Satın alma gücüne göre gelirde AB ile makas açıldı

Satın alma gücü pari­tesine (SGP) göre ki­şi başına milli gelir­de Türkiye ile Avrupa Bir­liği (AB) arasındaki makas 2025 yılında önemli oranda aleyhte açıldı. Kişi başına fi­ili bireysel tüketim düzeyi de göreli olarak düşerken, Ma­kedonya ile birlikte en ucuz ülke olan Türkiye’nin AB27 ile karşılaştırmalı fiyat düze­yi kısmen yükseldi.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK); Eurostat ve OECD iş birliğiy­le yürütülen satın alma gü­cü paritesi çalışmaları teme­linde, Avrupa bölgesindeki 36 ülkeye ilişkin kişi başına gayri safi yurt içi hasıla (GS­YH) hacim endekslerine iliş­kin 2025 yılı geçici sonuçları­nı açıkladı. Karşılaştırmalar­da; 27 AB üyesi ülke, 3 Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EF­TA) ülkesi (İsviçre, İzlanda ve Norveç), 6 aday ülke (Tür­kiye, Kuzey Makedonya, Ka­radağ, Sırbistan, Arnavutluk ve Bosna Hersek) olmak üze­re toplamda 36 ülke kapsandı.

Türkiye’de kişi başı gelir AB’nin yüzde 67’si kadar

AB üyesi 27 ülkenin SGP’ye göre ortalama kişi başı milli geliri 2025 itibarıyla 100 ka­bul edildiğinde Türkiye’nin­ki 67 olarak gerçekleşti. Bu­na göre Türkiye’nin satın al­ma gücü, AB27 ortalamasının yüzde 33 altında kaldı. Türki­ye’nin karşılaştırmalı olarak satın alma gücü endeksi önce­ki yıla göre 5 puan birden düş­tü. AB27 100 kabul edildiğin­de Türkiye’nin endeks değeri 2023 yılında 70 düzeyinden 2024’te 72’ye yükselmişti.

Gelirde 1 Lüksemburglu yaklaşık 4 Türk’e bedel

SGP bazında gelir düze­yine göre karşılaştırmada 2025’te, 36 ülke arasında Yu­nanistan ve Bulgaristan’a ge­çilen Türkiye, önceki yıla gö­re 2 basamak düşerek 32’nci sıraya indi. Böylece Karadağ, Sırbistan, Kuzey Makedonya, Arnavutluk ve Bosna Hersek olmak üzere 36 ülke içinde SGP’ye göre gelir düzeyi Tür­kiye’den daha düşük ülke sa­yısı 7’den 5’e indi.

SGP ile kişi başı GSYH en­deksi en yüksek ülke 239 de­ğeri ile Lüksemburg, en dü­şük ülke ise 36 ile Bosna Her­sek oldu. Önceki yıla göre Lüksemburg’un endeks de­ğeri 6, Bosna Hersek’in 7 pu­an düştü. Buna rağmen ki­şi başına GSYH endeksinde Lüksemburg AB ortalaması­nın yüzde 139 üzerinde kalır­ken, Bosna Hersek ise yüzde 64 altında değere sahip oldu.

SGP’ye göre kişi başına GS­YH’de ilk beşte yer alan ül­kelerden İrlanda’nın endeks değeri 17 puan artarak 238’e yükselirken, Norveç’in 1 pu­an düşerek 159’a indi. İsviç­re’nin değeri 6 puan artarak 157, Hollanda’nın 1 puan dü­şerek 133’e indi. 27 üye ülke arasında gelir düzeyi göre­ce düşük olanlar ortalama­yı aşağı çekerken, Lüksem­burg başta eski üye kıta Av­rupası ülkeleri ile Türkiye arasındaki gelir farkı makası açıldı. Satın alma gücüne gö­re kişi başı gelirde Lüksem­burg-Türkiye arasında önce­ki yıl 3,4 kat olan fark, geçen yıl 3,6 kata çıktı.

2025 itiba­rıyla söz konusu karşılaştır­maya göre İrlanda gelirde Türkiye’nin 3,6, Norveç 2,4, İsviçre 2,3, Hollanda 2 katı düzeyinde. SGP’ye göre ki­şi başı milli gelirde, Türki­ye ile gelir düzeyi kendinden daha düşük 5 ülke ile arada­ki makas da daraldı. Bu ülke­lerden Bosna Hersek’le ara­daki fark yüzde 33,3’ten yüz­de 24,1’e, Sırbistan’la yüzde 38,5’ten yüzde 28,8’e, Kuzey Makedonya ile yüzde 67,4’ten yüzde 55,8’e, Bosna Her­sek’le yüzde 100’den yüzde 86,1’e düştü. Euro Bölgesine dahil 20 ülke ortalamasında 2024’te 104 olan SGP’ye göre kişi başı milli gelir endeks de­ğeri ise 2025’te de aynı kaldı.

En pahalı İzlanda, İsviçre; en ucuz Türkiye, Makedonya

Fiili bireysel tüketime ilişkin “fiyat düzeyi endeksi”nde ise 2025 itibarıyla İzlanda 184 değeri ile en yüksek, Makedonya ise 50 ile en düşük değeri aldı. Türkiye ise 52 endeks değeri ile Makedonya’dan sonra en ucuz ülke oldu. Makedonya’nın değeri önceki yıla göre 1 puan düşerken, Türkiye’nin değeri 1 puan yükseldi.

Fiyat düzeyi endeksi, ülkelerin ulusal para birimlerinin karşılaştırmalı olarak döviz kuruna göre alım gücünün göstergesi. Bir ülkenin fiyat düzeyi endeksi 100’den büyükse bu ülke karşılaştırıldığı ülke grubu ortalamasına göre “pahalı”, 100’den küçükse “ucuz” olarak ifade ediliyor.

2025 verileri AB ortalamasına göre Makedonya’nın yüzde 50, Türkiye’nin yüzde 48 daha ucuz olduğunu gösteriyor. Başka deyişle, AB ülkeleri genelinde 100 euro karşılığı satın alınan aynı mal ve hizmet sepeti Makedonya’da 48 ve Türkiye’de 52 euroya karşılık gelen karşılık gelen ulusal para ile satın alınabiliyor. En pahalı ülke olan İzlanda’da ise 100 euroluk aynı sepet için 184 euro karşılığı ulusal para ödemek gerekiyor. Aynı bedel İsviçre’de 181, Lüksemburg’da 148, Danimarka ve İrlanda’da 140, Norveç’te 138 euro. Türkiye ve Makedonya’dan sonra en ucuz ülkeler ise AB27=100’e göre 56 birimle Bosna Hersek, 59’la Romanya, 60’la Bulgaristan ve 61 euro ile Karadağ.