Savaş ve barış

Mesleğe başla­dığımdan be­ri her yıl televizyon­larda, konferanslar­da uzmanlar “ABD İran’ı bu Eylül vu­racak” derler. Eylül geçer, “Ocak’ta ha­rekat başlıyor” der­ler. Ocak geçer, bir daha “Eylül” der­ler. Derler de derler. Bunca yıl­lık meslek hayatımda en ger­gin anlarında bile bu ihtima­lin rasyonel bir bakış açısıyla hiç gerçekleşeceğine inanma­dım. Nitekim bu yıla kadar da hep düşündüğüm oldu. Bu se­ne başında bana sordukların­da, “ABD İran’ı vurur mu?” di­ye, cevabım kısa ve netti, ama belirsizdi. Bilmiyorum, çünkü Trump’ın ne zaman, neyi, ne­den yapacağını gerçekten ben­ce kendi dahil pek bilen yok. Anlık değişen fikirleri ve söy­lemleri bazen dünya siyasetini adeta oyun oynar gibi etkileyip değiştirebiliyor.

ABD hiç beklemediği bir durumla karşılaştı

Nitekim bu yıl malum saldırı hayata geçti ve ABD İran’ı vur­du. Son savaştan bahsetmiyo­rum, tesisleri vurduğu zaman­dan bahsediyorum. Neticede Trump açıklama yaptı, “Artık İran’ın silah sahibi olma ihti­malini bitirdik” diye. Üzerin­den çok geçmeden daha kap­samlı ve uzun bir saldırı başla­dı. Sebep nükleer tesisler. İnsan doğal olarak soruyor “Birkaç ay önce bitti demiştiniz, hani ne oldu?”. Bu sefer İran komşu ül­kelerdeki ABD üslerine saldı­rıda bulundu ve Hürmüz’ü ka­pattı. ABD hiç beklemediği bir hadise ile karşılaştı. Dünya ekonomisi, petrol, altın fiyat­ları darmadağın oldu. Körfez ülkelerinin yatırım ve turizm gelirleri çöktü. ABD’nin ko­ruma şemsiyesi delindi ve he­men barış görüşmeleri başladı. Her masaya oturma aşamasın­da Trump tehdit savurdu, ba­zen de saldırı yaptı. İran karşı­lık verdi. Neticede bir şekilde oturup çok da sonu olmayan bir mutabakatta anlaşmaya vardı­lar. Ancak varılan mutabakat­tan belliydi hiçbir şeyin aslında mutabakata bağlanmadığı, iki kez küçük ara verildi ateşkese.

Savaşın sebebinin nükleer olmadığı net

Trump’ın NATO toplantı­sında olduğu son gece ise “Bu iş bitmiştir, artık saldırıyoruz” dedi. O gün bu gündür saldırılar devam ediyor. Neticede dön­dük başa. Peki esas soru “Bun­lar niye savaştı, niye barıştı, bir daha niye savaştı?”. Savaşın se­bebinin nükleer olmadığı net. Trump kendi ağzıyla söyledi “Bu işi bitirdik” diye. O zaman ne oldu. Olan şu ki, İran’da halk hareketleri çok yoğunlaşınca, İsrail’in baskısı ve bence yanlış yönlendirmesiyle Trump, Ha­maney ve lider kadrosu öldü­rülürse halkın yönetimini ele geçireceğini düşündü. Olmadı, hesap hatası, yönlendirme ha­tası. Rejimin içerisindeki ra­dikalleri daha da güçlendirdi. Ekonomi de bozulunca, Hür­müz’den hiç beklenmedik bir gol yenince, durup barışma ka­rarı alındı. İran çok niyetli de­ğilmiş gibi görünse de o da bir durup nefes alıp kendini topar­lamaya ihtiyaç duyduğu için bir şekilde masaya oturdu ve kıs­men kısa süreliğine barıştılar.

Peki neden tekrar kavga çıktı? O da net, çünkü başta Demok­ratlar olmak üzere tüm dünya Trump’ın İran politikasının he­defsiz ve sonuçsuz olduğunu, başta ABD ve dünyaya zarar ver­mekten başka hiçbir işe yarma­dığını söylemeye başladı. Elimi­ze geçen anketler de doğruluk payını ortaya koydu. Trump’ın İran politikası başarısız olmuş­tu. Sonuç alınamamıştı. Hatta işten ABD daha zararlı çıkmış­tı. Trump’ın yakın adamları, ki başta Hegseth olmak üzere bu işin bitirilmesinin Trump efsa­nesi için olmazsa olmaz oldu­ğunu ve rejim değişmeden asla kazanılamayacağını iddia etti. Tabi ki İsrail baskısı da bu yön­de olunca, hadi bakalım tekrar savaş. Bu sefer de ABD askerle­ri ölmeye başladı. Sayı fark et­mez, Amerikan kamuoyu Viet­nam sonrası bu işlerde hassastır çok. Askerlerinin ölmesi antipa­ti yarattı ve tekrar çıkmazdayız.

Şimdi gelinen nokta şu, en başa döndük. Kazanan yok, kay­beden tüm dünya. Herkes bu işin bir an evvel bitmesini isti­yor, ama Trump politik mirası­nı İran kozuna yatırmış durum­da. Bu süreçten çıkış nasıl olur bilmek zor, ama yakın zamanda asla “barış yok” denirken tekrar müzakere masasına oturulur­sa şaşırmam. Masadan muta­bakatla kalkarken tekrar saldı­rılar başlarsa ona da şaşırmam. Bu işi ABD’deki Kasım seçimle­ri ve onun neticesi çözer.