Savaşın uzaması derin ekonomik krizin habercisi

ABD ve İsrail’in İran’a saldırmasıyla başlayan ve İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasıyla devam eden Ortadoğu’daki sa­vaş, dünyada petrol ve enerji fiyatlarını alt üst ederken, dün Uluslararası Enerji Ajan­sı (IEA) Başkanı Fatih Birol’dan çok net bir uyarı geldi: Savaş nedeniyle piyasaya sürü­len ticari petrol stokları hızla tükeniyordu! Durum ortada: Savaşın birkaç hafta daha uzaması durumunda enerji krizi petrol fi­yatlarının ötesine geçerek doğrudan reel sektöre ve halkın cüzdanına yansıyacak!

Paris’te düzenlenen G7 Maliye Bakanları toplantısının kulisinde gazetecilere konu­şan Fatih Birol, ticari petrol stoklarındaki erimenin korkutucu bir boyuta ulaştığını vurguladı. “Bence stoklar çok hızlı tükeni­yor” diyen Birol, bu hızlı gerilemenin piya­sa üzerindeki etkilerinin derinleşeceğinin altını çizdi. Stokların erimesinin sadece birkaç hafta alacağını belirten Birol, mo­torin ve gübre fiyatlarındaki sert yükseliş­lerin dünyada seyahat ve tarımsal ekim se­zonuna girildiği bir dönemde gerçekleşe­ceğine dikkat çekti. Bu da kuşkusuz hem lojistik hem de tarımsal üretim süreçlerini felç edeceği gibi gıda fiyatlarında da anor­mal bir yükselişe işaret ediyor.

Fatih Birol ile mart ayında Brüksel’de bir araya gelmiştik. Kendisine Ortadoğu’daki savaşın petrol fiyatlarına ve enerji piyasa­larına etkisini sorduğumuzda henüz bu ka­dar karamsar değildi.

Dünyadaki petrolün üçte biri

Ortadoğu’da savaşa dâhil olan ülkeler olan İran, Suudi Arabistan, Kuveyt, Bir­leşik Arap Emirlikleri ve Katar’ın toplam petrol üretiminin, dünyadaki petrol üreti­minin yaklaşık üçte birine yakın bir miktar olduğuna dikkat çekmişti.

Ancak petrol piyasalarındaki savaştan kaynaklı en büyük sorunun petrolün üre­tilememesi değil, Hürmüz Boğazı’ndan ge­çememesi olduğunu vurgulamıştı. Birol, “Dünyada her tarafta çok fazla petrol var. Mesela geçmişte petrol krizi olduğu zaman ortada petrol yoktu. Şimdi durum öyle değil. Burada lojistik bir soruna karşı karşıyayız” demişti. Ancak aradan geçen iki aylık zaman diliminde savaş bitmediği gibi Hürmüz Bo­ğazı’ndaki blokaj da ortadan kalkmadı.

Bunun üzerine 32 üyeli IEA, mart ayında stratejik rezervlerden bugüne kadarki en büyük stok salınımını koordine ederek, pi­yasaları sakinleştirmek amacıyla 400 mil­yon varilin piyasaya sürülmesi konusunda anlaşmaya vardı. Ajans, 8 Mayıs itibariyle yaklaşık 164 milyon varili piyasaya sürdü. Ajans ayrıca savaş nedeniyle 2026 yılı bo­yunca küresel petrol arzının günlük yakla­şık 3,9 milyon varil azalacağını belirterek, daha önce günlük 1,5 milyon varil düşüş öngören tahminini de revize etti.

Bugün geldiğimiz noktada, yaklaşmakta olan ekonomik krizi gören birçok ülke eko­nomilerini korumak için acil önlemler al­mış durumda.

Financial Times’ın haberine göre Fon yöneticisi Aberdeen’in baş ekonomisti Pa­ul Diggle, ekibinin şu anda brent ham pet­rolünün varil başına 180 dolara fırlayarak birçok Avrupa ve Asya ülkesinde enflasyo­nun yükselmesine ve resesyona neden ola­cağı bir senaryoyu incelediğini söyledi.

Türkiye de etkilenecek

Petrol fiyatlarındaki artıştan en çok et­kilenecek ülkelerden biri de Türkiye. Fatih Birol, bu durumu şöyle açıklıyor: “Türkiye ekonomisi için petrol ve doğalgaz fiyatları son derece önemli çünkü bizim fiyat alan bir ekonomimiz var. Eğer fiyat artışı kalı­cı olursa, bu durum hem Türkiye ekonomi­si için hem de petrol ve doğalgazda ithalat­çı olan diğer ülkeler için enflasyonist bas­kılar yapabilir ve de ekonomik büyümeye olumsuz etki edebilir.”

Önümüz yaz, kuzey yarımkürede milyon­larca insan tatile çıkacak, ayrıca klimalar çalışacak, tarımsal üretim süreçleri hızla­nacak. Bu da ham petrol, benzin, dizel ve jet yakıtı arzı üzerinde daha fazla baskı yara­tacak. O nedenle bundan sonraki 3-4 hafta çok kritik. Hürmüz Boğazı’nın kapalı kal­ması, küresel bir resesyona kadar varacak çok kötü sonuçlar doğurabilir. Sırf bu ne­denle bile ABD- İsrail ve İran Savaşı’nın sa­dece bu ülkeleri ya da Ortadoğu’daki Kör­fez ülkelerini değil, bütün dünyayı yakın­dan ilgilendiren bir savaş olduğu ortada.