Sıfır atıktan bol sıfırlı gelecek, atıksız yaylalar

COP31 hazırlıkları kap­samında Sıfır Atık Vakfı tarafından yürütülen Sıfır Atık Çalıştayları, Ri­ze ayağında Rize’nin Sıfır Atık yol haritası açıklandı. Rize Sıfır Atık Hedef Bel­gesi birbirinden ilginç baş­lıklarla Sıfır Atık pratiği­ne yeni alanların eklenme­sini sağladı. Huser, Elevit ve Handüzü yaylalarında dünyada ilk defa atıksız yay­lalar projesi başlatılacak. Sıfır atık sadece dişlerimizi fırça­larken, marketten poşet alır­ken değil hayatın her anında yaşamsal faaliyetlerin çevre­sel etkilerini düşürmeye yö­nelik yaratıcı uygulamalarla dikkat çekiyor.

“Sıfır Atık Girişim Sermayesi Fonu” kuruluyor

Çalıştay’da Sıfır Atık Vakfı Başkanı, COP31 Yüksek Dü­zeyli İklim Şampiyonu Samed Ağırbaş’ın “Sıfır Atık Yatırım Fonu” üzerinde çalışıyoruz” açıklaması döngüsel ekono­miler için inovasyon yara­tan girişimcileri, yatırımcıla­rı heyecanlandırdı. Sıfır Atık yaklaşımı genç girişimciler için yalnızca çevresel değil, yüksek katma değerli bir yatı­rım alanı da sunuyor. TÜİK’e göre Türkiye’de geri kazanım oranları son yıllarda artış gös­terse de, hala potansiyeli var.

Rize döngüsel ekonominin pek çok alanda var olduğu il­lerden biri. Çay atıkları Çay­kur ve Rize Belediyesi tara­fından kömüre, tarım ürünü sirkeye dönüştürülerek yeni­den ekonomiye kazandırılı­yor. Rize Belediyesi’nin mus­luk suyunun kalite değerleri pek çok şişe suyundan daha başarılı. Rize Belediye Başka­nı Rahmi Metin “tüm şehirde musluklardan akan suyu kana kana su içirebilmenin de kay­nakları etkin kullanmak bağ­lamında etkili bir “Sıfır Atık Uygulaması” olduğunu söy­lemesi. Sıfır atık vizyonunun ne denli geniş bir alanı kapsa­dığını, tek seferde sağlayacağı milyarlarca liralık faydayı dü­şündürdü.

“Sıfır atık bir öze dönüş hikâyesi”

Dünya artık Sıfır Atık viz­yonuyla yeni bir kalkınma di­li geliştiriyor. Emine Erdo­ğan’ın himayesinde yürütülen, Sıfır Atık Projesi, Türkiye’nin “atığı yok sayan de­ğil değere dönüştü­ren” toplumsal dö­nüşüm vizyonunu temsil eden bir sivil inisiyatif olarak tari­he geçiyor. Sıfır Atık Vakfı’nın da kurul­masıyla küresel iklim diplomasisinin merkezine oturan hareket, artık yalnızca iklimin değil, yeni bir yaşam, üretim ve girişimcilik mode­linin taşıyıcısı olarak kurgu­lanıyor. Rize Valisi İhsan Bay­daş Sıfır Atık projesini “öze dönüş, değerleri yeniden ta­nımlama” olarak anlatısı, mo­dern dünyanın doymayan iş­tahına karşı geliştirilen ma­nevi kozanın tak kendisi.

Çöp değil, değerli hammadde

Sıfır Atık projesi bilinç ya­ratmaktan öte, teşvik, ve ino­vasyon temelli bir yatırım alanı olarak öne çıkıyor. Tür­kiye’de yılda yaklaşık 30–35 milyon ton belediye atığı olu­şurken, sanayi ve inşaat kay­naklı atıklarla birlikte 100 milyon tonun üzerinde iş­lenebilir ikincil hammadde rezervi ortaya çıkıyor. Zion Market Research’a göre küre­sel döngüsel ekonomi pazarı 638 milyar dolardan 2034’de 2,2 trilyon dolara çıkacak.

Stratejik hammadde perspektifi

Kritik mineraller çağında, atıklar ikincil maden rezervle­ri olarak yeniden tanımlanıyor. Elektronik atıklardan nadir metallerin geri kazanımı, teks­til atıklarından yeni nesil el­yaf üretimi, inşaat atıklarının yeniden yapı malzemesine dö­nüştürülmesi. Sıfır Atık sadece gençlere değil sanayiye de ye­ni genişleme alanları sunuyor. Ülkelerin kaynak bağımsızlığı­nı artıran stratejik alanlar ara­sında yer alıyor. Küresel ölçek­te “şehir madenciliği” olarak tanımlanan yaklaşım, depola­ma alanlarını ekonomik kay­nak sahası olarak görüyor. Bu bakımdan, Sıfır Atık vizyonu, çevresel bir hassasiyetin öte­sinde, Türkiye’nin kaynak gü­venliği ve sanayi politikası açı­sından da stratejik bir kaldıraç görevi görüyor. Organize Sana­yi Bölgeleri’nde kurulacak diji­tal atık eşleştirme platformla­rı, bölgesel atık kümeleme en­düstrilerini doğurabilir.

Zeytinyağı atığından sağlıklı ekmek

Sadece Türkiye değil tüm dünya, atıksız bir dünya in­şa etmeye çalışırken üretim hattındaki her çıktıyı değer­li girdiye dönüştürecek tek­nolojiler geliştiriyor. Belçika merkezli bir girişim kahve tel­velerinden mantar üretiyor, besin zincirinin çevresel ayak izini düşürüyor. Hint girişimi Phool, tapınaklardaki yakılan çiçeklerin atıklarını inci tüt­süsüne dönüştürüyor. Tür­kiye’de Duygu Yılmaz, zeytin çekirdeğinden biyobozunur plastik üretiyor. Kömürden üretilen protein, hayvan ka­nından üretilen organik güb­re. Sao Paulo Üniversitesi’n­de yürütülen proje ile ayçiçek yağı atıkları dönüştürülerek ekmek üretiminde kullanı­larak ekmeğin, protein oranı yüzde 27,16’ya çıkarıldı. Her dinden, ırktan, gelir düzeyin­den toplumlar çağımızın has­talığı tüketim iştahının artık­larına sahip çıkıyor, dönüşü­münde sorumluluk alıyor.

Velhasıl, atık yönetimi artık sosyal sorumluluk başlığı de­ğil. Ölçeklenebilir, teknoloji tabanlı ve ihracat potansiyeli olan yeni bir yatırım alanı. Sı­fır Atık vizyonu, sıfır atık fel­sefesini yeni nesil sanayi yatı­rımlarının, yeşil finansmanın kesişim noktasında yükselen stratejik bir fırsat alanı ola­rak tüm dünyaya gösteriyor. Bu anlamda, çöpe, çıktıya, atı­ğa, geri dönüştürebileceğimiz hayatlarımıza bir daha bak­makta fayda var.