir ver­gisel analiz gerektiriyor. Bu nedenle şirketlerin söz konusu işlemleri yal­nızca finansman aracı olarak değil, uzun vadeli vergi ve bilanço yöneti­minin bir unsuru olarak değerlen­dirmelerinde fayda bulunuyor.

Sonuç

İşletmeler açısından özkaynakları tüketmeden finansman sağlama im­kânı sunan sat-kirala-geri al sistemi, vergi avantajları sayesinde güncel­liğini korumaktadır. Taşınmaz satış kazancı istisnasının önemli ölçüde sınırlandığı günümüzde, özellikle nakit ihtiyacı bulunan şirketler için bu yöntem alternatif bir finansman modeli olarak öne çıkmaktadır. An­cak sağlanan avantajların koruna­bilmesi için mevzuatta yer alan şart­lara eksiksiz uyulması ve işlemlerin uzman desteğiyle yürütülmesi bü­yük önem taşımaktadır.