Savaş ekonomisinde kripto paralar

Orta Doğu’da her gün dozunu artırarak de­vam eden gerilim piyasaların işleyişini de doğrudan etkiliyor. Jeopolitik tansiyonu yükseltebilecek her açıklama ve her hamle hem devletlerin hem de yatırımcıların pozis­yon almasını zorlaştırırken küresel finans pi­yasalarının yön bulmasını da zorlaştırıyor. Savaşların sanayi altyapısına verdiği zarar, işsizlik artışının yanı sıra kamu harcamala­rının silah ve savaş teknolojileri üretimine yönelmesi ve özellikle tedarik zincirinde or­taya çıkabilecek aksamalar, ekonomilere büt­çe açığı ve enflasyon olarak yansırken küresel piyasalarda emtialar üzerinde hızlı fiyat ar­tışına sebep olur. Bu majör etkilerin yarattı­ğı zincirleme halkalar ise zamanla küresel fi­nans sistemi üzerinde etkisi giderek büyüyen dalgalanmalara yol açar. Peki kripto paralar bu tablonun neresinde?

Jeopolitik krizlerde kripto piyasası nasıl tepki veriyor?

Jeopolitik gerilimlerin yansıması olarak or­taya çıkan ekonomik maliyetler, krizler ve ola­sı riskler finansal piyasaların yönünü belir­leyen en önemli faktörler arasında yer alıyor. Tarih boyunca savaş ve kriz dönemlerinde ya­tırımcıların güvenli liman arayışı güçlenmiş, altın ve rezerv para birimleri bu dönemlerde hem bireysel hem de kurumsal yatırımcının kendini güvene almak için en çok tercih etti­ği yatırım araçları olmuştur. Görece genç ve al­ternatif bir yatırım sınıfı olan kripto varlıkla­rın savaşlarla imtihanı ise henüz sınırlı sayıda örnek üzerinden değerlendirilebiliyor.

Orta Doğu’daki ABD destekli İsrail-İran Sa­vaşı’nda kripto piyasasının verdiği tepkinin önceki krizlere kıyasla farklı seyrettiğini söy­leyebiliriz. 1 Mart’ta başlayan ve süregelen gerginlik küresel piyasalarda dalgalanmalara yol açarken kripto para piyasası ilk anda gelen tepki satışlarının ardından daha stabil bir gö­rünüme döndü. Bitcoin, çatışmanın başladığı ilk gün 63 bin dolara gerilese de kısa süre için­de toparlanarak 74 bin dolara yükseldi ve ar­dından 68 bin dolar civarında dengelendi.

Bu hareket aslında kripto piyasalarının ani jeopolitik gelişmelere verdiği tepkiyi yansı­tıyor diyebiliriz. Kriz anlarında ilk etapta pa­nikle oluşan satış baskısının ardından piya­sa nispeten hızlı bir şekilde denge bulabiliyor. Nitekim 2022’de Rusya-Ukrayna savaşının ilk günlerinde kripto piyasasında sert tepki satışları yaşanmıştı. Ancak savaşın ilerleyen dönemlerinde kripto varlıklar, özellikle sınır ötesi transferler ve finansal erişim açısından önemli bir araç haline gelmişti.

Yaptırımlar ve alternatif finansal kanallar

Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik askeri operas­yonunun ardından birçok Rus bankası ulusla­rarası ödeme sistemi SWIFT’ten çıkarıldı. Bu durum ülkenin küresel finans sistemine eri­şimini önemli ölçüde sınırladı. Bu gelişmeler Rusya’nın alternatif ödeme sistemleri ve diji­tal varlıklar üzerine daha yoğun şekilde çalış­masına yol açtı. Enerji ticareti ve uluslararası ödemelerde farklı finansal altyapılar gündeme gelmeye başladı. Rus yetkililerin zaman zaman dijital varlıkların uluslararası ticarette kulla­nılabileceğine yönelik açıklamaları da bu ara­yışın bir göstergesiydi. Benzer bir tablo, uzun süredir yaptırımlara tabi olan İran için de ge­çerli. İran, özellikle Bitcoin madenciliği konu­sunda belirli dönemlerde düzenleyici adımlar attı ve kripto varlıkları ekonomik faaliyetle­rin bir parçası haline getirmeye çalıştı. Ülke­de üretilen Bitcoin’in ithalat işlemlerinde kul­lanılabileceğine yönelik yapılan resmi açıkla­malar da bu arayışın bir parçası olarak sık sık gündeme geldi. Elbette kripto varlıklar yaptı­rımları tamamen ortadan kaldıran bir ödeme aracı değil. Ancak özellikle kriz zamanlarında merkeziyetsiz yapıları ve küresel erişim imka­nı nedeniyle bu teknolojiler alternatif bir ka­nal olarak değerlendirildiğini şahit oluyoruz.

Yeni finansal mimarinin parçası

Jeopolitik gerilimlerin gölgesinde yön bul­maya çalışan finans piyasalarında kripto var­lıklar bir yandan direnç seviyelerini test ederken diğer yandan geleneksel bankacılık sistemlerinin devre dışı kaldığı zamanlarda al­ternatif bir ödeme altyapısı olarak da önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Yatırım aracı ol­manın ötesinde Bitcoin önderliğinde özellik­le stablecoinler ve blok zinciri tabanlı ödeme altyapıları devletlerin ekonomik sürdürüle­bilirliği açısından alternatif bir kanal olarak devreye giriyor. Bugün sistemin devamı için bazen bir kurtarıcı olarak görülen kripto var­lıklar yakın gelecekte ekonomiler için yalnızca bir alternatif olarak kalmayacak asli unsurlar­dan biri olacak.